Ukraynada prezident seçkisi: Namizədlər, reytinqlər və mümkün ssenarilər

Ukraynada müharibədən sonrakı ilk prezident seçkisi təkcə ölkənin yeni rəhbərini müəyyən etməyəcək. Bu seçki həm də Ukrayna cəmiyyətinin müharibədən sonra hansı istiqaməti seçəcəyini göstərəcək.

BAKU.WS mövzu ilə bağlı "Kaspi" qəzetinin məqaləsini təqdim edir:

Ukraynada ölkənin siyasi gələcəyi beynəlxalq gündəmin əsas mövzularından birinə çevrilib. Xüsusilə prezident seçkisinin nə vaxt keçiriləcəyi, Volodimir Zelenskinin yenidən namizəd olub-olmayacağı və ona əsas rəqibin kim olacağı ilə bağlı müzakirələr intensivləşir. Lakin hazırkı mərhələdə Ukraynada prezident seçkisinin konkret tarixi müəyyən edilməyib.

Seçki niyə təxirə salınır?

Ölkədə hərbi vəziyyət davam edir və Ukrayna parlamenti onun müddətini 2026-cı il oktyabrın 31-dək uzadıb. Mövcud qanunvericiliyə əsasən, hərbi vəziyyət dövründə prezident seçkisinin keçirilməsi mümkün deyil. Bu isə o deməkdir ki, seçki ilə bağlı hazırkı rəqəmlər faktiki seçkinin nəticəsi deyil, hipotetik sorğuların göstəriciləridir. Buna görə də bugünkü reytinqlər gələcək seçkinin nəticəsinə dair yalnız ehtimal yaratmağa imkan verir. Ukraynadakı prezident seçkisi Konstitusiyaya əsasən 2024-cü il martın son bazar günü keçirilməli idi. Lakin hərbi vəziyyət səbəbindən seçki təxirə salınmışdı. Həmin vaxtdan artıq iki ilə yaxın vaxt keçib. Demokratik seçki prosesinin zəruriliyi Ukrayna vətəndaşlarını getdikcə daha çox narahat edir.

Rəy sorğularının nəticələri

Son sorğular göstərir ki, Volodimir Zelenski siyasi çəkisini tamamilə itirməyib. "Rating Group"un iyul ayında keçirdiyi sorğuya əsasən, prezident seçkisi həmin vaxt keçirilsəydi, respondentlərin 32 faizi Zelenskiyə səs verəcəyini bildirib. Keçmiş baş komandan Valeri Zalujnı 16 faizlə ikinci, Kirilo Budanov isə 11 faizlə üçüncü olub. Lakin başqa sorğular siyasi mənzərənin daha mürəkkəb olduğunu göstərir. İyulun 20-21-də keçirilmiş başqa bir sorğuda Zelenskinin hipotetik ilk turdakı göstəricisi 22.3 faiz, Zalujnının 14.9 faiz, keçmiş müdafiə naziri Mixaylo Fedorovun isə 13.4 faiz təşkil edib. Bu fərqlər mühüm bir nəticəyə gətirir: Zelenski birinci turda lider olaraq qala bilər, amma onun qələbəsi əvvəlcədən təmin olunmuş nəticə deyil. Ukrayna prezident seçkisində iki turlu sistemdən istifadə edir. Buna görə birinci turda heç bir namizəd mütləq səs çoxluğu əldə etməsə, ən çox səs toplayan iki namizəd ikinci turda mübarizə aparır.

