Icma.az
close
up
RU
Menu

Almaniya klubu “Qalatasaray”ın futbolçusuna elçi düşdü

Bu gün Xudayar Yusifzadənin doğum günüdür

Yaddaşı gücləndirən burun damcıları siçanlar üzərində sınaqdan KEÇİRİLDİ

Elxan Səmədov: Xankəndi azarkeşlərinin komandalarını öz şəhərlərində dəstəkləməsi xüsusi əhəmiyyət daşıyır

“Eyni tempdə davam edirik” Rui Jorje

İraola: “Belə bir şey baş verməməlidir”

"Sabah" "Sumqayıt"ı darmadağın etdi

“iPhone”un 20 illiyinə özəl model üçün iki fərqli dizayn sınaqdan keçirilir

DİN və Baş Prokurorluq 2 noyabr mitinqinin təşkilatçılarına xəbərdarlıq edib

Anthropic in səhmləri Nasdaq da ticarətin ilk günündə 17 % artıb

Tramp: Putin Ukraynadakı müharibəni diplomatik yolla bitirmək istədiyini açıq şəkildə bildirib

Bütün dövrlərin ən böyük kino ulduzu seçildi

Dövlətçilik məfkurəsinə sədaqətin təcəssümü ŞƏRH

Quba klubu ətrafında qalmaqal: FİF rəhbəri Ayaz Abdullayevin iddialarını təkzib etdi

"Barselona" ilə oyunda inanılmaz hekayələrdən birini yazmağa çalışacağıq"

YAP Nizami rayon təşkilatının növbəti yeni ərazi partiya təşkilatı təsis edilib

“Unudulmaz bir hekayə yazmağa çalışacağıq” Dambrauskas

Mən Ukraynada Prezident olsaydım... Tramp Putinlə söhbətində danışdı

Liderlər razılığa gəldi: Süni intellektin hərbi əməliyyatlara müdaxiləsi məhdudlaşdırılır

“Xəstələr bilmir hara getsin, hara qaçsın” Onkoloji müalicə ilə bağlı ÇAĞIRIŞ

700 illik yalan: Taunun mənşəyi ilə bağlı ən məşhur fakt təkzib edildi

700 illik yalan: Taunun mənşəyi ilə bağlı ən məşhur fakt təkzib edildi

Lent az portalından verilən məlumata görə, Icma.az xəbər yayır.

Alimlər sensasion açıqlama ilə çıxış ediblər: Qara ölümün mənşəyi və “sürətli yayılması” barədə formalaşmış nəzəriyyənin əsasında dayanan əsas sənədin tarixi mənbə deyil, bədii əsər olduğu müəyyən edilib.

Lent.az xəbər verir ki, "Journal of Arabic and Islamic Studies"də dərc olunan yeni tədqiqat, əsrlərdir davam edən fərziyyəni, taunun guya Çindən Avropaya 10 ildən az müddətdə ildırım sürəti ilə yayıldığı fikrini ciddi şəkildə şübhə altına alır.

Mifin “tarixi fakt”a çevrilməsi

Uzun illər qəbul edilmiş bu nəzəriyyənin əsas mənbəyi XIV əsr suriyalı müəllif İbn əl-Vardiyə məxsus idi. Əsər bədii üslubda yazılmasına baxmayaraq, yüzilliklər ərzində xəstəliyin Asiya boyunca hərəkətini təsvir edən tarixi sənəd kimi təqdim edilirdi.

Araşdırma göstərib ki, makama heç vaxt xronika kimi qələmə verilməyib. Bu, dövrün qorxu, çaşqınlıq və mənəvi sarsıntılarını ifadə edən allegorik bir ədəbiyyat nümunəsi idi. Səhv interpretasiya daha orta əsrlərdə yaranmış və sonradan Avropalı tarixçilər tərəfindən təkrarlanaraq “fakt” kimi yayılmışdır.

Bir uydurma süjetin qlobal nəticələri

İbn əl-Vardinin mətni əsasında “sürətli tranzit narrativi” formalaşmışdı: Yersinia pestis-in guya 10 ildən də az müddətdə Mərkəzi Asiyadan Qara dəniz sahillərinə çatdığı iddia edilirdi. Hətta müasir genetik araşdırmalar belə, xəstəliyin mənşəyini müəyyən edərkən bu şübhəli xronologiyaya istinad edirdi – halbuki həmin məlumat bədii metaforadan qaynaqlanırdı.

