Icma.az
close
up
RU
Yazı necə icad edilmişdir? 6 min illik tarixi əsərlərdə ipucu...

Yazı necə icad edilmişdir? 6 min illik tarixi əsərlərdə ipucu...

Sherg.az saytından alınan məlumata görə, Icma.az bildirir.

İtaliyanın Boloniya Universitetindən olan arxeoloqlar qrupu, təxminən 6000 il əvvələ aid bəzi silindrlərə həkk olunmuş dizaynlar ilə müasir İraqda ortaya çıxan proto-çivi yazının digər əlamətləri arasında bir sıra əlaqələri müəyyən edib.

Sherg.az xəbər verir ki, simvollardan yazıya keçid insanın idrak qabiliyyətləri üçün nəhəng irəliləyiş hesab olunur. Bu keçidin necə və nə vaxt başladığını öyrənmək qədim sivilizasiyalardakı gündəlik həyat və növlərimizin necə inkişaf etdiyi haqqında mühüm məlumat verir.

Tədqiqatın müəlliflərindən biri, Boloniya Universitetindən arxeoloq Silvia Ferrara öz açıqlamasında deyib:

"Yazının ixtirası tarixdən əvvəlki və tarix arasındakı keçidi qeyd edir və bu tədqiqatın nəticələri bəzi uzaq  tarixdən əvvəlki təsvirlərin ən erkən icad edilmiş yazı sistemlərindən birinə necə daxil edildiyini göstərməklə bu boşluğu aradan qaldırır."

Parçalar indiki İraqın sərhədləri daxilində, Dəclə və Fərat çayları arasında, Tel əl-Varka şəhərində və ya onun qədim adı "Uruk şəhərində" aşkar edilib. Uruk Mesopotamiyada görünən ilk şəhərlərdən biri idi və e.ə. 4-cü əsrdə mühüm görüş nöqtəsi idi. İndiki İranın cənub-qərbində və Türkiyənin cənub-şərqində yerləşən Uruk bölgəyə böyük təsir göstərmişdir.


Uruk bölgəsində istehsal olunan bu silindr möhürləri ümumiyyətlə daşdan hazırlanmış və müxtəlif dizaynlarla bəzədilmişdir. Daha sonra bu silindrlər planşetdə formalar yaratmaq üçün gil lövhələrin üzərində yerləşdirilib. e.ə. IV əsrin ortalarından başlayaraq, bu silindr möhürləmə üsulu bir növ uçot sistemi kimi istifadə edilmişdir. Sistemdə istehlakçılar üçün qida və parça kimi məhsulların istehsalı, saxlanması və daşınması haqqında məlumatlar var idi.

Proto mixi yazı insan yazısının ən qədim məlum formalarından biridir və ticarəti izləmək zərurətindən yaranmışdır. Bu arxaik yazı forması yüzlərlə piktoqrafik işarədən ibarətdir. Bu şəkillərin yarıdan çoxu bu günə qədər tərcümə olunmayıb. Silindr möhürləri kimi, proto-mix yazısı da mühasibat uçotu üçün istifadə edilmişdir. Bu yazının ilk nümunələri İraqın cənubunda aşkar edilmişdir.

Ferrara deyir: "Qədim möhürləmə ilə Cənub-Qərbi Asiyada yazının ixtirası arasında sıx əlaqə çoxdan məlumdur, lakin xüsusi möhür təsvirləri və işarə formaları arasındakı əlaqə çox az tədqiq edilmişdir. Başlanğıcda sualımız bu idi: möhür şəkilləri bölgədəki ilk yazıda işarələrin icadına  qatqı verdimi?"


Yeni araşdırmada komanda sistematik olaraq silindrlər üzərindəki formaları proto-çivi işarələrlə müqayisə etdi. Simvolların vizual quruluşu və mənası arasında birbaşa əlaqə yaradan əlaqələr tədqiq edilmişdir.