Zelenskiyə ən ciddi alternativ

Ukraynanın keçmiş baş komandanı Valeri Zalujnı hazırda Zelenskiyə qarşı ən ciddi potensial siyasi alternativlərdən biri hesab olunur. Onun əsas üstünlüyü müharibə dövründə formalaşmış yüksək ictimai etimaddır. İyunun sonunda Zalujnı baş nazir vəzifəsini tutmaq təklifindən imtina edib və prezident seçkisində mütləq namizəd olacağını açıqlayıb. Bir neçə gün əvvəl Ukraynanın Böyük Britaniyadakı səfiri Valeri Zalujnı ölkə Prezidenti Vladimir Zelenskiyə prezident seçkisinin payızda keçiriləcəyi təqdirdə, namizədliyini irəli sürəcəyini deyib. Hələlik sözügedən məsələ ilə bağlı rəsmi məlumat yoxdur. 2026-cı ilin yayında yayılan məlumatlar göstərir ki, Zalujnı Ukraynada ən yüksək etimad göstəricilərinə malik siyasi fiqurlardan biri olaraq qalır. "Le Monde" onun etimad səviyyəsinin 73 faizə çatdığını və siyasi səhnədə Zelenskinin əsas potensial rəqiblərindən biri kimi qəbul edildiyini yazır. Bu, paradoksal vəziyyət yaradır: Zalujnı ilk turda Zelenskidən xeyli geridə qala bilər, amma ikinci turda daha geniş seçici koalisiyası yaratmaq imkanına malikdir.

Kirilo Budanov da siyasi mənzərədə diqqətdən kənarda qala bilməz. "Rating Group"un son sorğusunda Budanov 11 faizlə ilk turda üçüncü yerdədir. Bu onun artıq sadəcə xüsusi xidmət orqanlarının rəhbəri kimi deyil, potensial milli siyasi lider kimi qəbul edildiyini göstərir.

Siyasi rəqabətdə önə çıxan adlar

2026-cı ildə Ukrayna siyasətində diqqət çəkən digər ad Mixaylo Fedorovdur. Onun reytinqinin yüksəlməsi siyasi mənzərəyə üçüncü güclü namizədin daxil olduğunu göstərir. İyul sorğularında Fedorov bəzi göstəricilərə görə Zalujnıya çox yaxın nəticə göstərib. Bu, seçkinin nəticəsinə ciddi təsir göstərə bilər. Çünki Fedorov ayrıca siyasi elektorat formalaşdıra bilsə, Zelenski ilə Zalujnı arasında mümkün ikinci turun hesablamalarını dəyişə bilər. Başqa sözlə, gələcək seçki yalnız "Zelenski-Zalujnı" qarşıdurması olmaya bilər. Mövcud sorğuları ümumiləşdirəndə hipotetik birinci tur üçün belə mənzərə təsəvvür etmək mümkündür: əsas favoritlərdən biri Volodimir Zelenski, əsas rəqib Valeri Zalujnı, sürətlə yüksələn alternativ Mixaylo Fedorov, mühüm siyasi potensiala malik namizəd Kirilo Budanov.

Seçki nə vaxt keçirilə bilər?

Hazırkı hüquqi vəziyyət seçkinin 2026-cı ildə keçirilməsini ciddi şəkildə çətinləşdirir. Hərbi vəziyyət 31 oktyabr 2026-cı ilədək uzadılıb. Ukrayna Mərkəzi Seçki Komissiyasının rəhbərliyi də seçkinin hazırlanması üçün seçki reyestrinin yenilənməsi və digər texniki işlərin əhəmiyyətli vaxt tələb etdiyini bildirib. Buna görə daha real ssenari prosesin hərbi vəziyyətin aradan qaldırılmasından, təhlükəsizlik şəraitinin formalaşmasından və seçki mexanizmlərinin hazırlanmasından sonraya təsadüf etməsidir. Seçkiyə hazırlıq üçün müəyyən keçid dövrü lazım olacaq. Hazırkı hüquqi və təhlükəsizlik şəraitində seçkinin 2026-cı ildə keçirilməsi real görünmür. Bir məsələ artıq aydındır: Ukraynada müharibədən sonrakı ilk prezident seçkisi təkcə ölkənin yeni rəhbərini müəyyən etməyəcək. Bu seçki həm də Ukrayna cəmiyyətinin müharibədən sonra hansı istiqaməti - hərbi təhlükəsizlik, siyasi yenilənmə, Qərblə inteqrasiya, yoxsa daha geniş milli konsolidasiya xəttini seçəcəyini göstərəcək.