Icma.az
close
up
RU
700 illik yalan: Taunun mənşəyi ilə bağlı ən məşhur fakt təkzib edildi

700 illik yalan: Taunun mənşəyi ilə bağlı ən məşhur fakt təkzib edildi

Lent az portalından verilən məlumata görə, Icma.az xəbər yayır.

Alimlər sensasion açıqlama ilə çıxış ediblər: Qara ölümün mənşəyi və “sürətli yayılması” barədə formalaşmış nəzəriyyənin əsasında dayanan əsas sənədin tarixi mənbə deyil, bədii əsər olduğu müəyyən edilib.

Lent.az xəbər verir ki, "Journal of Arabic and Islamic Studies"də dərc olunan yeni tədqiqat, əsrlərdir davam edən fərziyyəni, taunun guya Çindən Avropaya 10 ildən az müddətdə ildırım sürəti ilə yayıldığı fikrini ciddi şəkildə şübhə altına alır.

Mifin “tarixi fakt”a çevrilməsi

Uzun illər qəbul edilmiş bu nəzəriyyənin əsas mənbəyi XIV əsr suriyalı müəllif İbn əl-Vardiyə məxsus idi. Əsər bədii üslubda yazılmasına baxmayaraq, yüzilliklər ərzində xəstəliyin Asiya boyunca hərəkətini təsvir edən tarixi sənəd kimi təqdim edilirdi.

Araşdırma göstərib ki, makama heç vaxt xronika kimi qələmə verilməyib. Bu, dövrün qorxu, çaşqınlıq və mənəvi sarsıntılarını ifadə edən allegorik bir ədəbiyyat nümunəsi idi. Səhv interpretasiya daha orta əsrlərdə yaranmış və sonradan Avropalı tarixçilər tərəfindən təkrarlanaraq “fakt” kimi yayılmışdır.

Bir uydurma süjetin qlobal nəticələri

İbn əl-Vardinin mətni əsasında “sürətli tranzit narrativi” formalaşmışdı: Yersinia pestis-in guya 10 ildən də az müddətdə Mərkəzi Asiyadan Qara dəniz sahillərinə çatdığı iddia edilirdi. Hətta müasir genetik araşdırmalar belə, xəstəliyin mənşəyini müəyyən edərkən bu şübhəli xronologiyaya istinad edirdi – halbuki həmin məlumat bədii metaforadan qaynaqlanırdı.

Tədqiqatçılar bildirirlər ki, İbn əl-Vardi bu cür bədii təsvirlərdən istifadə edən yeganə müəllif olmayıb. As-Safadi və əl-Makrizinin əsərlərində də taun sanki yollarda gəzən qonaq, cəza verən qüvvə və ya səyahətçi kimi tasvir edilirdi. Bu obrazlar sonradan səhvən real coğrafi məlumat kimi qəbul olunmuşdu.

Yeni kəşf nəyi dəyişir?

Alimlər qeyd edirlər ki, bu araşdırma nə pandemiyanın baş verməsini, nə də onun dəhşətli miqyasını (Avropada əhalinin 30–50%-i həlak olmuşdu) inkar etmir. Lakin taun pandemiyasının yayılma sürəti və mexanizmləri barədə elmi təsəvvürləri kökündən dəyişir.

Eyni zamanda tədqiqat makamalara həqiqi funksiyasını geri qaytarır, onları insanların faciəni necə dərk etdiyini və mənəvi baxımdan necə yaşadığını əks etdirən mədəni mənbələr kimi təqdim edir. Araşdırma müəllifləri bunu COVID-19 dövründəki kollektiv reaksiyalar, miflərin yaranması və simvolik izahlarla müqayisə edirlər.

Tədqiqatçılar vurğulayırlar ki, bu hadisə bir daha göstərir: bədii metaforanı fakt kimi qavramaq elm üçün son dərəcə təhlükəlidir və tək bir interpretasiya xətası onillərlə davam edən yanlış elmi modellərə səbəb ola bilər.

Ən son yeniliklər və məlumatlar üçün Icma.az saytını izləyin, biz hadisənin gedişatını izləyirik və ən aktual məlumatları təqdim edirik.
seeBaxış sayı:132
embedMənbə:https://lent.az
archiveBu xəbər 06 Dekabr 2025 14:54 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

Azərbaycanla tərəfdaşlıq yeni inkişaf perspektivləri açır

21 Noyabr 2026 20:18see375

Parisdə bugünkü etirazlara 21 mindən çox şəxs qatılıb

21 Noyabr 2026 21:24see247

Dünya iqtisadiyyatı təhlükə qarşısındadır KİV

22 Noyabr 2026 07:02see241

Azərbaycanda regional tədris mərkəzinin yaradılması Dünya Bankı ilə müzakirə edilib

21 Noyabr 2026 15:42see240

BOKT nin rəhbərliyinə təyinat olub

21 Noyabr 2026 14:31see236

Ekspert: Dövlət idarəçiliyinin rəqəmsallaşdırılması Azərbaycan iqtisadiyyatının rəqabət qabiliyyətini artırır

21 Noyabr 2026 17:24see235

Fermer ucuz satır, alıcı baha alır: Qiymət fərqi harada yaranır?

21 Noyabr 2026 14:38see233

Qızıl gələn il ucuzlaşacaq

21 Noyabr 2026 16:40see231

Mehriban Əliyeva və qızlarından Vyetnam mədəniyyətinə zərif ehtiram Foto

21 Noyabr 2026 15:21see230

La Liqa: Derbidə “sülh”

22 Noyabr 2026 00:06see229

Samvel Karapetyan: “Paşinyan müalicə olunmalıdır”

21 Noyabr 2026 17:14see225

Sumqayıtda gənc oğlan qətlə yetirilib

22 Noyabr 2026 04:55see218

Allah uzaq tutsun, amma müharibə bizim işimizdir Hakan Fidan

22 Noyabr 2026 02:18see213

Türkiyə Super Liqası: “Qalatasaray” evdə sevindi

22 Noyabr 2026 00:13see213

SEPAH ABŞ nin hərbi bazalarını hədəf aldı

22 Noyabr 2026 00:43see213

2026 cı ilin sonunda almaq üçün ən sərfəli iPhone modelləri

21 Noyabr 2026 21:07see212

Ötən gün götürülən narkotik vasitələrin həcmi açıqlandı

21 Noyabr 2026 16:00see212

İbrahim Kalın HƏMAS nümayəndə heyəti ilə Qəzzada atəşkəsi müzakirə etdi

22 Noyabr 2026 00:03see212

İran Bəhreyndə sənaye müəssisəsinə zərbə endirdi

22 Noyabr 2026 00:23see210

Milton qasırğası ABŞ də yaşayan azərbaycanlıların evlərini də vurdu

22 Noyabr 2026 07:05see208
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri