“30 cu illərdə kim hansı dili bilirdisə, o dilin mənsub olduğu ölkənin casusu kimi həbs edilirdi...”

“Bir qrup adam var, onlar istədikləri kimi dərslik yazıblar. Bir ildən çoxdur bizim 7-8-ci siniflərdən ötrü nəzəriyyəsini verdiyimiz dərsliklər çap olunmur. Çünki dediyim həmin qruplaşmış adamlar hər il bir dərslik çap edib pul qazanmağa öyrəniblər. Yeni adamı isə öz dəstələrinə buraxmaq istəmirlər...”

“Müəllimi görəndə hörmət əlaməti olaraq papaq çıxarırdılar, qarşısında baş əyirdilər. Tacir öz qızını müəllimə verəndə özünü xoşbəxt sanırdı. Əbəs deyil, müəllimi orduya aparmırdılar. Çünki tərbiyəçini dəyişmək olmaz. Tərbiyəçini dəyişəndə xasiyyət də dəyişir. İndiki müəllimlər belə də... İndi bizim maarifdə qadınlaşma gedir...”

Bu gün – fevralın 21-də Azərbaycanın nadir şəxsiyyət-ziyalılarından olan məşhur şərqçünas və tarixçi alim  Ziya Bünyadovun bu günədək müəmmallarla dolu qalan xaincəsinə qətlindən 28 il ötdü. 

Moderator.az rəhmətlik milli qeyrətli akademikin xatirəsini anmaq üçün mərhum tanınmış publisist və jurnalist Azər Abdullanın 1990-cı ildə - hələ Azərbaycanın SSRİ imperiyasının tərkibində olduğu bir dövrdə ondan götürdüyü müsahibəsindən bu gün üçün də aktual və ibrətamiz məqamlarla dolu  bir parçanı dəyərli oxucuların nəzərinə çatdırır:

“

Azər Abdulla:

-Ziya müəllim, tarixçi olmaq istəyən orat məktəb şagirdinə  bir müəllim, bir tarixçi kimi hansı məsləhətlər verər, onu necə istiqamətləndirərdiniz? Hansı dilləri öyrənməyi ona məsləhət görərdiniz?

Ziya Bünyadov:

-Bizdə SSRİ tarixi deyilən fənn var, orda ümumi Rusiya tarixinə çox yer verilib. Azərbaycan tarixi ayrıca bir fənn kimi tədris olunmalıdır, onun saatı məhdudlaşdırılmamalıdır. Xalq öz tarixini bilməlidir. Tariximiz var, ancaq indiyəcən dərsliklərimiz yoxdur. Bir qrup adam var, onlar istədikləri kimi dərslik yazırlar. Bir ildən çoxdur bizim 7-8-ci siniflərdən ötrü nəzəriyyəsini verdiyimiz dərsliklər çap olunmur. Çünki dediyim həmin qruplaşmış adamlar hər il bir dərslik çap edib pul qazanmağa öyrəniblər. Yeni adamı isə öz dəstələrinə buraxmaq istəmirlər. Tarix fənninin respublikada tədrisi çox pis vəziyyətdədir...

Xarici dillərə gəldikdə, onu deyim ki, 30-cu illərdə SSRİ-də hansı dili bilirdinsə, o dilin mənsub olduğu ölkənin casusu kimi həbs edilirdin. Ona görə camaatda  dil öyrənməyə nəinki sevgi vardı, əksinə, hamı bundan xoflanırdı, qorxurdu...

İndinin müəllimləri keçmişinkinə bənzəmir. İndi xarici dillər institutunu bitirənlər dərs deməyi bacarmır. Müəllim olmaq üçün böyük ürək lazımdır...  

Çar Rusiyasında çıxan qəzetlərdəki elanlar indi bizə bəzi şeyləri anladır. Bir mənzil kirayəyə veriləndə birinci növbədə müəllimlərə, yaxud hərbçilərə verilirdi. Çünki müəllimlər məmurlar arasında birinci sayılırdı. Müəllimi görəndə hörmət əlaməti olaraq papaq çıxarırdılar, qarşısında baş əyirdilər. Tacir öz qızını müəllimə verəndə özünü xoşbəxt sanırdı. Əbəs deyil, müəllimi orduya aparmırdılar. Çünki tərbiyəçini dəyişmək olmaz. Tərbiyəçini dəyişəndə xasiyyət də dəyişir. İndiki müəllimlər belə də...

İndi bizim maarifdə qadınlaşma gedir. Keçmişdə müəllim qadınlar ərə də getmirdilər, ömürlərini uşaqlara, tədris işlərinə həsr edirdilər. Axı indi nə maaş verirlər ki, müəllimlərdə bir həvəs də ola... 

Leninin atası indiki vaxta uyğun desək,  vilayət maarif müfəttişi idi. Onun həmin işdən aldığı maaşla neçə arvadı, neçə uşağı, neçə kəndləri vardı. İndiki müəllimin maaşı isə təkcə özünə belə, çatmır. Mənzil, ev şəraiti yoxdur. Müəllim  əgər kənddə yaşayrısa, onun gərək inəyi, mal-qarası olsun, yoxsa onu göndərirlər bir rayona, yaxud kəndə, özü də evsiz-eşiksiz...”

Təqdim etdi:

Sultan Laçın

P.S. “30-cu illərdə hansı dili bilirdinsə, o dilin mənsub olduğu ölkənin casusu kimi həbs edilirdin...” Deməli, Sovet- Rusiya imperiyası xarici dil öyrənənlərə bu düşüncə ilə yanaşırdı. Yəni məsələn, ingilis dilini bilən İngiltərə, yaxud ABŞ-nin, fransız dilini bilən Fransanın casusu kimi həbs edilə bilərdi. Onda  həmin məntiqlə bu gün Azərbaycanda rusdilli məktəblərdə dərs almış və almaqda olan şəxslər potensial Rusiya casusu hesab edilməlidir?..