Yanvarda həlledici hadisə olacaq Azərbaycan kritik ərəfədə

2024-cü ilin bitməsinə bir aydan az vaxt qalıb. Bununla belə, ilin sonları geosiyasi proseslər baxımdan zəngindir. Rusiya-Ukrayna müharibəsinin gərginləşməsi, Gürcüstanda etiraz aksiyalarının genişlənməsi, 4 illik fasilədən sonra Suiyada vətəndaş müharibəsinin yenidən aktiv fazaya keçməsi Cənubi Qafqaz və Azərbaycanla bağlı da suallar yaradır.

2025-ci ildə Azərbaycanı nə gözləyir? Hansı proseslər sürətlənəcək, hansılar arxa plana keçəcək? Ermənistanla yekun sülh sazişinin imzalanması, kommunikasiyaların açılması ehtimalı varmı?

Globalinfo.az-a danışan deputat Elçin Mirzəbəyli deyib ki, 2025-ci il yanvarın 20-dək regionda və bütövlükdə Avrasiya məkanında baş verən proseslərin yekunu, qənaətimə görə, təkcə qarşıdakı ilə ərzində yox, bütövlükdə yaxın 3-4 il müddətində hadisələrin inkişaf dinamikasını və mahiyyətini dəyişə bilər:

“Hazırda bir neçə istiqamətdə cərəyan edən proseslərin arxasında hansı amillərin dayandığı, tam aydın deyil. Məsələn, Suriyada, Hələb istiqamətində cərəyan edən hadisələrin təməlində, hansısa ikitərəfli, yaxud çoxtərəfli razılaşmanın olduğunu və ya hadisələrin konkret hansı marağın diktəsi ilə hərəkətə gəldiyini birmənalı şəkildə müəyyənləşdirmək çətindir. Amma istər Ukraynada, istər Gürcüstanda, istərsə də Suriyada cərəyan edən proseslər belə düşünməyə əsas verir ki, Bayden administrasiyası, daha dəqiq desək, bu administrasiyanın maraqlarını ifadə etdiyi qlobal maliyyə sektoru yanvarın 20-dək respublikaçıların 4 il ərzində həllinə nail ola bilməyəcəyi problemlər yaratmaqda maraqlıdır. Məhz 2 aya yaxın zaman kəsiyində cərəyan edən proseslər, ətrafımızda baş verənlərin, ən azı 1 il ərzində hansı istiqamətdə inkişaf edəcəyini proqnozlaşdırmağa əsas verəcək.

Elçin Mirzəbəyli

Zənnimcə, qarşıdakı 1 il ərzində, xüsusilə də yanvar ayından sonra, ölkəmizin diqqəti əsasən daxili, həmçinin regional və qlobal iqtisadi proseslərə yönələcək. Çünki Tramp administrasiyasının əsas hədəflərindən biri ölkəsinin neft hasilatını artırmaqdan və enerji resurslarının dəyərini ABŞ iqtisadiyyatının, xüsusilə də sənayenin inkişafını təmin edə biləcək qədər aşağı salmaqdan ibarətdir. Enerji daşıyıcılarının dəyərinin aşağı düşməsi, geosiyasi baxımdan parodoksal görünsə də, Çin üçün də mühüm əhəmiyyət daşıyır. Təbii ki, iqtisadi baxımdan. Bu səbəbdən əgər müharibələrin, təbii fəlakətlərin, texnogen qəzaların və digər proqnozlaşdırılması mümkün olmayan amillərin baş verməsi müşahidə olunmazsa, qarşıdakı zaman kəsiyini dördüncü sənaye inqilabının dönüş nöqtəsi hesab etmək mümkündür. Buna görə də, qarşıdakı zaman kəsiyində, ölkəmizdə diqqətin əsasən qeyri-enerji sektorunun inkişafına yönələcəyini və 2025-ci ilin iqtisadiyyatımızın şaxələndirilməsi üçün həlledici olacağını düşünürəm”.

Deputat Bakı və İrəvan arasında sülh danışıqları mövzusuna da toxunub:

“Ermənistanla sülh müqaviləsinə gəldikdə isə hazırda bunun prioritet olduğunu söyləmək üçün heç bir əsas yoxdur. Çox güman ki, Paşinyan hökuməti, ən müxtəlif manevrlər yolu ilə, həmçinin guya sülh tərəfdarı olduğunu görüntüləməklə, əslində proseslərin 2026-cı ilin sonunadək uzadılmasına çalışacaq. Təbii ki, əgər bu müddət ərzində Ermənistanda hakimiyyət dəyişikliyi baş verməzsə…”

Natiq Cəfərli

İqtisadçı ekspert Natiq Cəfərli isə deyib ki, 2025-ci ildə Azərbaycanın iqtisadi-siyasi mənzərəsini təsvir etsək, iki əsas məsələ ortaya çıxır:

“Birincisi, Ermənistanla sülh danışıqları və kommunikasiyaların açılmasıdır. Hesab edirəm, bununla bağlı ciddi imkanlar var. Çünki D.Trampın hakimiyyətə gəlməsi və dünyaya sülh gətirəcəyini bəyan etməsi 90 faizi hazır olan sülh müqaviləsinin onun iştirakı ilə imzalanması mümkündür. Dünyada 200-ə yaxın ölkə var, amma Trampla telefon danışığı aparan azsaylı dövlət başçısından biri Prezident İlham Əliyev və Baş nazir Nikol Paşinyan oldu. Hesab edirəm, bu da ciddi göstəricidir.

İkincisi, iqtisadi məsələlərdir. İqtisadi məsələlərlə bağlı neft qiymətlərini qeyd etmək olar. Azərbaycanda büdcə müzakirələri davam edir. Neft qiyməti isə 70 dollar olaraq götürülüb. Hesab edirəm, bu da Tramp administrasiyasının siyasəti ilə bağlıdır. Tramp neft hasilatını artırmaq, daxili inflyasiyanı cilovlamaq istəyir. Neft qiymətlərinin 55-60 dollara qədər ucuzlaşması mümkündür. Bu isə yeni iqtisadi çağırışlar yarada, manata basqı arta bilər”.

Turan Rzayev
Globalinfo.az