Yeni ildən sonra yuxuları niyə daha yaxşı xatırlayırıq?

...Əksəriyyətimiz yuxularımızı oyandıqdan dərhal sonra unuduruq. Lakin, Yeni il tətillərində vəziyyət dəyişir - getdikcə daha çox insan canlı, qeyri-adi və həyəcanverici yuxuları xatırlayır.

SİA xəbər verir ki, Rambler yuxu arxitekturasına birbaşa təsir edən amilləri və yuxuların xatırlanma mexanizmlərini müzakirə edir.

Yeni ildən sonra yuxuları niyə daha yaxşı xatırlayırıq?

Pozulmuş yuxu cədvəli...

Yeni il tətillərində əksər insanların yuxu cədvəlləri kəskin şəkildə dəyişir. Gec yatmaq, uzun səhər yuxuları və gündüz yuxuları sirkadian ritmlərinin desinxronlaşmasına səbəb olur. Yuxu daha dayaz olur: qısa oyanışların sayı artır, yüngül yuxu mərhələlərinin nisbəti artır və yuxu fazaları arasındakı keçidlər daha tez-tez və qeyri-bərabər olur.

Neyrofizioloji baxımdan bu cür dəyişikliklər son dərəcə vacibdir. Yuxular əsasən sürətli göz hərəkəti (REM) yuxusu zamanı baş verir, lakin onları xatırlamaq birbaşa fazanın özü ilə deyil, oyanma anları ilə bağlıdır.

Tədqiqatlar göstərir ki, yuxuları tez-tez xatırlayan insanlar gecə ərzində daha qısa oyanışlar yaşayırlar. Fransız neyroalim Perrin Rubi və həmmüəllifləri tərəfindən Frontiers Media-da dərc olunmuş polisomnoqrafiyadan istifadə edərək aparılan bir araşdırma göstərib ki, yuxuları ətraflı xatırlayan insanlar yuxuları çətinliklə xatırlayanlara nisbətən yuxuda daha çox oyanıqlıq vəziyyətində olurlar.

Başqa sözlə, yuxuları nə qədər az davamlı olarsa, yuxudan oyandıqları anda yuxu görmə ehtimalı bir o qədər yüksəkdir. Qısa yatan insanlar kimlərdir və onlar gecə dörd saatlıq yuxu ilə necə dolanırlar?

Alkoqol...

Alkoqol Yeni il dövründə yuxuya təsir edən əsas amillərdən biridir. Yuxuya getməyə kömək edə bilsə də, gecə yuxusuna ümumi təsiri zərərli hesab olunur.

Alkoqol normal yuxu arxitekturasını dəyişdirir, gecənin ikinci yarısında oyanışların sayını artırır və yuxunun bərpaedici dəyərini azaldır. Alkoqolun yuxuya təsiri ilə bağlı geniş icmallar və meta-analizlər göstərir ki, o, yuxunun parçalanmasını təşviq edir və yuxu keyfiyyətini aşağı salır, xüsusən də bədən etanolu metabolizə etdikdə. Bu o deməkdir ki, insan daha uzun müddət yata bilər, lakin daha zəif quruluşla...

Yuxarıda qeyd edildiyi kimi, parçalanmış yuxu yuxuları xatırlama ehtimalını artırır. Bundan əlavə, alkoqol emosiyaların tənzimlənməsinə və limbik sistemin fəaliyyətinə təsir göstərir ki, bu da yuxuların emosional rənglənməsini gücləndirə bilər. Nəticədə, yuxular nəinki daha çox xatırlanır, həm də daha narahatedici, sürreal və ya hadisəli kimi qəbul edilir.

Həddindən artıq yemək...

Yeni il tətilləri ənənəvi olaraq gec şam yeməkləri, yağlı qidalar, çoxlu miqdarda şirniyyat və qeyri-adi qida kombinasiyaları ilə müşayiət olunur. Bütün bunlar gecə ərzində həzm sisteminə yükü artırır.

Fizioloji narahatlıq - ürəkbulanma, ağırlıq, dəyişkən qlükoza səviyyəsi - insan bundan xəbərsiz olsa belə, yuxunun davamlılığını poza bilər. Yuxu keyfiyyəti, bədən hissləri və yuxu məzmunu arasındakı əlaqə fəal şəkildə öyrənilir. Sorğular göstərir ki, insanlar daha çox narahatedici, gərgin və ya xoşagəlməz yuxuları gecə narahatlığı və müəyyən pəhriz amilləri, xüsusən də qida həssaslığı və ya yuxu pozğunluğu olanlarla əlaqələndirirlər.

Bunun müəyyən bir qida ilə müəyyən bir yuxu süjeti arasında birbaşa əlaqə olmadığını, əksinə dolayı bir mexanizm olduğunu vurğulamaq vacibdir. Fizioloji stress mikro oyanışları artırır ki, bu da öz növbəsində yuxuları yaddaşa daha əlçatan və subyektiv olaraq daha canlı edir.

Yataq otağının işıqlandırılması...

Yeni ildən əvvəl və sonrakı dövrdə yataq otağında süni işıqlandırma - çələnglər, gecə işıqları və şamlar - tez-tez yanır. Daim yanan işıq mənbələri "yuxu ardıcıllığı" adlanan şey yaradır: yuxu və qısa oyaqlıq dövrlərini növbələşdirir. Bunlar yuxuları xatırlamaq üçün demək olar ki, mükəmməl şərtlərdir.

Yuxunun yaddaşdan silinməməsini təmin etmək üçün beyin oyanma mexanizmlərinin qısa müddətli aktivləşdirilməsinə ehtiyac duyur.

Reallığa bir neçə saniyə diqqət yetirmək belə yuxunu uzunmüddətli yaddaşa çevirə bilər. Buna görə də, tətillər zamanı yuxular o qədər də dəyişmir, əksinə daha çox xatırlanır və ətraflı xatırlanır.

Emosional həddindən artıq yük...

Yuxlar əvvəlki günlərin emosional və idrak materialından əmələ gəlir. İlin sonu və yeni ilin başlanğıcı sosial aktivliyin artması, yekunlaşdırma, gözləntilər, səfərlər, qohumlarla görüşlər və keçmiş və gələcək haqqında söhbətlər dövrüdür. Bu, emosional yüklənməyə və əhəmiyyətli təəssüratların sayının artmasına səbəb olur.

Yuxu ilə bağlı neyroelmi modellər göstərir ki, yuxular zamanı beyin emosional cəhətdən əhəmiyyətli məlumatları emal edərək mövcud xatirələrlə inteqrasiya edir.

Belə materiallar artdıqda, oyanış zamanı həddindən artıq ətraflı və ya qeyri-adi kimi qəbul edilən mürəkkəb, çoxqatlı və qeyri-xətti hekayələrin ehtimalı artır.

Nazlı Almuradova