Xəzərin qərbindən şərqinə birgə tərəqqi yürüşü

Bakı-Daşkənd marşrutu keçmişi gələcəyə qovuşdurur

Dövlətimizin başçısı İlham Əliyevin Daşkənd səfərinin üzə çıxardığı reallıqlardan biri də Azərbaycan ilə Mərkəzi Asiya arasındakı qlobal əməkdaşlıq tandeminin mütləq təhlükəsizlik çətirini yaratması amilidir. Qlobal güc mərkəzləri arasında kəskinləşən qarşıdurmalar ənənəvi təhlükəsizlik və təminat proseslərini sürətlə sıradan çıxarır.

Yaranmış təhlükəli boşluğun doldurulmasında məhz regional liderlərin qətiyyətli iradəsi və məqsədyönlü geostrateji siyasəti mühüm rol oynayır. Bakı ilə Daşkənd arasında əldə olunan tarixi sənədlər yalnız iqtisadi və diplomatik mahiyyət daşımır, eyni zamanda, müasir qlobal təhdidlərə qarşı ortaq təhlükəsizlik və müdafiə platformasının formalaşmasına möhkəm zəmin yaradır.

Təhlükəsizlik çətiri anlayışı müasir geosiyasi mərhələdə çoxölçülü, həmçinin tam kompleks xarakter alır. Konkret olaraq hərbi, kiber, enerji, qida, logistika təhlükəsizliyi hibrid müharibələr erasında müstəqil dövlətlərin suverenliyini layiqincə qoruyan mühüm elementlərdir. Rəsmi Bakı və rəsmi Daşkənd yaranan arxitekturanın təməl sütunlarını məhz həmin istiqamətlər üzrə qurur. Mərkəzi Asiyanın mühüm strateji kəsişməsində yerləşən Özbəkistan ilə Xəzər hövzəsinin aparıcı dövləti Azərbaycan bərabərhüquqlu platforma əsasında səylərini sürətlə konsolidasiya edirlər. Atılan strateji addımlar bölgəni böyük dövlətlərin kəskin rəqabət poliqonundan uzaqlaşdıraraq sabitlik məkanına çevirir. Tərəflərin qarşılıqlı siyasi-hərbi koordinasiyası kənar müdaxilə ehtimalını sıfıra endirir. İmzalanan ikitərəfli müqavilələr hüquqi müstəvidə potensial təhdidlərin qarşısını alan beynəlxalq vasitəyə çevrilir. Hökumətlər səviyyəsində formalaşan qarşılıqlı dərin inam əsrlərə dayanan xalqlararası qədim tarixi bağlardan qaynaqlanır.

Hərbi qüdrətin artırılması, müdafiə sənayesinin dərin inteqrasiyası qardaşlıq gündəliyinin ana xəttini təşkil edir. Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin Qarabağ savaşında qazandığı unikal, innovativ döyüş təcrübəsi Mərkəzi Asiya tərəfdaşları tərəfindən dərindən öyrənilir. Müştərək irimiqyaslı hərbi təlimlərin intensivləşməsi döyüş koordinasiyasını, komanda qərargahlarının operativ idarəetmə qabiliyyətini xeyli yüksəldir. Hərbi sənaye komplekslərinin sinxronlaşdırılması ortaq kütləvi istehsal xətlərinin açılmasını şərtsiz labüd edir. Yüksək dəqiqlikli müasir silahların, pilotsuz uçuş aparatlarının, zirehli texnikaların istehsalı üzrə hədəflənən layihələr xaricdən texnoloji asılılığı aradan qaldırır. Beləliklə, mövcud diplomatik ox tədricən Avrasiyanın daxilində müstəqil hərbi-texnoloji qüvvə mərkəzinə dönür. Tərəflər vahid müdafiə mexanizmi yaradaraq silahlı qüvvələrin qarşılıqlı məhsuldar fəaliyyət imkanlarını maksimum təmin edirlər.

* * *

Bölgədə cərəyan edən geosiyasi yerdəyişmələr Türk Dövlətləri Təşkilatının beynəlxalq mövqeyini sürətlə artırır. Mərkəzi Asiya və Azərbaycan tandemi həmin təşkilatın əsas strateji dayağı funksiyasını inamla daşıyır. Paytaxtlarda qəbul edilən mühüm siyasi qərarlar sonrakı mərhələdə çoxtərəfli formatlarda daha da genişlənərək mühüm razılaşmalara və strateji təşəbbüslərə çevrilir. Məhz dövlət rəhbərlərinin uzaqgörən, eyni zamanda, praqmatik siyasəti sayəsində mədəni-humanitar əsaslı cəmiyyət ciddi iqtisadi, həmçinin hərbi çətirə transformasiya edir. Qərb və Şərq arasında kəskinləşən təhlükəli ziddiyyətlər fonunda geniş coğrafiya neytral, lakin qətiyyətli mövqe nümayiş etdirərək qlobal xaosun daxilə sızmasının qarşısını qətiyyətlə alır.

