102 il əvvəl doğan işıq Türkiyə Cümhuriyyətinin yenilməz yürüşü

Bu gün Türkiyə Cümhuriyyətinin yaranmasının 102-ci ildönümüdür. Bu tarix təkcə bir dövlətin elan günü deyil, bir millətin öz taleyini dəyişdiyi, əsarətdən azadlığa doğru iradə göstərdiyi dönüş nöqtəsidir.

1923-cü ildə Mustafa Kamal Atatürk və silahdaşlarının iradəsi ilə yaranan Cümhuriyyət, Anadolunun külündən yenidən doğan bir dirçəlişin, millətin öz kimliyini və gələcəyini yenidən yazmaq əzminin təcəssümüdür. O vaxtdan bəri Türkiyə təkcə dövlət quruluşunu deyil, həm də millətin düşüncə tərzini, təhsilini, qadının cəmiyyətdə yerini, sənayeləşmə və modernləşmə anlayışını kökündən dəyişdirib.

Atatürkün “Egemenlik, kayıtsız şartsız milletindir” kəlamı bu yeni dövlətin fəlsəfəsini ifadə edirdi. Hakimiyyətin xalqın əlində olması, dövlətin din, irs və təbəqə fərqləri üzərində deyil, vətəndaş bərabərliyi və azadlıq prinsipləri üzərində qurulması Cümhuriyyətin əsas dəyərlərini müəyyənləşdirdi. O dövrdə qaranlıqda qalmış bir toplum, elmin, maarifin, sənayenin işığına sarıldı. Qadınlara seçki hüququ verilməsi, təhsil islahatları, latın əlifbasına keçid, iqtisadi dirçəliş və dövlət institutlarının modernləşdirilməsi bu düşüncənin davamı idi.

Aradan keçən bir əsrdən artıq zamanda Türkiyə saysız sınaqlardan keçdi. Hərbi çevrilişlər, siyasi böhranlar, iqtisadi çətinliklər, terror, regional münaqişələr və təbii fəlakətlər ölkənin inkişaf yolunu bəzən ləngitsə də, heç vaxt dayandıra bilmədi. Türkiyə hər dəfə daha da möhkəmlənərək ayağa qalxdı. Bu gün o, həm bölgənin, həm də qlobal siyasətin vacib güc mərkəzlərindən biridir. Sənaye, müdafiə, texnologiya, energetika və diplomatiya sahələrində qazandığı uğurlar, ölkəni regional liderə və beynəlxalq güc balansında mühüm oyunçuya çevirib.

Son illərdə Türkiyənin iqtisadi və texnoloji yüksəlişi, xüsusən müdafiə sənayesində milli istehsalın payının 80 faizə çatması, İHA və SİHA texnologiyalarında dünya miqyasında rəqabət gücünə sahib olması, Cümhuriyyət ideyalarının davamlı inkişafla necə real gücə çevrildiyini göstərir. Ərdoğanın rəhbərliyi dövründə həyata keçirilən nəhəng infrastruktur, nəqliyyat, enerji və müdafiə layihələri Türkiyəni XXI əsrin mühüm aktorlarından birinə çevirib. Amma bütün bu nailiyyətlərin kökündə hələ yüz il əvvəl atılmış bir əsas dayanır - xalqın öz gücünə, dövlətinə və azad iradəsinə inamı.

Bu bayram təkcə Türkiyədə deyil, bütün türk dünyasında xüsusi mənəvi dəyərə malikdir. Çünki, Türkiyə Cümhuriyyətinin yaranması tək bir xalqın deyil, bütün türklərin qürur mənbəyidir. Azərbaycanla Türkiyə arasındakı “bir millət, iki dövlət” prinsipi də bu mənəvi birliyin ən parlaq ifadəsidir. Tarixən dəfələrlə sınaqlardan çıxmış bu qardaşlıq 2020-ci ilin Qarabağ Zəfərində, 2023-cü ilin zəlzələsi zamanı, beynəlxalq platformalarda qarşılıqlı dəstəkdə bir daha öz təsdiqini tapdı. Bu gün iki ölkə Şuşa Bəyannaməsi ilə əlaqələrini müttəfiqlik səviyyəsinə yüksəldib, regionda sabitliyin, təhlükəsizliyin və inteqrasiyanın əsas dayaqlarından birinə çevriliblər.

Cümhuriyyətin 102 illiyi həm də bir ideyanın - milli iradə və müstəqil qərarvermə ideyasının qalibiyyətidir. Dünyada yenidən güc balanslarının dəyişdiyi bir zamanda Türkiyə öz yolunu cızmağa, daxildə sabitliyi qoruyaraq, qlobal siyasətdə təsir dairəsini genişləndirməyə davam edir. Bu, Atatürkün “Yurdda sülh, cahanda sülh” prinsipinin müasir formada təcəssümüdür.

Bu gün Türkiyə küçələri yenə qırmızı-ağ bayraqlarla bəzənib, məktəblərdə uşaqlar “Yaşasın Cümhuriyyət” şüarı səsləndirir, səhnələrdə “10. Yıl Marşı” çalınır. Amma bu səs-küylü sevincin arxasında bir dərinlik də var - yüz ildən çoxdur ki, bu millət eyni inamla irəliləyir. Cümhuriyyət sadəcə bir siyasi sistem deyil, milli yaddaşın, azadlıq sevgisinin, gələcəyə inamın adıdır.

2025-ci ilin bu günündə Türkiyə Cümhuriyyəti yeni bir əsrə qədəm qoyur - daha güclü, daha texnoloji, daha özünəinamlı. Amma onun ruhu dəyişmir: o ruh, 1923-cü ilin oktyabrında Atatürkün məclis kürsüsündən səsləndirdiyi bir cümlədə yaşayır — “Suverenlik qeyd-şərtsiz millətindir.” Və bu cümlə bu gün də eyni inamla təkrar olunur: Yaşasın Cümhuriyyət, yaşasın azad millət!

Züriyə Qarayeva