40 il gözləyən xərçəng: Gizli epidemiya

Mayami Universitetinin (ABŞ) Silvester Xərçəng Mərkəzinin alimləri asbestlə əlaqəli nadir, lakin yüksək aqressiv xərçəng növü olan mezoteliomanın dinamikasının genişmiqyaslı təhlilini aparıblar.

"Cebheinfo.az" xəbər verir ki, tədqiqat "JCO Global Oncology" jurnalında dərc edilib.

Mezotelioma əsasən əvvəllər gəmiqayırma, tikinti və sənayedə geniş istifadə edilən asbestə uzun müddət məruz qaldıqdan sonra inkişaf edir. Son onilliklərdə istifadəsinin azalmasına baxmayaraq, xəstəlik ciddi ictimai səhiyyə problemi olaraq qalır.

Tədqiqat 1990-2023-cü illər arasında ABŞ-ın bütün 50 ştatından məlumatları əhatə edib və insident, ölüm və əlillik nisbətlərinin təhlilini əhatə edib.

Standartlaşdırılmış insident və ölüm nisbətləri təxminən üçdə bir azalsa da, mütləq halların sayı, əksinə, təxminən 30% artıb. 

Alimlər qeyd edirlər ki, nisbi nisbətlərin azalması xəstəlik yükünün real azalması demək deyil; bu, əhali artımı və yaşlanma ilə əlaqədardır. Kişilər və qadınlar arasında xüsusilə nəzərəçarpacaq fərqlər müşahidə olunur. Kişilərdə xəstəlik və ölüm nisbətləri əhəmiyyətli dərəcədə azalıb ki, bu da asbestə yüksək məruz qalma şəraitində işləyən nəsillərin keçməsini əks etdirir. Qadınlarda isə əksinə, azalma zəif və ya mövcud deyildi, bəzi ştatlarda isə bu rəqəmlər hətta artıb.

Müəlliflər bunu qadınların tez-tez açıq peşə məruz qalmaması ilə əlaqələndirirlər; məişət və ikinci dərəcəli asbestə məruz qalma, eləcə də köhnə binalara, məktəblərə və infrastrukturlara məruz qalma əhəmiyyətli rol oynayır.

Coğrafi təhlil göstərib ki, ən yüksək xəstəlik yükü gəmiqayırma, mədənçilik və tikintidə asbestin istifadəsi daxil olmaqla tarixi sənaye fəaliyyətinə malik ştatlarda qalır.

Digər əsas tapıntı xəstəliyin son dərəcə yüksək ölüm nisbətidir. Ölüm nisbəti diaqnoza yaxın olaraq qalır, yəni mezotelioma xəstələrinin əksəriyyəti xəstəlikdən ölür və immunoterapiya da daxil olmaqla müalicədəki irəliləyişlərə baxmayaraq, son onilliklərdə sağ qalma nisbətlərində əhəmiyyətli bir irəliləyiş olmayıb.

Müəlliflər vurğulayırlar ki, ölümlərin təxminən 96%-i peşə asbestə məruz qalma ilə əlaqəli olaraq qalır və bu da mezoteliomanı demək olar ki, tamamilə qarşısı alına bilən bir xəstəliyə çevirir.

Tədqiqatçılar xəstəliyin gələcək yükünü azaltmaq üçün iki yanaşmanın lazım olduğu qənaətinə gəlirlər: binalarda və infrastrukturda qalıq asbestin daha sərt şəkildə aradan qaldırılması və daha effektiv müalicə üsullarının hazırlanması.

Bunlar olarsa, təhlükəni böyük ölçüdə azaltmaq mümkündür.

Xəzər

"Cebheinfo.az"

Problemlərinizi bizə yazın, şahidi olduğunuz hadisələri çəkib göndərin