Yay niyə bu qədər tez keçir? Psixoloqlar izah etdilər

İyun ayının sanki yenicə başladığını düşünərkən birdən avqustun sonunun gəlib çatması çoxlarına tanış hissdir. Uşaqlıqda üç aylıq yay tətili sonsuz kimi görünsə də, yetkin yaşda yay çox vaxt göz açıb-yumunca keçir.

Lent.az xəbər verir ki, psixoloqlar bunun beynin zamanı necə qəbul etməsi ilə bağlı olduğunu bildirirlər.

Mütəxəssislərin sözlərinə görə, təqvimdə zamanın sürəti dəyişmir. Lakin beynimiz zamanı saat kimi ölçmür. Vaxtın bizə uzun və ya qısa görünməsinə diqqətimiz, gün ərzində yaşadığımız yeni hadisələrin sayı, gündəlik rutin və yaddaşımızda qalan xatirələr təsir edir.

Niyə bir neçə ay bir neçə həftə kimi görünür?

İnsan yaşadığı anla keçmişi xatırlayarkən zamanı fərqli qiymətləndirir.

Məsələn, darıxdırıcı bir növbədə keçən bir saat insana çox uzun görünər. Ancaq bir neçə ay sonra demək olar ki, heç bir yeniliyin olmadığı uzun bir dövrü xatırlayanda həmin müddət çox qısa təsir bağışlaya bilər.

Bunun əsas səbəbi yaddaşdır. İnsan beyni hər günün bütün detallarını ayrıca saxlamır. Əsasən fərqli hadisələr və dəyişikliklər yadda qalır.

Əgər bir ay ərzində insanın hər günü təxminən eyni keçibsə, həmin dövrdən yaddaşda çox az fərqli xatirə qalır. Nəticədə keçmişə baxanda həmin ay sanki “sıxılmış” kimi görünür.

Araşdırmalar da göstərib ki, eyni müddət rutin fəaliyyətlərlə keçdikdə insanlar sonradan onu daha qısa zaman kimi qiymətləndirə bilirlər.

Buna görə maraqlı bir vəziyyət yaranır: monoton bir iş günü çox uzun çəkirmiş kimi hiss oluna bilər, amma bir-birinə bənzəyən günlərdən ibarət bir ay çox sürətlə keçmiş kimi görünür.

Yeni hadisələr zamanı “uzadır”

Mütəxəssislərin fikrincə, yaddaşımızda nə qədər çox fərqli hadisə qalırsa, keçmiş dövr bizə bir o qədər uzun görünə bilər.

Məsələn, iki həftə hər gün eyni qaydada keçibsə, sonradan bu günlər yaddaşda bir-birinə qarışa bilər.

Ancaq həmin iki həftə ərzində insan yeni bir yerə gedibsə, dostları ilə görüşübsə, fərqli fəaliyyətlə məşğul olubsa və ya səyahət edibsə, hər bir hadisə ayrıca xatirəyə çevrilir.

Bu səbəbdən hadisələrlə zəngin dövr sonradan insana daha uzun görünə bilər.

Uşaqlıqda yay niyə daha uzun görünürdü?

Psixoloqlar uşaqlıqda yayın “bitməz” görünməsini də bu amillə izah edirlər.

Uşaqlıq yeni təcrübələrlə zəngindir. İlk dəfə valideynsiz səyahət etmək, yeni dostlarla tanış olmaq, düşərgəyə getmək, yeni yerlər görmək, yeni oyun və məşğuliyyətlər kəşf etmək yaddaşda çoxlu ayrıca hadisələr yaradır.

Yetkinlik dövründə isə “ilk dəfə” yaşanan hadisələrin sayı adətən azalır. Həyat daha proqnozlaşdırılan olur və günlər bir-birinə daha çox bənzəyir.

Nəticədə həftələr və aylar yaddaşda daha az fərqlənir və zamanın daha sürətlə keçdiyi hissi yaranır.

Həddindən artıq məşğul olmaq da təsir edir

Psixoloqlar diqqətin daim bir fəaliyyətdən digərinə keçməsinin də zaman hissinə təsir etdiyini bildirirlər.

İnsan eyni anda işləyə, mesajlara cavab verə, həftəsonunu planlaşdıra, ev işləri və növbəti tapşırıqları haqqında düşünə bilər. Bu zaman hətta maraqlı hadisələr belə tam yaşanmadan sürətlə ötüb keçir.

Eyni vəziyyət istirahət zamanı da baş verə bilər. İnsan “yayda hər şeyi etməliyəm” düşüncəsi ilə səyahət, festival, dostlarla görüş, çimərlik və digər planları ard-arda sıralayanda, hadisələrin özü çox olsa da, diqqəti daim növbəti plana yönələ bilər.

Bu halda dolu təqvim həmişə zəngin xatirələr demək deyil.

Beyin keçmişi necə “sıxır”?

Araşdırmalardan birində iştirakçılardan əvvəllər yaşadıqları hadisələri zehinlərində yenidən canlandırmaq tələb olunub.

Məlum olub ki, insanlar keçmiş hadisələri xatırlayarkən onları real həyatda baş verdiyindən orta hesabla təxminən 8 dəfə daha sürətli şəkildə zehinlərində canlandırırlar.

Bu, beynin zamanı həqiqətən səkkiz dəfə sürətləndirməsi demək deyil. Sadəcə yaddaş hadisələrin əsas məqamlarını saxlayır, aradakı çoxsaylı detalları isə buraxır.

Buna görə üç aylıq yay sonradan yaddaşımızda cəmi bir neçə səhnəyə – istirahətə, ad gününə, səyahətə və başqa bir neçə hadisəyə çevrilə bilər. Ardınca isə birdən sentyabrın gəldiyini hiss edirik.

Yayın daha uzun keçdiyini hiss etmək mümkündürmü?

Zamanı fiziki olaraq yavaşlatmaq mümkün deyil. Ancaq keçən dövrün yaddaşda nə qədər zəngin qalmasına təsir etmək olar.

Bunun üçün hər gün macəra axtarmaq və ya bahalı səyahətlərə çıxmaq lazım deyil.

Bəzən gündəlik rutini dəyişmək kifayətdir. İşə başqa yolla getmək, tanımadığınız bir yerə baş çəkmək, yeni məşğuliyyət sınamaq, uzun müddətdir görmədiyiniz biri ilə görüşmək və ya həftəsonunu fərqli keçirmək yaddaşda yeni izlər yarada bilər.

Psixoloqlar bununla yanaşı, hər anı mütləq hadisələrlə doldurmağa çalışmağın əks təsir göstərə biləcəyini də vurğulayırlar. Hər şeyi çatdırmaq istəyi insanın daim tələsdiyi hissini gücləndirə bilər.

Beləliklə, subyektiv olaraq “uzun” yayın sirri hər saatı planlarla doldurmaq deyil. Yeni təəssüratlar zamanı yaddaşda ayrı-ayrı hissələrə bölür, baş verənlərə diqqət yetirmək isə həmin anları daha yaxşı yadda saxlamağa kömək edir.