Tədqiqatın həmmüəllifləri Kathryn Kelley və Mattia Cartolano deyirlər ki, onlar yazının ixtirasından əvvəl möhür təsvirlərinə diqqət yetiriblər: “Bu yanaşma bizə tekstil və saxsı məmulatların daşınması ilə bağlı bir sıra dizaynları müəyyən etməyə imkan verdi".

Onlar möhürlərdə korrelyasiya gördülər və bu silindr plombunun rabitə sisteminin istifadəsi ilə yazının ixtirası arasında əlaqə tapdılar. Məsələn, ZATU639 adlı proto-mix yazısı simvolu həm formada, həm də kontekstdə silindrlərdə tapılan öküz işarəsi ilə əlaqələndirilirdi.

Komanda hesab edir ki, bu, qravüraların Uruk bölgəsində proto-mix yazısının necə inkişaf etməsi ilə birbaşa əlaqəli olduğunu göstərir. Tapıntılar simvolik və yazı sistemlərinin təkamülünü öyrənmək üçün yeni perspektivlər təklif edir. Bundan əlavə, silindr möhürlərindəki dizaynların mümkün mənaları haqqında yeni məlumatlar əldə etməklə, tədqiqatçılar proto-çivi yazısında hələ də naməlum olan bir çox işarələri deşifrə etməyə kömək edə biləcəklər.

Ən son yeniliklər və məlumatlar üçün Icma.az saytını izləyin, biz hadisənin gedişatını izləyirik və ən aktual məlumatları təqdim edirik.
seeBaxış sayı:231
embedMənbə:https://sherg.az
archiveBu xəbər 15 Noyabr 2024 14:29 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

Azərbaycanla tərəfdaşlıq yeni inkişaf perspektivləri açır

21 Noyabr 2026 20:18see357

Parisdə bugünkü etirazlara 21 mindən çox şəxs qatılıb

21 Noyabr 2026 21:24see236

Azərbaycanda regional tədris mərkəzinin yaradılması Dünya Bankı ilə müzakirə edilib

21 Noyabr 2026 15:42see232

Dünya iqtisadiyyatı təhlükə qarşısındadır KİV

22 Noyabr 2026 07:02see231

BOKT nin rəhbərliyinə təyinat olub

21 Noyabr 2026 14:31see224

Ekspert: Dövlət idarəçiliyinin rəqəmsallaşdırılması Azərbaycan iqtisadiyyatının rəqabət qabiliyyətini artırır

21 Noyabr 2026 17:24see223

Fermer ucuz satır, alıcı baha alır: Qiymət fərqi harada yaranır?

21 Noyabr 2026 14:38see221

La Liqa: Derbidə “sülh”

22 Noyabr 2026 00:06see218

Mehriban Əliyeva və qızlarından Vyetnam mədəniyyətinə zərif ehtiram Foto

21 Noyabr 2026 15:21see217

Qızıl gələn il ucuzlaşacaq

21 Noyabr 2026 16:40see213

Sumqayıtda gənc oğlan qətlə yetirilib

22 Noyabr 2026 04:55see207

Allah uzaq tutsun, amma müharibə bizim işimizdir Hakan Fidan

22 Noyabr 2026 02:18see206

Türkiyə Super Liqası: “Qalatasaray” evdə sevindi

22 Noyabr 2026 00:13see205

2026 cı ilin sonunda almaq üçün ən sərfəli iPhone modelləri

21 Noyabr 2026 21:07see200

SEPAH ABŞ nin hərbi bazalarını hədəf aldı

22 Noyabr 2026 00:43see200

Ötən gün götürülən narkotik vasitələrin həcmi açıqlandı

21 Noyabr 2026 16:00see200

Milton qasırğası ABŞ də yaşayan azərbaycanlıların evlərini də vurdu

22 Noyabr 2026 07:05see199

İran Bəhreyndə sənaye müəssisəsinə zərbə endirdi

22 Noyabr 2026 00:23see199

Samvel Karapetyan: “Paşinyan müalicə olunmalıdır”

21 Noyabr 2026 17:14see199

İbrahim Kalın HƏMAS nümayəndə heyəti ilə Qəzzada atəşkəsi müzakirə etdi

22 Noyabr 2026 00:03see199
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri