Ulduzlara toxunmaq

Bəşəriyyət min illər boyu başını yuxarı qaldırıb ulduzlu səmanı seyr edərək əlçatmaz xəyallar qururdu. Nəhayət, 1961-ci ildə sovet kosmonavtı Yuri Qaqarinin o tarixi uçuşu ilə bəşəriyyətin ulduz maqnitinə doğru ilk böyük addımı atıldı.

Bu gün kosmik uçuşlar artıq gündəlik xəbər lentinin bir hissəsinə çevrilib. Bəs bu fəth bizə nə qazandırdı? Milyardlarla dollarlıq investisiyalar sadəcə boş kosmosda daş axtarmaq üçün idi, yoxsa bu missiya Yerdəki taleyimizi dəyişdi?

Azpost.info insanın ən böyük arzusnun hansı nəticələr verdiyini araşdırıb.

Məişətimizdəki “gizli kosmos”: Hər gün istifadə etdiyimiz texnologiyalar

Kosmik proqramların əleyhdarları tez-tez belə bir sual verirlər: “Yerdə bu qədər problem, aclıq və xəstəlik varkən, kosmosa niyə milyardlar xərclənir?” Cavab əslində hər gün əlimizdə saxladığımız əşyalarda gizlənib. Kosmosun fəthi bəşəriyyətə Yerdəki həyatı kökündən asanlaşdıran yüzlərlə texnologiya bəxş etdi.

İndi istifadə etdiyimiz mobil rabitə, dünya xəbər şəbəkələri, dəqiq hava proqnozları və bizi mənzil başına çatdıran GPS naviqasiyası birbaşa kosmik orbitlərin bəhrəsidir. Bundan əlavə, NASA və digər agentliklərin astronavtlar üçün hazırladığı bir çox ixtira bu gün məişətimizin ayrılmaz hissəsidir:

Filtrli su təmizləyiciləri (kosmosda suyu təkrar emal etmək üçün yaradılıb);

Yaddaş köpüklü (memory foam) matraslar (astronavtların oturacaqlarında təzyiqi azaltmaq üçün icad edilib);

Simsiz tozsoranlar və alətlər (Ay səthindən nümunə götürmək üçün batareya ilə işləyən qazma alətlərindən törəyib);

Tibbi yeniliklər: İndi kardiologiyada istifadə olunan bir çox ürək nasosları və rəqəmsal termometrlər məhz kosmik texnologiyaların transferi sayəsində mümkündür.

Böyük sualların cavabı: Kainatın sirləri açılır

Kosmik era bəşəriyyətin intellektual olaraq yetkinləşməsinə kömək etdi və əsrlərdir cavabsız qalan fundamental suallara aydınlıq gətirdi:

Yer kürəsi əslində nədir?

Astronavtların kosmosdan çəkdiyi ilk fotolar insan psixologiyasında inqilab etdi. Siyasətçilərin uğrunda müharibə etdiyi sərhədlərin kosmosdan görünmədiyi, Yerin əslində qaranlıq və soyuq kainatın ortasında çox kövrək, tənha bir “mavi nöqtə” olduğu anlaşıldı. Bu, qlobal ekoloji hərəkatların və planetimizi qorumaq instinktinin əsasını qoydu.

Biz haradan gəlmişik?

“Hubble” və ən son “James Webb” kosmik teleskopları bəşəriyyətin gözlərini zamanın başlanğıcına dikdi. Biz kainatın təxminən 13.8 milyard il əvvəl Böyük Partlayışla (Big Bang) yarandığını, ulduzların necə doğulub öldüyünü və ən əsası – bədənimizdəki atomların vaxtilə partlayan ulduzların tozundan formalaşdığını (yəni hamımızın elmi mənada “ulduz övladları” olduğumuzu) öyrəndik.

Çəkisizlikdə həyat mümkündürmü?

Beynəlxalq Kosmik Stansiyada (ISS) illərdir aparılan bioloji təcrübələr göstərdi ki, insan orqanizmi mikroqravitasiyaya uyğunlaşa bilir, lakin sümük əriməsi və əzələ itkisi kimi ağır fizioloji bədəllər ödəyir. Bu da gələcək Mars missiyaları üçün tibbə yeni qapılar açır.

Kosmos arzusu və onun fəthi insanın intellektual gücünə heyranlıq, həm də dərin bir fəlsəfi nəticələri meydana çıxardı.

İnsan profilinin ən heyrətamiz cəhəti onun dar çərçivələrə sığmamasıdır. İnsan sadəcə bioloji ehtiyaclarını ödəyən bir varlıq deyil. O, maraqlanan, kəşf edən və sərhədləri aşmağa çalışan yeganə növdür. Kosmosun fəthi insanın öz limitlərinə, fizika qanunlarına qarşı açdığı ən böyük və ən şərəfli müharibədir. İlon Maskın bəşəriyyəti çoxplanetli növə çevirmək, Marsda koloniyalar qurmaq planları bu maraq hissinin ən pik nöqtəsidir.

Lakin bu möhtəşəm fəthin bizə verdiyi ən böyük və ən paradoksal dərs tamamilə fərqlidir: Biz ulduzları fəth etməyə getdik, amma Yerin nə qədər əvəzedilməz olduğunu kəşf etdik. Milyardlarla kilometr radiusda insanın nəfəs ala biləcəyi, qorunmadan gəzə biləcəyi ikinci bir yaşıl vadi yoxdur. Mars soyuq, Ay isə ölü bir səhradır.

Kosmosun fəthi insana uzaq dünyaları qazanmaq şansı verdi, lakin eyni zamanda bizə sahib olduğumuz yeganə real evimizin – Yer kürəsinin nə qədər unikal və kövrək olduğunu xatırlatdı. Ulduzlara doğru atılan hər bir addım, əslində özümüzü daha yaxşı anlamaq üçün atılan addımdır.

Aydın Əliyev

AzPost.az