Ümumdünya Okeanlar Günü

BMT: Təkcə okean sərvətlərinin benefisiarı deyil, həm də onun gələcəyinin əsl qoruyucuları olaq

Bakı, 8 iyun, AZƏRTAC

Hər il iyunun 8-də Ümumdünya Okeanlar Günü qeyd olunur. Bu əlamətdar tarixin ideyası 1992-ci ildə Rio-de-Janeyroda keçirilən Yer Sammitində irəli sürülüb.

AZƏRTAC BMT-nin veb-saytına istinadla xəbər verir ki, okeanlar planetin səthinin 70 faizindən çoxunu əhatə edir. Onlar həyat mənbəyidir, bəşəriyyəti və Yer kürəsindəki bütün digər orqanizmləri dəstəkləyir. Okeanlar planetin oksigeninin ən azı 50 faizini istehsal edir, Yer kürəsinin biomüxtəlifliyinin böyük bir hissəsinə malikdir və dünyada bir milyarddan çox insan üçün əsas zülal mənbəyidir. Bundan əlavə, okeanlar iqtisadiyyatımızda əsas rol oynayır: 2030-cu ilə qədər okeanla əlaqəli sənaye sahələrində 40 milyon insanın işlə təmin olunacağı təxmin edilir.

2026-cı il Ümumdünya Okeanlar Gününün mövzusu olan “Yenidən düşün” bizi okeana baxışımızı və qayğımızı dəyişdirməyə çağırır. Çox uzun müddətdir ki, biz onları uzaq bir məkan kimi görürük, halbuki, əslində, okeanlar gündəlik həyatımızın bir hissəsidir: nəfəs aldığımız hava, yediyimiz yemək və mövcudluğumuzu mümkün edən iqlim tarazlığı deməkdir. BMT bəşəriyyəti okeanların sərvətlərinin benefisiarı olmaqla yanaşı, həm də və onun gələcəyinin əsl sahibi olmağa çağırır.

Bəşəriyyət dəniz ekosistemlərini kökündən dəyişdirir. 2024-cü ildə dünya əhalisi 8,2 milyarda çatıb və onların 37 faizi sahildən 100 kilometrlik məsafədə yaşayır. Bu, labüd olaraq insan və iqtisadi fəaliyyətin sahil zonalarında cəmləşməsinə gətirib çıxarır.

Bundan əlavə, xəstəliklərin yayılması, çirklənmə və iqlim stresi balıqçılıq və akvamədəniyyətin uzunmüddətli dayanıqlığını təhdid edir. “Mavi iqtisadiyyat”ın illik 1,5 trilyon dollar dəyərində olduğu və 2030-cu ilə qədər 3 trilyon dolları keçəcəyi proqnozlaşdırılır. Sahil və dəniz turizmi 174 milyon insan üçün iş yeri təmin edir.

Hazırda dənizdə neft və qaz hasilatının, eləcə də gəmiçiliyin təsirlərini qiymətləndirmək və minimuma endirmək üçün səylər göstərilir. Gəmiçilik qlobal ticarətin 80 faizindən çoxunu təşkil edir və qlobal istixana qazı tullantılarına əhəmiyyətli töhfə verir.

2017-ci il dekabrın 5-də BMT Baş Assambleyası 2021–2030-cu illəri Dayanıqlı İnkişaf naminə Okean Elmləri Onilliyi elan edib. Bu onillik elmi ictimaiyyəti, siyasətçiləri, biznes nümayəndələrini və vətəndaş cəmiyyətini okeanla bağlı elmi tədqiqatlar və texnoloji innovasiyalarda bir araya gətirmək məqsədi daşıyır.