Zəhərli dönər kabusu gəzir

AQTA hər yerdə ola bilmir, dönərxanalarda xaos hökm sürür

Ötən gün Şəmkir və Tovuz rayonlarında baş verən kütləvi zəhərlənmə hadisələri ictimai iaşə sektorunda qida təhlükəsizliyi sahəsində ciddi boşluqların mövcudluğunu bir daha göstərdi. Şəmkir rayonunda 20-dən çox, Tovuzun Əyyublu kəndində isə 5 nəfər dönərdən zəhərlənmə diaqnozu ilə xəstəxanaya yerləşdirilib. Hadisələrin səbəbləri hələ araşdırılsa da, görünən odur ki, bir çox iaşə müəssisələri sanitar-gigiyenik qaydaları və temperatur rejimini düzgün tətbiq etmir, istehlakçı sağlamlığını risk altına qoyur. Aidiyyəti qurumların və mütəxəssislərin xəbərdarlıqlarına baxmayaraq, bəzi obyektlərdə çiy və bişmiş məhsulların ayrılmaması, düzgün saxlanmayan ət və tərəvəzlər, işçi heyətin gigiyena qaydalarına əməl etməməsi halları davam edir. Bu vəziyyət həm istehlakçılar, həm də ictimai sağlamlıq üçün ciddi təhlükə yaradır və məsuliyyətli sahibkarlıq anlayışının hələ də bəzi müəssisələrdə prioritet olmadığını ortaya qoyur.

Qeyd edək ki, Azərbaycan Qida Təhlükəsizliyi Agentliyi (AQTA) bir daha ictimai iaşə sahəsində çalışan sahibkarları qida təhlükəsizliyi qaydalarına ciddi əməl etməyə çağırıb. Agentlik bildirib ki, dönər üçün istifadə olunan ət mütləq baytarlıq-sanitariya ekspertizasından keçirilməli, məhsulun saxlanma və bişirilmə müddəti ciddi temperaturlarda həyata keçirilməli, sanitar-gigiyenik normalara riayət olunmalıdır: “Bildirilib ki, dondurulmuş çiy dönərin donunun açıldığı andan bişirilməyə başlanmasına qədər olan müddət ərzində məhsulun saxlanması və daşınması +1°C ilə +4°C temperatur intervalında həyata keçirilməli və həmin müddət ümumilikdə 8 saatdan artıq olmamalıdır. Qida məhsullarının hazırlanması, saxlanılması və təqdimatı zamanı sanitar-gigiyenik normalara riayət edilməli, xüsusilə temperatur rejiminin qorunması təmin olunmalıdır. Qida bloku təmiz saxlanılmalı, avadanlıqlar mütəmadi olaraq yuyulmalı və dezinfeksiya edilməlidir. Çarpaz çirklənmənin qarşısı alınmalıdır. Bunun üçün çiy və bişmiş məhsulların hazırlanma sahələri ayrılmalı, istifadə olunan alətlər və iş səthləri fərqləndirilməlidir. İşçi heyətin mütəmadi tibbi müayinələrdən keçməsi və şəxsi gigiyena qaydalarına əməl etməsi təmin olunmalıdır. Satış zamanı bişmiş dönərin temperaturu 65°S-dən aşağı olmamalıdır. Dönərlə birlikdə təqdim edilən sousların, mayonezin və tərəvəzlərin saxlanılma rejiminə ciddi nəzarət olunmalıdır. Çiy dönər bişirilməyə başlandığı andan etibarən 12 saat ərzində istifadə edilməlidir”.

AQTA həmçinin istehlakçılara da xəbərdarlıq edərək, dönər alarkən məhsulun hazırlanma şəraitinə, satıcıların gigiyena qaydalarına əməl etməsinə və ümumi sanitar vəziyyətə diqqət yetirmələrini tövsiyə edib: “Dönər hazırlayan şəxslər mütləq şəkildə birdəfəlik əlcək, qoruyucu geyim və baş örtüyündən istifadə etməli, həmçinin çarpaz çirklənmənin qarşısının alınması üçün həmin əlcəklə pul, ödəniş kartı, kassa aparatı, post terminalı və digər bu kimi əşyalara toxunmasına yol verilməməlidir. Dönər məhsulu hazırlandığı andan etibarən 1 saat ərzində istehlak olunmalıdır. Qaydalara əməl olunmaması istehlakçı sağlamlığı üçün ciddi risklər yarada bilər. İstehlakçılar ictimai iaşə obyektlərində həmin məqamlara xüsusi diqqət yetirməli, hər hansı uyğunsuzluq və ya gigiyenik norma pozuntusu aşkar etdikdə şikayətini bildirməlidir”. 

“Avropainfo” xəbər saytının baş redaktoru Ruslan Bəşirli sosial media hesabında bu məsələyə diqqət çəkib:  “Azərbaycanda dönərdən zəhərlənmək normal hadisədir. Həyat elə gətirdi ki, mən yaxın zamanlara qədər 3 il müddətində restoran-kafe sektorunda oldum. Həmin zaman mən Azərbaycanda dönərin hansı növ "ətdən" hazırlandığını gördüm və müştəri tələblərinə rəğmən qəti şəkildə dönər satmaqdan imtina etdim. Əziz dostlar, 2 manata dönər ola bilməz, mümkün deyil. Düzgün ətlə hazırlanmış dönərin porsiyasını 20 manatdan aşağı qiymətə satmaq sərf etmir. Dönər daha çox dananın bud və bel hissəsinin ətindən hazırlanmalıdır. Xüsusən də dananın bel hissəsinin ətinin qiymətinin nə qədər baha olduğunu hamımız bilirik. Azərbaycanda isə dönər son istifadə müddəti bitmiş, ölüm dəqiqələrini səbirsizliklə gözləyən qoca inəyin ətindən də deyil, "otxod"undan hazırlanır. Bu dönər adlandırılan "otxod"ların vaxtının keçməsi, xarab olması ehtimallarını özünüz düşünün”.

Qida təhlükəsizliyi üzrə ekspert, dosent Elsevər Fərzəliyev isə Sherg.az-a açıqlamasında deyib ki, dönərin təhlükəsizliyi üçün əsas amillər xammalın keyfiyyəti, düzgün saxlanma temperaturu, nisbi rütubətə əməl, düzgün bişirmə və sanitariya qaydalarıdır. Onun sözlərinə görə, dönərin inqridentlərinin toksiki maddələrlə zəngin olması zəhərlənmə ilə nəticələnir: 

“Dönərin əsas tərkib hissəsi ət olduğundan, onun saxlanma və emal rejimi insan sağlamlığı üçün kritik əhəmiyyət daşıyır. Ət düzgün saxlanmadıqda toksiki maddələr yığılır. Bu maddələr bişirildikdə tam parçalanmır və nəticədə insan orqanizmində zəhərlənmələrə səbəb ola bilər. Dönərin hazırlanmasında istifadə olunan digər məhsullar da təhlükə mənbəyidir. Dönərdə istifadə olunan “mayonez” və “ketçup” da toksiki maddələrin yaranmasında əsas amillərdəndir. Xüsusilə ketçup turşuluq səviyyəsinin yüksək olması səbəbindən, düzgün temperaturda saxlanmadıqda toksik maddə səviyyəsi zəhərlənmə həddinə çatır. Mayonez və ketçup kimi xammalların saxlanması +6°C-dən yüksək olmamalıdır. Həm isti, həm soyuq rejimdə məhsulların düzgün saxlanmaması, mikroorqanizmlərin sürətlə inkişafına və toksiki maddələrin artmasına səbəb olur. Məhsulların gah isti, gah soyuq şəraitdə saxlanılması xüsusilə təhlükəlidir. Mikroorqanizmlər istinin təsirindən inkişaf edir və daha da çoxalırlar. Nisbi nəmlik standartlara uyğun olmayanda da inqridentlər zəhərlənmə verə bilir. Dönər hazırlanarkən hazırlanma və saxlanma prosesi texniki şərtlərə uyğun aparılmalıdır. Azərbaycanda dönərxanaların fəaliyyətinə nəzarət edən yeganə qurum Azərbaycan Qida Təhlükəsizliyi Agentliyidir (AQTA). Agentlik bütün ölkəyə gətirilən, istehsal olunan və ixrac olunan qida məhsullarının keyfiyyətini izləyir. Lakin bir çox hallarda Agentliyin göstəricisi ilə Qida Təhlükəsizliyi İnstitutunun apardığı yoxlamaların nəticəsində uyğunsuzluqlar aşkarana bilir” . 

Qismən də olsa, AQTA-nın məsuliyyət daşıdığını vurğulayan ekspert deyib ki, AQTA-nı qınamaq niyyətində deyil. Onun sözlərinə görə, ölkədə dönərxanaların sayı çox olduğu üçün AQTA hər dönərxanaya nümayəndə göndərə biləcək qədər işçi resursuna malik deyil: 

“Agentlik nümayəndələri kollegial qaydada ümumi qərarlar qəbul edir və dönərxanalardan standartlara əməl etmələrini tələb edir.

Lakin bəzi işbazlar öz bildikləri qaydada fəaliyyət göstərirlər”.

E.Fərzəliyev qeyd edib ki, zəhərlənmələrin qarşısını almağın əsas yolu maarifləndirmə və məlumatlılıqdır: 

“İnsanlar yedikləri qidanın tərkibinə diqqət etməli, xüsusilə uşaqları zərərli qidalardan qorumağa çalışmalıdırlar. Hər hansı xoşagəlməz qoxu varsa, məhsulu yeməkdən imtina etmək lazımdır. Bəzən dadlandırıcı əlavələr və göyərtilər qoxunu maskalaya bilər, lakin temperatur və saxlanma müddəti hələ də kritik amildir. Məsələn, çöldə 40°C istilik varsa, həmin şəraitdə hazırlanmış dönər 2 saat ərzində xarab ola bilər və təhlükəlidir”.