Icma.az
close
up
RU
Uşaqların cihazlardan istifadəsi onların nitqinə necə təsir edir?

Uşaqların cihazlardan istifadəsi onların nitqinə necə təsir edir?

Lent az saytına istinadən Icma.az xəbər verir.

Müasir uşaqlar elə bir dünyada böyüyür ki, ekranlar artıq oyuncaqlar qədər adi bir şeyə çevrilib. Bəs cizgi filmləri gündəlik vərdiş halını aldıqda uşağın nitqində nə baş verir? Gəlin bu məsələni daha ətraflı araşdıraq.

Lent.az xarici mediaya istinadən xəbər verir ki, iki yaşdan kiçik bir çox uşaq gündə təxminən 2 saata yaxın vaxtını ekran qarşısında keçirir. Bu vaxt əsasən video izləmək və ya televiziya ilə məşğul olmaqla keçir. Uzun müddət alimlər sadəcə uşağın söz ehtiyatına baxırdı və belə nəticəyə gəlirdilər ki, ekran qarşısında daha çox vaxt keçirən uşaqların söz ehtiyatı daha az olur. 

Tədqiqat necə aparılıb

Alimlər 17-30 aylıq uşaqları olan 388 valideyni araşdırmaya cəlb ediblər. Bu dövr “nitq sıçrayışı” mərhələsi hesab olunur. Valideynlər uşağın nə qədər ekran qarşısında vaxt keçirdiyini qeyd edib, xüsusi dil sorğularını doldurub və uşağın artıq dediyi sözləri işarələyiblər.

Orta hesabla uşaqlar gündə təxminən 110 dəqiqə video izləyib və bu, ən yayılmış rəqəmsal fəaliyyət növü olub. Araşdırma göstərib ki, ekran vaxtı çox olan uşaqlarda söz ehtiyatı sadəcə azalmaqla qalmır, həm də fərqli “söz profili” formalaşır.

Hansı sözlər azalır

Çox video izləyən uşaqlarda bədən üzvlərini bildirən sözlər daha az olur (məsələn: burun, qulaq, ayaq). Bunun səbəbi odur ki, bu sözlər adətən fiziki təmas və real qarşılıqlı əlaqə zamanı öyrənilir.

Hansı sözlər artır

Eyni zamanda bu uşaqlarda aşağıdakı kateqoriyalara aid sözlər daha çox olur:

İnsanlar: ana, ata, nənə, müəllim və s.

Ev əşyaları: divan, mətbəx, televizor və s.

Bunun səbəbi uşağın videoya baxdığı mühitlə bağlı ola bilər məsələn, divanda oturaraq valideynlərlə birlikdə izləmək. Maraqlıdır ki, heyvanlar, qida, oyuncaqlar və nəqliyyat kimi kateqoriyalarda ciddi dəyişiklik müşahidə olunmayıb. Həmçinin forma və materiala aid sözlərdə də fərq qeydə alınmayıb.

Araşdırma göstərir ki, gadgetlərin təsiri “yaxşı” və ya “pis” kimi sadə şəkildə qiymətləndirilə bilməz. Bu, daha mürəkkəb və çoxşaxəli bir prosesdir. Keyfiyyətsiz kontent nitq inkişafını zəiflədə bilər, lakin keyfiyyətli, öyrədici və interaktiv kontent əksinə faydalı ola bilər. Ən vacib amillərdən biri də mühitdir. Əgər uşağın həyatında valideynlərlə canlı ünsiyyət, oyun və qarşılıqlı əlaqə varsa, gadget istifadəsi olsa belə, nitq inkişafı normal davam edə bilər.

Tövsiyələr

Qəti qadağalar əvəzinə daha balanslı yanaşma tövsiyə olunur:

ekran vaxtını məhdudlaşdırmaq

kontentin keyfiyyətinə diqqət yetirmək

maarifləndirici və interaktiv proqramlara üstünlük vermək

gadgetləri canlı ünsiyyətin yerinə qoymamaq

Ən əsası isə ideal axtarmaq lazım deyil. Bəzən bir neçə dəqiqəlik cizgi filmi valideynlərə istirahət imkanı verir və bu enerji sonradan uşağa daha çox diqqət və qayğı kimi geri qayıdır. Qeyd etmək lazımdır ki, bu tədqiqat valideynlərin verdiyi məlumatlara əsaslanır və tam səbəb-nəticə əlaqəsini sübut etmir. Buna görə də elm bu sahədə araşdırmalarını davam etdirir.

