Icma.az
close
up
RU
700 illik yalan: Taunun mənşəyi ilə bağlı ən məşhur fakt təkzib edildi

700 illik yalan: Taunun mənşəyi ilə bağlı ən məşhur fakt təkzib edildi

Lent az portalından verilən məlumata görə, Icma.az xəbər yayır.

Alimlər sensasion açıqlama ilə çıxış ediblər: Qara ölümün mənşəyi və “sürətli yayılması” barədə formalaşmış nəzəriyyənin əsasında dayanan əsas sənədin tarixi mənbə deyil, bədii əsər olduğu müəyyən edilib.

Lent.az xəbər verir ki, "Journal of Arabic and Islamic Studies"də dərc olunan yeni tədqiqat, əsrlərdir davam edən fərziyyəni, taunun guya Çindən Avropaya 10 ildən az müddətdə ildırım sürəti ilə yayıldığı fikrini ciddi şəkildə şübhə altına alır.

Mifin “tarixi fakt”a çevrilməsi

Uzun illər qəbul edilmiş bu nəzəriyyənin əsas mənbəyi XIV əsr suriyalı müəllif İbn əl-Vardiyə məxsus idi. Əsər bədii üslubda yazılmasına baxmayaraq, yüzilliklər ərzində xəstəliyin Asiya boyunca hərəkətini təsvir edən tarixi sənəd kimi təqdim edilirdi.

Araşdırma göstərib ki, makama heç vaxt xronika kimi qələmə verilməyib. Bu, dövrün qorxu, çaşqınlıq və mənəvi sarsıntılarını ifadə edən allegorik bir ədəbiyyat nümunəsi idi. Səhv interpretasiya daha orta əsrlərdə yaranmış və sonradan Avropalı tarixçilər tərəfindən təkrarlanaraq “fakt” kimi yayılmışdır.

Bir uydurma süjetin qlobal nəticələri

İbn əl-Vardinin mətni əsasında “sürətli tranzit narrativi” formalaşmışdı: Yersinia pestis-in guya 10 ildən də az müddətdə Mərkəzi Asiyadan Qara dəniz sahillərinə çatdığı iddia edilirdi. Hətta müasir genetik araşdırmalar belə, xəstəliyin mənşəyini müəyyən edərkən bu şübhəli xronologiyaya istinad edirdi – halbuki həmin məlumat bədii metaforadan qaynaqlanırdı.

Tədqiqatçılar bildirirlər ki, İbn əl-Vardi bu cür bədii təsvirlərdən istifadə edən yeganə müəllif olmayıb. As-Safadi və əl-Makrizinin əsərlərində də taun sanki yollarda gəzən qonaq, cəza verən qüvvə və ya səyahətçi kimi tasvir edilirdi. Bu obrazlar sonradan səhvən real coğrafi məlumat kimi qəbul olunmuşdu.

Yeni kəşf nəyi dəyişir?

Alimlər qeyd edirlər ki, bu araşdırma nə pandemiyanın baş verməsini, nə də onun dəhşətli miqyasını (Avropada əhalinin 30–50%-i həlak olmuşdu) inkar etmir. Lakin taun pandemiyasının yayılma sürəti və mexanizmləri barədə elmi təsəvvürləri kökündən dəyişir.

Eyni zamanda tədqiqat makamalara həqiqi funksiyasını geri qaytarır, onları insanların faciəni necə dərk etdiyini və mənəvi baxımdan necə yaşadığını əks etdirən mədəni mənbələr kimi təqdim edir. Araşdırma müəllifləri bunu COVID-19 dövründəki kollektiv reaksiyalar, miflərin yaranması və simvolik izahlarla müqayisə edirlər.

Tədqiqatçılar vurğulayırlar ki, bu hadisə bir daha göstərir: bədii metaforanı fakt kimi qavramaq elm üçün son dərəcə təhlükəlidir və tək bir interpretasiya xətası onillərlə davam edən yanlış elmi modellərə səbəb ola bilər.

Ən son yeniliklər və məlumatlar üçün Icma.az saytını izləyin, biz hadisənin gedişatını izləyirik və ən aktual məlumatları təqdim edirik.
seeBaxış sayı:121
embedMənbə:https://lent.az
archiveBu xəbər 06 Dekabr 2025 14:54 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

Dünya onların görüşünə köklənib: Müharibələrə son qoyulacaq?

18 Noyabr 2026 13:51see378

Səhiyyədə gizli qalan vergi problemi gündəmə gəldi

18 Noyabr 2026 12:19see343

Söküntü başlamazdan əvvəl vətəndaşlar əmlaklarını qiymətləndirməlidir? Açıqlama

18 Noyabr 2026 14:55see297

MRT, KT, PET CT: Xərçəngi dəqiq hansı müayinə aşkarlayır?

18 Noyabr 2026 18:31see273

“Səhiyyə sahəsində vergi və sosial ödənişlərə yenidən baxılmalıdır”

18 Noyabr 2026 12:29see270

Xankəndidə Zəfər Gününə həsr olunmuş mini futbol turnirinə yekun vurulub

19 Noyabr 2026 01:55see261

Kosmosdakı musiqimiz: Çahargah Ahəngi “Voyager”ə necə yazılıb? │ VİDEO

19 Noyabr 2026 00:18see250

SOCAR: İşçilərin səriştəliliklərinin qiymətləndirilməsi istehsal prosesinin tərkib hissəsidir

19 Noyabr 2026 02:14see243

Məşq zamanı huşunu itirən “Bavariya”nın baş məşqçisi geri qayıdır

19 Noyabr 2026 02:01see242

Cəmi 1 saata 3 növ xərçəngi aşkar edən metod

18 Noyabr 2026 19:49see229

Hansı qan analizi Alsheymeri 10 il öncədən xəbər verir?

18 Noyabr 2026 16:56see221

Azərbaycanda qızıl 15 faizə qədər ucuzlaşa bilər

18 Noyabr 2026 21:21see220

Bakının 27 istiqamətində tıxac VAR Foto

18 Noyabr 2026 19:16see216

Altı vəkil Kollegiyadan xaric olunub, 27 si cərimələnib

18 Noyabr 2026 20:00see213

Tarixi körpüdən strateji tərəfdaşlığa: Azərbaycan və Vyetnamı iqtisadi uğura aparan ortaq yollar

18 Noyabr 2026 21:07see212

Könül Xasıyevanı pub da görəndə dəhşətə gəldim” Məşhur bloqer VİDEO

18 Noyabr 2026 17:22see208

Bu qədər “xiyar” bir arada Yeni dünya rekordu+Fotolar

19 Noyabr 2026 00:23see208

Alyona Əliyeva Bakı Xoreoqrafiya Akademiyasından paylaşım edib

19 Noyabr 2026 21:02see202

Slovakiyalı basketbolçu: “Məncə, Bakıda bizim azarkeşlərimiz daha çox idi”

19 Noyabr 2026 01:24see202

“PAŞA Sığorta”nın yeni mobil tətbiqi istifadəyə verilib

18 Noyabr 2026 12:12see190
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri