“ÜST emal olunmuş ət məhsullarının zərərini spirtli içki ilə eyni qiymətləndirir” HƏKİM DANIŞDI

“Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatı (ÜST) və Beynəlxalq Xərçəng Araşdırmaları Agentliyinin (IARC) son dəyərləndirmələrinə görə, kolbasa, sosiska, pastırma və digər emal olunmuş ət məhsulları insan sağlamlığı üçün ciddi risk faktorları hesab olunur”. Bu sözləri SİA- ya açıqlamasında həkim Fidan Həsənli bildirib. Onun sözlərinə görə, bu məhsullar spirtli içkilər və tütün kimi Qrup 1 karsinogen kateqoriyasına daxil edilmişdir, yəni uzunmüddətli və müntəzəm istehlakı xərçəng xəstəliklərinin yaranma ehtimalını artırır:

“Emal olunmuş ətlərin orqanizmə təsiri bir neçə mexanizm vasitəsilə baş verir. Birinci əsas mexanizm onların tərkibindəki nitrit və nitrozaminlərdir. Nitritlər məhsulun rəngini və dadını qorumaq üçün istifadə olunur, lakin mədə və bağırsaqda nitrozaminlərə çevrilir. Nitrozaminlər DNA-da mutasiyalar yarada, hüceyrə bölünməsini pozaraq malign transformasiyaya səbəb ola bilər. Bu mexanizm xüsusilə kolorektal xərçəng və mədə xərçəngi riskinin artması ilə bağlıdır.

İkinci mexanizm yüksək duz və doymuş yağ vasitəsilə baş verir. Emal olunmuş ətlərdə natrium miqdarı yüksəkdir, bu isə arterial hipertoniya riskini artırır. Uzun müddət yüksək duz istehlakı damarların endotel funksiyasını pozur, aterosklerotik plakların yaranmasını sürətləndirir və nəticədə ürək tutması, insult və digər kardiyovaskulyar xəstəliklərin riskini yüksəldir. Doymuş yağlar isə plazma xolesterolu artıraraq ateroskleroz prosesini gücləndirir.

Üçüncü təsir mexanizmi metabolik sahədədir. Emal olunmuş ətlər yüksək enerji, yağ və az lif tərkibinə malik olduğundan insulin müqavimətini artırır, tip 2 diabet və metabolik sindrom riskini yüksəldir. Tədqiqatlar göstərir ki, həftədə 50 qramdan çox emal olunmuş ət istehlakı tip 2 diabet riskini 15–20% artırır.

Dördüncü təsir mexanizmi oksidləşdirici stress və iltihab prosesləridir. Nitrit və digər konservantlar orqanizmdə sərbəst radikalların yaranmasına səbəb olur, bu isə hüceyrələrin membran və genetik materialını zədələyərək xroniki iltihab və degenerativ prosesləri sürətləndirir.

ÜST və digər mütəxəssislər emal olunmuş ət məhsullarının istehlakını mümkün qədər məhdudlaşdırmağı tövsiyə edir. Optimal halda həftədə bir-iki porsiyadan çox olmamalıdır. Onun yerinə təzə, az emal olunmuş ət, toyuq, balıq, paxlalılar və digər bitki əsaslı zülal mənbələri üstünlük təşkil etməlidir. Həmçinin, qida rasionuna tərəvəz, meyvə, tam taxıllar və lifli qidalar daxil edilməsi, antioksidant və fitonutrient baxımından zəngin qidalanma sağlamlıq üçün önəmlidir.

Qeyd etmək lazımdır ki, emal olunmuş ət məhsullarının riskləri yalnız xərçənglə məhdudlaşmır; onlar kardiometabolik xəstəliklər, böyrək və qaraciyər funksiyasının pozulması, xroniki iltihab və qanda oksidləşdirici stressin artması ilə də əlaqələndirilir. Bu səbəbdən tibbi cəhətdən emal olunmuş ətlərin istifadəsi yalnız ehtiyac olduqda və minimal səviyyədə olmalıdır.

Uzunmüddətli sağlamlıq üçün balanslı qidalanma, müxtəlif protein mənbələri və lifli qidaların gündəlik rasiona daxil edilməsi həyati əhəmiyyət daşıyır. Bu yanaşma həm xərçəng, həm ürək-damar xəstəlikləri, həm də metabolik pozuntuların riskini əhəmiyyətli dərəcədə azaldır”.