Ekranlar artıq uşaqlığın bir hissəsinə çevrilib və bunu görməzdən gəlmək mümkün deyil. Amma qorxu yerinə şüurlu yanaşma seçmək daha doğrudur. Gadgetlər inkişafı avtomatik şəkildə pozmur sadəcə onun istiqamətini dəyişir. Bu istiqamətin necə olacağını isə valideynlər müəyyən edir. Uşağın nitqi yalnız ekranlardan deyil, həm də ünsiyyətdən, oyundan və canlı münasibətlərdən formalaşır.

Daha ətraflı məlumat və yeniliklər üçün Icma.az saytını izləyin.
seeBaxış sayı:122
embedMənbə:https://lent.az
archiveBu xəbər 08 May 2026 14:56 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

Balıq bazarında bahalaşma var (Video)

14 Noyabr 2026 21:02see346

Musiqi dünyasında tarixi ilk: İnsan deyil, amma ilin ən yaxşı ifaçısı seçildi

15 Noyabr 2026 00:00see290

Kanadada minlərlə tələbə etiraz aksiyası keçirdi

15 Noyabr 2026 00:51see282

İrina Şeykin məşhur sevgililəri: Ronaldodan Bredli Kuperə, Kanye Uestdən...

15 Noyabr 2026 04:05see279

Zülalla ən zəngin çərəz

15 Noyabr 2026 03:04see265

Türkiyə gözəli beynəlxalq yarışmadan son anda kənarlaşdırıldı

15 Noyabr 2026 04:36see262

Britaniya Rusiya hərbi bazalarını vurmalıdır

15 Noyabr 2026 01:26see256

Toyuq ətini əvəz edir Tərkibində 25 % zülal var

15 Noyabr 2026 05:06see255

Həftədə bir məşq fiziki formanı və sağlamlığı yaxşılaşdıra bilərmi?

14 Noyabr 2026 21:54see235

Bitkoinin qiyməti 66 min dollardan aşağı düşdü

15 Noyabr 2026 01:34see227

Məşhur model milyarderə ərə getdi

15 Noyabr 2026 00:26see218

Yuxusuzluq infarkt və insult riskini artırır Həkimdən xəbərdarlıq

15 Noyabr 2026 14:28see210

Türkiyəli aktyor ev sahibi ilə məhkəməni uddu Kirayə qalmaqalı

14 Noyabr 2026 22:18see206

Azərbaycanın İKT sektorunda rekord artım: Region ölkələri ilə fərq nə qədərdir?

15 Noyabr 2026 13:53see206

Bakını qoyub Ağstafaya köçdü 87 yaşlı Xalq artistinin həyatı necə keçir?

15 Noyabr 2026 15:50see205

Kayli Cennerin keçmiş işçisi məhkəməyə müraciət etdi Ağır ittihamlar

14 Noyabr 2026 23:23see202

Dublin səfəri Azərbaycanın Avropa siyasətinin yeni istiqamətlər üzrə paralel şəkildə inkişaf etdiyini göstərdi ŞƏRH

15 Noyabr 2026 13:13see202

SÖZÜN İŞIĞINDA KEÇƏN ÖMÜR Qazi şair Ədalət Nicatın 60 illiyi qeyd olunub

15 Noyabr 2026 13:40see194

Ozan Güven “Aşk ı Memnu”nun “Behlül”ü ola bilərmiş

16 Noyabr 2026 02:02see189

TÜRK MÜDAFİƏ SƏNAYESİNİN YENİ UĞURU... 51 dronu bir neçə saniyədə məhv edir + VİDEO

15 Noyabr 2026 19:14see184
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri