Uşaqlıqdan götürüb böyüklüyə apardığımız sözlər KÖŞƏ

Uşaqlıqda eşitdiyimiz bəzi sözlərin böyüyəndə də bizimlə qalacağını heç kim demir.

O vaxt deyilən bir cümlə bəzən adi görünür. Böyük adam danışır, uşaq dinləyir, bir neçə dəqiqə sonra hər şey unudulur. Amma hər söz unudulmur. Bəziləri uşağın yaddaşında səssizcə yer tutur və illər sonra onun özünə baxışına çevrilir.

“Bunu bacarmazsan”.

“Səndən adam olmaz”.

“Filankəsin uşağı səndən yaxşıdır”.

“Sən çox həssassan”.

“Sus, böyüklər danışır”.

Uşaqlıqda bunlar sadəcə cümlədir. Böyüdükdə isə insanın içində danışan səsə çevrilə bilər.

Bəzən bir insanın özünə inanmamasının səbəbini onun böyüklüyündə axtarırıq. Niyə risk etmir? Niyə fikrini demir? Niyə özünü daim başqaları ilə müqayisə edir? Niyə uğur qazansa belə özünü kifayət qədər yaxşı hesab etmir?

Bəlkə də cavab çox uzaqda deyil.

Bəlkə də həmin insan uşaqlıqda dəfələrlə eşitdiyi “sən bacarmazsan” cümləsini böyüyəndə öz səsi ilə təkrarlayır.

Uşağın dünyası böyüklərin sözlərinə çox inanır. Çünki onun özünü tanımaq üçün başqa ölçüsü yoxdur. Valideynin dediyi, müəllimin söylədiyi, yaxınlarının münasibəti onun üçün özünü qiymətləndirməyin əsas yollarından birinə çevrilir.

Ona görə də uşağa deyilən söz sadəcə söz olaraq qalmır.

Bəzən bir tərif insanın gələcəyinə çevrilir. Bir müəllimin “sənin bunu yaxşı bacaracağına inanıram” cümləsi illər sonra həmin uşağın çətin bir anda geri çəkilməməsinə səbəb olur. Bir valideynin “səhv edə bilərsən, əsas odur ki, yenidən cəhd edəsən” deməsi uğursuzluğu həyatın sonu kimi görməməyə kömək edir.

Deməli, uşaqlıqdan bizə yalnız xatirələr qalmır.

Səslər də qalır.

Bəzən böyüyəndə özümüzlə danışanda istifadə etdiyimiz sözlər əslində bizə aid olmur. Onları illər əvvəl kimdənsə eşitmişik. Sadəcə zaman keçdikcə həmin səsin kimə məxsus olduğunu unutmuşuq.

İnsan özünü tənqid edərkən belə bəzən keçmişindən danışır.

“Bunu da bacarmadın.”

“Yenə səhv etdin.”

“Səndən heç nə çıxmaz.”

Bu cümlələrin bir hissəsi uşaqlıqda bizə deyilən sözlərin böyümüş forması ola bilər.

Ən qəribəsi isə budur ki, insan illər sonra həmin sözləri öz övladına da deyə bilər. Çünki eşitdiyimiz davranışları təkrarlamaq çox vaxt onları dəyişdirməkdən daha asandır.

Beləcə, bir cümlə nəsildən-nəslə keçir.

Amma bu dövrəni qırmaq da mümkündür.

Uşağa hər zaman “sən ən yaxşısan” demək lazım deyil. Həyatın hər şeydə mükəmməl olmadığını onsuz da öyrənəcək. Ona lazım olan başqa bir şeydir: səhv etdikdə dəyərinin azalmadığını, uğursuz olduqda sevilməyəcəyindən qorxmadığını, fikrinin dinlənildiyini hiss etmək.

Çünki uşaqlıqda eşidilən hər söz insanın içində ev tikmir. Bəziləri sadəcə qonaq kimi gəlib gedir. Bəziləri isə illərlə qalır.

İnsan böyüyəndə uşaqlığını geridə qoyduğunu düşünür.

Əslində isə uşaqlıq çox vaxt onunla birlikdə böyüyür.

Bəzən bir insanın davranışında illər əvvəlki uşağın səsini eşitmək mümkündür. Qorxan, özünü sübut etməyə çalışan, səhv etməkdən çəkinən, təsdiq gözləyən həmin uşaq hələ də içəridədir.

Ona görə uşaqlara deyilən sözləri kiçik hesab etmək olmaz. Çünki uşaq böyüyür, amma eşitdiyi sözlərin hamısı böyümür. Bəziləri onun içində olduğu kimi qalır və illər sonra həmin sözlər insanın özünə baxdığı güzgüyə çevrilir.