Keçmiş dövrlərdə formalaşmış, lakin müasir mərhələdə fəaliyyət effektivliyini əhəmiyyətli dərəcədə itirmiş müxtəlif hərbi-siyasi ittifaqlar müstəqil dövlətləri yeni təhlükəsizlik arxitekturası axtarışına yönəltdi. Yaxın qonşuluq coğrafiyasında yenidən alovlanan qanlı və dağıdıcı hərbi toqquşmalar isə ənənəvi qlobal güc mərkəzlərinin sülhməramlı roluna və etibarlılığına ciddi kölgə saldı. Məhz belə mürəkkəb geosiyasi təlatümlər fonunda cari ildə əldə olunan tarixi razılaşmalar bütöv regionun təhlükəsizliyi və gələcək sabitliyi baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır. Liderlərin irəli sürdüyü bərabərhüquqlu tərəfdaşlıq fəlsəfəsi qarşılıqlı etimad, hörmət və suverenliyə əsaslanan möhkəm əməkdaşlıq platforması formalaşdırır. Yaxın Şərqdə, digər münaqişə zonalarında diplomatiyanın kifayət qədər nadir nümunələrindən biri sayıla biləcək bu konstruktiv siyasi sinerji Mərkəzi Asiyanın digər respublikalarının da eyni faydalı əməkdaşlıq formatına cəlb olunmasına əlverişli zəmin yaradır.

Qanlı səngərlərdə baş verən silahlı toqquşmalarla paralel olaraq qlobal kiberməkan və beynəlxalq informasiya mühiti amansız rəqabət meydanına çevrilib. Formalaşan müttəfiqlik çətiri ölkələrin rəqəmsal suverenliyinin və kibertəhlükəsizliyinin təmin edilməsini də ehtiva edir. Qlobal radikal dairələrin məqsədli şəkildə yaydığı saxta xəbərlər və dezinformasiya dalğaları müasir dövrdə dövlətlərin informasiya təhlükəsizliyinə və ictimai sabitliyə ciddi təhdidlər yaradır. Qəbul edilən ortaq beynəlxalq sənədlərdə informasiya məkanının etibarlı mühafizəsi məqsədilə peşəkar ekspert qruplarının formalaşdırılması mühüm prioritetlər sırasında yer alır. Dövlət qurumlarının rəqəmsal infrastrukturu və elektron xidmət şəbəkələrinin əlaqələndirilmiş şəkildə qorunması yeni nəsil təhlükəsizlik arxitekturasının vacib komponentinə çevrilir.

Ali Dövlətlərarası Şuranın formalaşması iki ölkə arasında əməkdaşlığın əsaslı şəkildə institusional xarakter aldığını rəsmi və davamlı şəkildə təsdiqləyir. Qəbul edilən normativ-hüquqi aktlar, yaradılan investisiya fondları və fəaliyyət göstərən hökumətlərarası komissiyalar qarşılıqlı inteqrasiyanı möhkəm və davamlı təməl üzərində inkişaf etdirir. Nazirliklərdən tutmuş dövlət aparatının yüksək səviyyəli nümayəndələrinə qədər qurulan müntəzəm və operativ təmaslar bürokratik ləngimələrin aradan qaldırılmasına, strateji qərarların isə daha çevik şəkildə icrasına imkan yaradır. Beləliklə, iki ölkə arasında qəbul edilən mühüm qərarların həyata keçirilməsi əvvəlki dövrlərlə müqayisədə daha qısa zaman kəsiyində reallaşır. İnzibati maneələrin tədricən aradan qaldırılması sənaye subyektləri və sahibkarlar üçün daha əlverişli fəaliyyət mühiti formalaşdırır. Özəl şirkətlərin, eləcə də yerli və xarici investorların ortaq bazarlara daha geniş çıxış imkanlarının yaradılması iqtisadi əlaqələri və qarşılıqlı kapital axınını əhəmiyyətli dərəcədə gücləndirir. Bunun nəticəsində isə hər yeni mərhələdə müasir istehsal müəssisələrinin, logistika mərkəzlərinin və digər iqtisadi infrastrukturların yaradılmasına maraq daha da artır.

Hazırda qlobal gündəliyə təsir imkanlarını əhəmiyyətli dərəcədə artıran əsas amillərdən biri məhz müttəfiqlər arasında institusionallaşdırılmış və möhkəm həmrəylik modelinin formalaşmasıdır. Qarşıya qoyulan başlıca məqsəd tərəflərin bərabərhüquqlu əsaslarla, qarşılıqlı fayda prinsipi çərçivəsində regional tərəqqiyə töhfə verəcək etibarlı və dayanıqlı geostrateji arxitektura yaratmaqdır. Müxtəlif sahələr üzrə atılan bütün uzaqgörən addımlar məhz bu strateji hədəfə xidmət edir. Formalaşan möhkəm əməkdaşlıq platforması gələcək nəsillərin təhlükəsiz, azad və firavan şəraitdə yaşaması üçün dayanıqlı təminat yaradır.

Yusif ŞƏRİFZADƏ
XQ