Ukrayna çətin seçim qarşısında qalıb

Ukrayna tammiqyaslı müharibə dövründə ən mürəkkəb qərarlardan biri ilə üz-üzədir. Prezident Vladimir Zelenski xəbərdarlıq edib ki, ölkə ya öz ləyaqətini və azadlığını itirmək, ya da Vaşinqtonun dəstəyindən məhrum olmaq riski ilə qarşılaşa bilər - əgər ABŞ-ın təqdim etdiyi sülh planını rədd edərsə.
Reyting.az-ın məlumatına görə, “Reuters” yazır ki, Vaşinqtonun sülh planı faktiki olaraq Rusiyanın əsas tələblərini rəsmiləşdirir.
Tramp sürətli qərar tələb edir
ABŞ prezidenti Donald Tramp “Fox News”a açıqlamasında bildirib ki, Kiyev planı bu həftə qəbul etməlidir. Daha sonra o, jurnalistlərə deyib:
"Bu (plan) ona (Zelenskiyə) xoş gəlməlidir. Əgər gəlməsə... onda onlar sadəcə döyüşü davam etdirməlidirlər, yəqin ki."
Tramp əlavə edib ki, Zelenski "əvvəllər qəbul etmədiyi şeyləri qəbul etməyə məcbur olacaq" və Ağ Evdə keçirilən görüşü xatırladaraq deyib:
"Mən dedim: sizin bunun üçün kartlarınız yoxdur."
28 bəndlik sənəd Ukraynadan tələb edir:
* ərazilərin bir hissəsindən imtina etmək: Rusiya Luqansk, Donetsk və Krım üzərində faktiki nəzarət əldə edir;
* Xerson və Zaporojye istiqamətində cəbhə xəttini dondurmaq;
* demilitarizasiya zonası yaratmaq;
* NATO-ya üzvlükdən tam şəkildə imtina etmək;
* ordunun sayını 600 min hərbçi ilə məhdudlaşdırmaq;
* Rusiyaya qarşı sanksiyaların mərhələli şəkildə aradan qaldırılmasına və Moskvanın G8-ə qaytarılmasına razılıq vermək;
* dondurulmuş Rusiya aktivlərinin investisiya fonduna yönəldilməsinə və bu fondun gəlirinin bir hissəsinin Vaşinqtona çatmasına razılaşmaq.
“Reuters”in mənbələri iddia edir ki, razılaşma imzalanmasa, ABŞ Ukraynaya silah tədarükünü və kəşfiyyat məlumatlarının paylaşılmasını dayandırmaqla hədələyib. Vaşinqton rəsmiləri isə bu məlumatları təkzib edir.
Kiyevin reaksiyası: ləyaqət alver mövzusu deyil
Zelenski xalqa müraciətində Ukraynanın maraqlarını heç vaxt təslim etməyəcəyini vurğulayıb:
"Biz çox çətin seçimlə üzləşə bilərik - ya ləyaqəti itirmək, ya da mühüm tərəfdaşı itirmək riski ilə qarşılaşmaq… Mən ləyaqət və ukraynalıların azadlığı kimi iki mühüm dəyərin qorunması üçün mübarizə aparacağam".
O, həmçinin ABŞ-a göstərilən səylərə görə təşəkkür edib və Ukraynaya “gerçək və ləyaqətli sülhün lazım olduğunu” bildirib.
Moskva - dəstəkləyir, Avropa - qarşı çıxır
Rusiya prezidenti Vladimir Putin ABŞ planını sülhün mümkün əsaslarından biri adlandırıb, lakin Ukraynanın guya "reallığı anlamadığını" iddia edib.
Avropa liderləri isə Zelenski ilə cümə günü apardıqları danışıqlarda məcburi güzəştlərin qəti əleyhinə olduqlarını bildiriblər.
Avropa İttifaqının diplomatiya rəhbəri Kaja Kallas xəbərdarlıq edib:
"Bu, çox təhlükəli məqamdır. Rusiya hücum etdiyi ölkədən güzəşt tələb etmək hüququna malik deyil".
Vaşinqtonun mövqeyi ziddiyyətlidir
ABŞ rəsmiləri bildiriblər ki, plan “Ukraynanın Təhlükəsizlik və Müdafiə Şurasının katibi Rustem Umerovla məsləhətləşmələr” nəticəsində hazırlanıb. Umerov isə bunu təkzib edərək yalnız texniki dəstək göstərdiyini deyib.
Analitiklər xəbərdarlıq edir ki, Kiyevin sənədi imzalaması ölkə daxilində ciddi destabilizasiyaya səbəb ola bilər.
“Chatham House” eksperti Tim Eş qeyd edib:
"Rusiya istədiyi hər şeyi əldə edir, Ukrayna isə demək olar ki, heç nə almır".
Ukraynanın cavab planı
Ukrayna Böyük Britaniya, Fransa və Almaniya ilə birlikdə öz sülh planını hazırlayır. ABŞ sənədinin hazırlanması zamanı avropalılarla məsləhətləşilməyiblər və Avropa artıq Kiyevə açıq şəkildə sərt dəstək ifadə edib.
Mövzu, Trampın sammitə qatılmaqdan imtina etməsinə baxmayaraq, Yohannesburqda keçiriləcək G20 toplantısının əsas gündəm maddələrindən biri olacaq.
Mənbələrin məlumatına görə, Kiyev təhlükəsizlik zəmanətlərinin hüquqi cəhətdən məcburi və NATO-nun 5-ci maddəsinə bərabər səviyyədə olmasında israr edir. Əks halda, Ukrayna hesab edir ki, Rusiyanın yeni hücumu sadəcə vaxt məsələsi olacaq.
E. KAMAL