Uşaqlarda azadlıq və intizam tarazlığı

Müasir valideynlərin ən çox diqqət yetirdiyi məsələlərdən biri uşağın özünəinamını zədələməmək və onun azadlığını təmin etməkdir. Lakin bu, “qoyaq uşaq nə istəyirsə etsin” demək deyil. Bəs uşaqlarda azadlıq və intizam tarazlığı necə qurulmalıdır?

 Sherg.az xəbər verir ki, uşaq, yetkin və ailə terapevti, psixoloq Ayben Ertem bu mövzunu qələmə alıb.

Azad uşaqlar yetişdirmək onların təxəyyülünü, özünəinamını və şəxsiyyətini sərbəst şəkildə inkişaf etdirməsinə imkan yaratmaq deməkdir. Lakin “azadlıq” anlayışı intizam və rəhbərlikdən tam uzaq bir mühitlə qarışdırılmamalıdır. Uşaqların sağlam və balanslı böyüməsi üçün onlara həm kəşfetmə azadlığı vermək, həm də təhlükəsiz sərhədlər müəyyən etmək son dərəcə vacibdir. Bu, xüsusilə müasir rəqəmsal dünyada, texnologiya istifadəsində daha da aktuallaşıb.

Azadlıq və intizam tarazlığı necə olmalıdır?

İlk növbədə valideynlər bilməlidir ki, “qoyaq uşaq nə istəyirsə etsin” yanaşması uşağın fərdi inkişafı üçün tam doğru deyil. Uşaqlar həm səhv etməyə imkan verən, həm də onları qoruyan və istiqamətləndirən rəhbərliyə ehtiyac duyurlar. Bu cür rəhbərlik onların özünəinam qazanmasına və məsuliyyət hissinin formalaşmasına kömək edir. Sərhədsiz böyüyən uşaqlarda isə daxili intizam çatışmazlığı yarana bilər ki, bu da məyusluqlara, nizamsızlığa və azadlıq anlayışının yanlış başa düşülməsinə səbəb olur.

Texnologiya istifadəsi

Bu gün texnologiya informasiya əldə etməyi asanlaşdırsa da, nəzarətsiz istifadə və ya uyğun olmayan məzmun uşaqlar üçün risk yarada bilər. Buna görə valideynlərin uşaqların internet və rəqəmsal cihazlardan necə və nə qədər istifadə etdiyini izləməsi vacibdir. Tam sərbəst buraxılan uşaq qısa müddətdə özünü azad hiss etsə də, uzunmüddətli perspektivdə zərərli məzmunla qarşılaşa və ya asılılıq inkişaf etdirə bilər.

Nəzarət və məsuliyyət

Nəzarət hər detalı idarə etmək və uşağa nəfəs almağa imkan verməmək demək deyil. Əksinə, bu, uşağa özünü ifadə edə biləcəyi, səhv etmək haqqının olduğu təhlükəsiz mühit yaratmaqdır. Eyni zamanda texnologiya, sosial media, dost seçimi və təhlükəsizlik kimi vacib sahələrdə valideynin yanında olması və lazım gəldikdə müdaxilə etməsi vacibdir. Əsas məsələ “sərt nəzarət” ilə sağlam nəzarəti qarışdırmamaqdır. Valideynin qoyduğu məhdudiyyətlərin səbəbini uşağa izah etməsi onların daha asan qəbul olunmasına kömək edir.

Nümunə olmaq

Uşaqlar ən yaxşı şəkildə valideynlərinin davranışlarını müşahidə edərək öyrənirlər. Buna görə də “uşağım çox telefon istifadə etməsin” deyən valideynin özü daim ekran qarşısında olarsa, bu, inandırıcı olmaz. Texnologiya istifadəsi, sosial münasibətlər, ünsiyyət və azadlıq anlayışı baxımından valideynlər uşağa nümunə olmalı və sözləri ilə davranışları arasında uyğunluq saxlamalıdırlar.

Valideynlərin “azad uşaq yetişdirmək” adı ilə bütün qərarları uşağa buraxması inkişaf prosesində risklər yarada bilər. Digər tərəfdən, düzgün sərhədlər və rəhbərlik uşağın özünəinamını azaltmaq əvəzinə ona təhlükəsiz və mənalı azadlıq sahəsi yaradır. Xüsusilə texnologiya sahəsində nəzarətli yanaşma uşağın məsuliyyətli istifadə vərdişləri qazanması baxımından çox önəmlidir.

Nəticə olaraq, uşaqlara azadlıq verməklə yanaşı onların təhlükəsizliyini təmin etmək, istiqamətləndirmək və lazım gəldikdə ölçülü şəkildə müdaxilə etmək sağlam tərbiyə yanaşmasının əsasını təşkil edir.