3 uşaqlı ailə modelinə keçək Deputatdan maraqlı TƏKLİF

Milli Məclisin deputatı Əli Məsimli 3 uşaqlı ailə modeli ilə bağlı təkliflə çıxış edib.

"Pensiya islahatlarında nəzərə alınması vacib olan məsələrdən biri də budur ki, Azərbaycanda yeni doğulan uşaqların sayı əhəmiyyətli dərəcədə azalıb və ailə modeli dəyişib...
Ailələrin əksəriyyəti 2 və 1 uşaqdan ibarətdir. 5 və daha çox uşağı olan ailələr isə azlıq təşkil edir. Ona görə də, ölkəmizdə ailə modeli dəyişdirilməli və 3 uşaqlı ailə modelinə keçmək lazımdır. Bu kontekstdə çoxuşaqlı ailə dedikdə bu, 3 və dana çox uşağı olan ailələrə şamil edilməli, pensiya yaşının azaldılması güzəştləri tətbiq edildikdə 3 uşaqlı ailələr başlanğıc kimi götürülməlidir", - o deyib.

Əli Məslimli Modern.az-a açıqlamasında bildirib ki, əslində 3 uşaqlı ailə modeli təkcə onun təklifi kimi dəyərləndirilməməlidir:
 

"Ailələrdə uşaqların sayı ilə bağlı müzakirələr hər zaman olub və son vaxtlar bu, daha da aktuallaşıb. Biz sadəcə olaraq onu hazırkı reallıqlar şəraitində Azərbaycan üçün daha çox uşağın timsalında ənənəvi sayılan çoxuşaqlı ailələrin varlığının arxa plana keçməsi fonunda ölkə əhalisinin artımına əlavə təkan verə biləcək və uşaqlar üçün müavinət mexanizminin əlçatanlığının artırılmasının optimal modeli kimi təklif etdik. Ölkədə uşaqların sayının azalması “uşaqpulu” məsələsini getdikcə daha da aktuallaşdıracaq. "Uşaqpulu" problemi həll olunana qədər isə bu cür aralıq mahiyyət kəsb edən təkliflər aktual olacaq. Bizim bu təklifi də daha çox həmin "uşaqpulu" məsələsinə mərhələli şəkildə keçilməsi kontekstindən qiymətləndirmək lazımdır".
   

Deputat vurğulayıb  ki, Azərbaycanda uşaqların sayı və təbii artım sürətlə aşağı düşür:

"Ölkəmizdə 2015-ci ildə 166 min, 2020-də 125 min, 2024-cü ildə isə 102 min uşaq doğulub. Deməli 2024-cü ildə ölkəmizdə yeni doğulan uşaqların sayı 2020-ci illə müqayidədə 33 faiz, 2015-ci illə müqayisədə isə 63 faiz aşağı düşüb. Uşqaların sayının bu cür sürətlə azalması ölkəmizin gələcəyi üçün çox düşündürücü məsələdir. Hazırda Azərbaycanda orta statistik ailə 2 valideyn və 2 uşaq olmaqla 4 nəfərdən ibarətdir və çoxluq təşkil edir. 2 valideyn və 1 uşaq olan 3 nəfərdən ibarət ailələr ikinci, 2 valideyn, 3 uşaq olmaqla 5 nəfərdən ibarət ailələr isə üçüncü yeri tutur.
Son vaxtlar boşanma halları artdığından 1 valideyn 1 və ya 2 uşaqdan ibarət ailələr də artır. Biruşaqlı ailələrin sayının artması ölkədə əhalinin sayınının artım tempinin azalmasına ciddi təsir göstərən amillərdən biridir və orta perspektivdə onun bu yöndəki təsiri daha da güclənəcək. Hər ailədə 2 uşağın olması da ölkədə əhalini artıran model deyil. Hazırda ölkəmizdə ailələrin əksəriyyəti 2 və 1 uşaqlı ailələrdən ibarətdir. 5 və daha çox uşağı olan ailər isə azlıq təşkil etdiyindən və daha çox uşağın timsalında "çoxuşaqlı ailə" modeli arxa plana keçməkdədir. Təsirli tədbirlər görülməsə, 1 və 2 uşaqlı ailələrin sayı daha da artacaq, 3 uşaqlı ailələrdən başlayaraq üzüyuxarı digər ailələrin sayı isə daha da azalmaqla demoqrafik vəziyyət pisləşəcək.
Ailədə uşaqların sayının azalmasına müxtəlif səpgili amillər təsir edir. Amma əhalinin xeyli hissəsinin güzəranı ilə bağlı sosial xarakterli amillər və ailə planlaması məsələsində uşaqların sayına fərdi münasibət daha çox təsir edir. Çünki xeyli ailələrin büdcəsinin hazırkı səviyyəsi şəraitində, eləcə də təkcə hazırda verilən müavinət hesabına ailələrin çoxu 5 və daha artıq uşağın olması və onun müasir tələblərə cavab verə bilən parametrlər üzrə yükünü böyütmək riskini öz üzərinə götürməz. Belə şəraitdə ölkənin iqtisadi inkişafının və qüdrətinin mühüm amili kimi əhalinin artımında Azərbaycan üçün daha çox xarakterik və məqbul olan müsbət dinamikanı saxlamaqdan ötrü 3 uşaqlı ailə modelinə keçmək daha məqbul variantdır".

Ə.Məsimli deyib ki, bu modeli ön plana çəkməkdən ötrü dövlət tərəfindən məqbul səviyyədə dəstək mexanizmi olsa, model tədricən özünü indikindən daha geniş planda reallaşdıra bilər:

"Bu kontekstdə çoxuşaqlı ailə dedikdə bu, 5 və daha çox uşağı olan ailələrə yox, 3 və daha çox uşağı olan ailələrə şamil edilməli və pensiya yaşının azaldılmasında da hər uşaq üçün 1 il olmaqla 3 uşaqlı ailələrdən başlamalıdır. Bu addım uşaqlar üçün verilən müavinətin dairəsini xeyli genişləndirməklə çoxuşaqlı ailələrə münasibətdə mövcud olan müavinət mexanizminin əlçatanlığını da əhəmiyyətli dərəcədə artırmış olar. Bu model beynəlxalq təcrübəyə daha çox uyğundur. Uşaq sayı artdıqca, həm pensiya yaşının müvafiq surətdə azaldılması, həm də beynəlxalq praktikadan məlum olan hər uşağa görə ödənilən müavinətin məbləğinin artması Azərbaycanda çoxuşaqlılığın təşviq edilməsində daha təsirli rol oynaya bilər".
Ə.Məsimli deyib ki, bir çox ölkələrdə demoqrafik vəziyyətin pisləşməsilə "qırmızı xətt”i keçildikdə uşaqların sayını artırmaq işinə girişilir, amma hədəflərə nail ola bilinmir.
"Azərbaycanda ənənəvi sayılan çoxuşaqlı ailələr azalaraq arxa plana keçsə də, az da olsa varlığını saxlayır. Bu iki mühüm faktı nəzərə almaqla, bəzi məsələləri sistemli şəkildə həyata keçirib müsbət nəticələrə nail olmaq mümkündür. Bunun üçün isə 
- mövcud vəziyyətin obyektiv qiymətləndirilməsini;
- dəqiq hədəfləri və ona nail olmaq yollarını;
- nəyi təkmilləşdirməli, niyə təkmilləşdirməli və hansı istiqamətdə təkmilləşdirməli kimi üç fundamental sualın optimal cavablarını;
- bu məsələnin demoqrafik və müavinət mexanizmi tərəfləri ilə yanaşı, uşaqların sağlam böyüməsi, müasir tələblər səviyyəsində inkişafı və sair kimi tədbirlər kompleksini özündə əks etdirən və ən əsası isə işlək reallaşdırma mexanizmi olan müvafiq proqramın hazırlanıb yubanmadan həyata keçirilməsini vacib hesab edirik".