Ukrayna faciəsi və Azərbaycan modeli

Azərbaycandan və Türkiyədən yazmaq istəyirəm. Ancaq bu yazıya ABŞ-la Ukrayna arasında imzalanmış sazişdən başlayacam. Sual doğacaq: nə əlaqəsi var?

Deyəcəm, nə əlaqəsi var.

Bilirsiniz, Azərbaycan torpaqları da 30 ilə yaxın işğal altında idi. Qarabağ müharibəsinin birincinaqişə fazası 1994-cü il m 12-də atəşkəs sazişi ilə dayandırıldı. Sentyabrın 20-də isə "Əsrin müqaviləsi" imzalandı. Bu sazişin Azərbaycan üçün strateji, iqtisadi, siyasi əhəmiyyəti var idi. Bu, bizim üçün, doğrudan da, Əsrin müqabiləsi idi. Ancaq bu kontraktdan birbaşa gözləntimiz böyük ölkələrin, o cümlədən, ATƏT-in Minsk Qrupunun həmsədri olan dövlətlərin Ermənistanı işğaldan çəkindirməsi, münaqişənin adil bir formada, sülh sazişi ilə bitirilməsi idi. Bu gözləntimiz, bu ümid doğruldumu? Xeyr! Doğrulmadı. Əksinə həmin böyük dövlətlər, xüsusilə, problemin həlli ilə məşğul olmuş ABŞ, Rusiya və Fransa işğala məruz qalan Azərbaycanı deyil, işğalçı Ermənistanı dəstəkləyirdilər. Biri çoxlu pul, biri çoxlu, biri siyasi dəstək verirdi. Üstəlik öz torpaqlarını azad etməyə çalışanda Azərbaycanı sanksiyalarla cəzalandırdılar. ABŞ Konqresinin 907-ci düzəlişini misal gətirmək istərdim.

Bəs eyni şey Ukrayna ilə olmayacaq ki? Eyni hal Ukraynaya münasibətdə də olacaqsa, çox pis. Fərqli münasibət olacaqsa, deməli, Qərbin ikili standartları haqda Azərbaycanın dedikləri özünü doğruldur.

Bəli, ABŞ və Ukrayna faydalı qazıntılar haqda çoxdan gözlənilən sazişi imzalayıb. Söhbət iki ölkə arasında ABŞ üçün Ukraynanın qiymətli nadir minerallarına çıxış imkanı verən sazişdən gedir. Şərt qoyulmuşdu: Ukrayna nadir minerallara çıxış imkanı versə, ona silah veriləcək, dəstək veriləcək , imkan verməsə, yox. Söhbət silah satmaqdan gedir. Hərbi-texniki tərəfdaşlıqdan gedir. Üstəlik Ukraynadan tələb olunur ki, bəzi əraziləri Rusiyaya güzəştə getsin. Bəziləri Azərbaycandan da tələb etmişdi ki, ərazilərini Ermənistana güzəştə getsin. Prezident İlham Əliyev buna getmədi.

Yazının əvvəlinə - Azərbaycan və Türkiyə məsələsinə dönək. Azərbaycan öz torpaqlarını azad edərkən Türkiyədən misilsiz siyasi və mənəvi dəstək aldı. Eləcə də, Azərbaycan Türkiyə üçün həssas məsələlərdə, taleyüklü məqamlarda qardaş ölkənin yanındadır. O cümlədən, Şimali Kipr Türk Respublikası ilə bağlı məsələdə. Ancaq heç bir tərəf o birinə şərt qoymadı ki, əvvəl strateji xammal ehtiyatına çıxış imkanı verilsin, sonra dəstək gəlsin. Azərbaycan başqa müttəfiqlərlə də eyni cür davranır: kimsə dara düşəndə, ona kömək əli uzatmazdan əvvəl hansısa iqtisadi saziş uzatmır. Şərt qoymur. Yenə deyirəm, dara düşənləri divara dirəmir. Kimsənin ağır vəziyyətə düşməsindən fayda ummur.

Elə həmin Ukraynaya Azərbaycan lap müharibənin başladığı günlərdən indiyədək humanitar yardım göstərir. Bunun qarşılığında hansısa ağır, aşağılayıcı şərt qoymur. Hər iki tərəfə faydalı, qarşılıqlı razılıq əsasında iqtisadi tərəfdaşlıq, ticarət həmişə və hamıda olur, o başqa məsələ.

Bunları yazmaqda məqsədim onu vurğulamaqdır ki, Azərbaycanın xarici siyasətində də bir insani başlanğıc, insaflı yanaşma var. Başqaları necə davranır, onu özləri bilər. Amma Azərbaycanın siyasətində yıxılana əl uzatmaq var. Həm Azərbaycanın, həm Türkiyənin davranışı belədir. Biz tez-tez yeni dünya düzənindən danışırıq. Çox dağa-daşa düşməyə ehtiyac da yoxdur: Azərbaycanın, eləcə də, Türkiyənin yanaşmaları, Azərbaycan-Türkiyə münasibətləri dünya üçün hazır modeldir. Sadəcə, bunu hamı götürüb, öyrənib tətbiq edə bilər. Heç bir şişirtməsiz deyirəm: bundan daha gözəl bir model yoxdur.

Bahəddin Həzi, bizimyol.info