Yaxın Şərqin “Ay işığı yolu”

Və ya, üçtərəfli müharibə əsasən iki seçkinin nəticəsindən asılı olacaq

Bəlkə də yanılıram, amma bəzən mənə elə gəlir ki, Prezident Trampın siyasi üslubunda mərhum Jirinovskinin bir işarəsi var. Birincisi, onun Panamerikanizmi Vladimir Volfoviçin Böyük Rusiya dövlətçiliyindən az fərqlənir - indi o, Qrenlandiyaya göz dikir, Kanadanı başqa bir ABŞ ştatı etməyə çalışır, Çinin və digər ölkələrin inkişaf edə biləcəyi sərhədlər çəkməyə çalışır.

İkincisi, bu adamın ağıldan daha çox emosiya var; o, bir dəfə bir şey deyə bilər və qısa müddət sonra tamamilə əksini iddia edə bilər. O biri gün əvvəl dediyi təkrarlanır.

Tramp əvvəlcə İranla müharibənin nə vaxt bitəcəyini bilmədiyini, lakin bunu siyasi varisinə buraxmaq niyyətində olmadığını bildirdi. Bir az sonra o, müharibənin seçkilərdən sonra bitəcəyini dedi və əlavə etdi ki, seçki nəticələri müharibənin gedişatına təsir etməyəcək; hətta Respublikaçılar Partiyası seçkidə uduzsa belə, bu, onları daha qəzəbli və daha qətiyyətli edəcək.

3 noyabrda keçiriləcək ABŞ seçkilərinə bir aydan bir az çox vaxt qalıb. Lakin müharibənin gedişatını proqnozlaşdırmaq üçün bir suala cavab vermək lazımdır: İranla müharibə nə dərəcədə "amerikanlaşıb"? ABŞ öz müharibəsini aparır, yoxsa müttəfiqi İsrailin regional problemlərini həll edir? Sonuncu mühüm amildir. Hətta Trampın özü də bəzən Təl-Əvivdən təzyiq hiss etdiyinə işarə edir. Lakin indi müharibə daha çox Hörmüz boğazına yönəlib. Baxmayaraq ki, Venesueladan sonra Tramp onların artıq Yaxın Şərq neftindən asılı olmadığını bəyan etdi. Bu o deməkdir ki, ABŞ özünü bununla məhdudlaşdırmır; o, dünyanın bütün neft hövzələrinə nəzarət etmək istəyir. Buna görə də, Vaşinqton regionda öz müharibəsini aparır, lakin daha çox "məkan" və müstəqillik istəyir ki, öz maraqlarını birinci yerə qoysun.

İsrailə gəldikdə isə, "vəd edilmiş torpaq" da növbəti seçkiləri gözləyir. Orada parlament seçkiləri ABŞ-dakı seçkilərdən bir həftə əvvəl -  27 oktyabrda keçiriləcək. Bu ölkədə seçkilərin nəticələri də Ağ Evin dəstəyindən asılıdır. Əks təqdirdə, Netanyahu ABŞ-a son səfəri zamanı Trampa "yaxşı oğlan" kimi davranacağına və xarici dostu və müttəfiqinin göstərişlərinə ciddi şəkildə əməl edəcəyinə zəmanət verməzdi.

Bu seçkilər Netanyahu üçün təkcə milli mənada əhəmiyyətli deyil, baxmayaraq ki, bu element də var: İsrailin Baş naziri hazırda Qəzza zolağı, Fələstin dövlətçiliyi və əlbəttə ki, İran müharibəsi kimi məsələlərdə çox radikal baxışlara malikdir. Lakin onun öz maraqları da var, o cümlədən hüquqi maraqları. Birincisi, Beynəlxalq Ədalət Məhkəməsi onu müharibə cinayətkarı elan edib. Əlbəttə ki, İsrail hələ Beynəlxalq Cinayət Məhkəməsinin yurisdiksiyasını tanımayıb, ona görə də heç kim Netanyahunu ora ekstradisiya etməyi planlaşdırmır. Lakin bu hal hər halda onun həyat tərzini məhdudlaşdıracaq. Amma Bibinin problemləri bununla bitmir. Daxili məhkəmələr onun üçün bir çox problem yaradır. Buna görə də Prezident Tramp iki dəfə israilli həmkarından Baş nazirin hüquqi təqibini dayandırmasını istəyib.

Ona görə də, bu üçtərəfli müharibə əsasən iki seçkinin nəticəsindən asılı olacaq. Yaxın Şərqin "Ay işığı yolu" (M. Bulqakov, "Ustad və Marqarita") coğrafi cəhətdən okeanla ayrılmış ölkələrdə keçiriləcək iki seçkinin nəticəsi ilə müəyyən ediləcək. Lakin problem təkcə bu deyil. Teokratik rejimi olan İran nə istədiyinin daha yaxşı fərqindədir və bunu Tramp və ya hətta İsrail haqqında demək olmaz. İsrail dəfələrlə bildirib ki, mövcud rejim İranı idarə etdiyi müddətcə, onun və regionun təhlükəsi qalacaq. Lakin hiss olunur ki, bu, hazırda İran neftini və gələcəkdə Çin kimi ölkələrə neft axınlarını nəzarətdə saxlamaq üçün Hörmüz boğazı uğrunda müharibə aparan Trampı xüsusilə narahat etmir. Tramp mövcud İran rejiminin problemləri ilə xüsusilə maraqlanmır; o, hətta İranı və Hörmüz boğazını - və əlbəttə ki, İran neftini - nəzarətdə saxlamaq üçün başına çalma taxmağa və onlarla eyni masada oturmağa hazırdır.

Müəllif: Hüseynbala Səlimov

Mənbə: Zerkalo.az