Tədqiqatçılar bildirirlər ki, İbn əl-Vardi bu cür bədii təsvirlərdən istifadə edən yeganə müəllif olmayıb. As-Safadi və əl-Makrizinin əsərlərində də taun sanki yollarda gəzən qonaq, cəza verən qüvvə və ya səyahətçi kimi tasvir edilirdi. Bu obrazlar sonradan səhvən real coğrafi məlumat kimi qəbul olunmuşdu.

Yeni kəşf nəyi dəyişir?

Alimlər qeyd edirlər ki, bu araşdırma nə pandemiyanın baş verməsini, nə də onun dəhşətli miqyasını (Avropada əhalinin 30–50%-i həlak olmuşdu) inkar etmir. Lakin taun pandemiyasının yayılma sürəti və mexanizmləri barədə elmi təsəvvürləri kökündən dəyişir.

Eyni zamanda tədqiqat makamalara həqiqi funksiyasını geri qaytarır, onları insanların faciəni necə dərk etdiyini və mənəvi baxımdan necə yaşadığını əks etdirən mədəni mənbələr kimi təqdim edir. Araşdırma müəllifləri bunu COVID-19 dövründəki kollektiv reaksiyalar, miflərin yaranması və simvolik izahlarla müqayisə edirlər.

Tədqiqatçılar vurğulayırlar ki, bu hadisə bir daha göstərir: bədii metaforanı fakt kimi qavramaq elm üçün son dərəcə təhlükəlidir və tək bir interpretasiya xətası onillərlə davam edən yanlış elmi modellərə səbəb ola bilər.

Ən son yeniliklər və məlumatlar üçün Icma.az saytını izləyin, biz hadisənin gedişatını izləyirik və ən aktual məlumatları təqdim edirik.
seeBaxış sayı:130
embedMənbə:https://lent.az
archiveBu xəbər 06 Dekabr 2025 14:54 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

Almaniya klubu “Qalatasaray”ın futbolçusuna elçi düşdü

20 Noyabr 2026 01:32see342

Bu gün Xudayar Yusifzadənin doğum günüdür

20 Noyabr 2026 06:19see313

Yaddaşı gücləndirən burun damcıları siçanlar üzərində sınaqdan KEÇİRİLDİ

20 Noyabr 2026 00:00see276

Elxan Səmədov: Xankəndi azarkeşlərinin komandalarını öz şəhərlərində dəstəkləməsi xüsusi əhəmiyyət daşıyır

20 Noyabr 2026 00:06see264

“Eyni tempdə davam edirik” Rui Jorje

20 Noyabr 2026 21:10see260

İraola: “Belə bir şey baş verməməlidir”

20 Noyabr 2026 21:35see250

"Sabah" "Sumqayıt"ı darmadağın etdi

20 Noyabr 2026 21:17see248

“iPhone”un 20 illiyinə özəl model üçün iki fərqli dizayn sınaqdan keçirilir

20 Noyabr 2026 22:20see246

DİN və Baş Prokurorluq 2 noyabr mitinqinin təşkilatçılarına xəbərdarlıq edib

20 Noyabr 2026 06:10see243

Anthropic in səhmləri Nasdaq da ticarətin ilk günündə 17 % artıb

20 Noyabr 2026 07:19see239

Tramp: Putin Ukraynadakı müharibəni diplomatik yolla bitirmək istədiyini açıq şəkildə bildirib

20 Noyabr 2026 22:14see235

Bütün dövrlərin ən böyük kino ulduzu seçildi

20 Noyabr 2026 22:37see234

Dövlətçilik məfkurəsinə sədaqətin təcəssümü ŞƏRH

20 Noyabr 2026 21:27see228

Quba klubu ətrafında qalmaqal: FİF rəhbəri Ayaz Abdullayevin iddialarını təkzib etdi

20 Noyabr 2026 22:29see223

"Barselona" ilə oyunda inanılmaz hekayələrdən birini yazmağa çalışacağıq"

20 Noyabr 2026 22:21see219

YAP Nizami rayon təşkilatının növbəti yeni ərazi partiya təşkilatı təsis edilib

20 Noyabr 2026 20:43see219

“Unudulmaz bir hekayə yazmağa çalışacağıq” Dambrauskas

20 Noyabr 2026 21:24see219

Mən Ukraynada Prezident olsaydım... Tramp Putinlə söhbətində danışdı

20 Noyabr 2026 22:29see209

Liderlər razılığa gəldi: Süni intellektin hərbi əməliyyatlara müdaxiləsi məhdudlaşdırılır

20 Noyabr 2026 21:29see202

“Xəstələr bilmir hara getsin, hara qaçsın” Onkoloji müalicə ilə bağlı ÇAĞIRIŞ

20 Noyabr 2026 17:30see200
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri