90 il əvvəl qurulan Stalin diktaturasını qurdu

1930-cu illərin birinci yarısında SSRİ-də Stalinin başçılıq etdiyi Kommunist Partiyasının bir qrup rəhbərlərinin oliqarx idarəçiliyi rejimindən onun fərdi hakimiyyəti rejiminə keçid baş verdi. 

“Cebheinfo.az” xəbər verir ki, tarix elmləri namizədi, Lomonosov adına Moskva Dövlət Universitetinin tarix fakültəsinin dosenti Aleksey Qusev Sergey Kirovun qətlinin 90 illiyi ilə bağlı Lenta.ru-ya müsahibəsində bu barədə danışıb. 

Stalinin "boyarlar"ı

O deyib ki, 1929-1939-cu illərdə “sağ müxalifət”in tərkibində olan Stalinin sonuncu əleyhdarları Siyasi Bürodan çıxarılıb:

“Buxarin, Rıkov, Tomski və başqaları. Bundan sonra bolşevik rəhbərliyində yalnız Stalinə tamamilə sadiq insanlar Kaqanoviç, Voroşilov, Molotov, Kosior, Kirov və başqaları qaldı. Onların arasında yeganə fikir ayrılığı siyasi deyil, idarə və ya iqtisadi məsələlərlə bağlı idi, yəni  səlahiyyətlərin və resursların bölüşdürülməsi”.

Qusev əlavə edib ki, belə bir dizayn köhnə rus düsturu ilə müqayisə edilə bilər. “Hələlik bu bolşevik “boyarlar” müəyyən dərəcədə siyasi muxtariyyətə malik idilər”, – deyə tarixçi izah edib. 

Lakin zaman keçdikcə Stalinə getdikcə daha az kollektiv rəhbərlik lazım oldu. Siyasi Büroda bir çox məsələlər üzbəüz görüşlərdə deyil, səsvermə yolu ilə - Stalin qətnamə layihəsi hazırlayanda müzakirə edildi və mətn imzalanmaq üçün qalanlarına göndərildi.

"Lenin Mərkəzi Komitəsi və sevimli lider"

Qusev qeyd edib ki, 1930-cu illərin əvvəllərindən Stalinin və bütün hakim elitanın partiya qurultaylarına getdikcə daha az ehtiyacı olub. Ovaxtkı nizamnaməyə görə, onlar hər il keçirilməli idi, lakin XVI və XVII qurultaylar arasında dörd illik fasilə yaranmışdı. 1934-cü ildə partiyanın XVII qurultayında nizamnaməyə yenidən baxıldı və yeni normaya görə partiya forumları arasında üç illik fasilə yaradıldı. Lakin XVIII Qurultay cəmi beş ildən sonra, 1939-cu ildə, XIX Qurultay isə yalnız 1952-ci ildə baş tutdu. Artıq 1930-cu illərin əvvəllərində Sovet İttifaqında Stalinin şəxsiyyətinə pərəstiş fəal şəkildə artırdı ki, bu da onun formalaşmasında mühüm mərhələ idi. 

1929-cu ildə onun əlli illik yubileyinin möhtəşəm qeyd edilmişdi. 1934-cü ilin əvvəlində Ümumittifaq Kommunist Partiyasının (bolşeviklərin) XVII qurultayının tribunasından öz əhəmiyyətinə görə Lenin dövrünə bərabər olan Stalin dövründən danışdılar, Stalini “ən parlaq strateq” adlandırdılar. O, ən böyük nəzəriyyəçi, bütün qələbələrin əsas təşkilatçısı və ilhamvericisi idi.

O zaman Sov.İKP (b) Zaqafqaziya vilayət komitəsinə rəhbərlik edən Lavrentiy Beriya qurultayda çıxışı zamanı “Leninin Mərkəzi Komitəsi və sevimli rəhbəri” ifadəsini işlətmişdi.

Hər şey belə başladı

Qusevin fikrincə, hakimiyyət uğrunda mübarizədə real və xəyali rəqiblərdən qurtulan Stalin 1930-cu illərin sonlarına doğru müxtəlif insanların daxil olduğu müxtəlif komissiyaların köməyi ilə ölkəni və partiyanı idarə edirdi. Beləliklə, bütün hakimiyyətin Stalinin əlində cəmlənməsi tendensiyası 1930-cu illərdə inkişaf etdi. Lakin onun qeyri-məhdud despotik avtokratiyasına son keçid artıq onilliyin ikinci yarısında “Böyük Terror” ərəfəsində baş verdi. Müasir tarixşünaslıqda “Böyük Terror” ifadəsi 1937-1938-ci illərdə SSRİ-də həyata keçirilən ən kütləvi siyasi repressiyaları təyin etmək üçün istifadə olunur. Termin 1968-ci ildə ingilis tarixçisi Robert konquest tərəfindən "Böyük Terror: Stalinin 30-cu illərin təmizlənməsi" kitabında elmi dövriyyəyə daxil edilib. Sovet tarixşünaslığında “Böyük Terror” "Yejovşina" anlayışı ilə sinonim idi. Bu ad 1936-1938-ci illərdə SSRİ Daxili İşlər Xalq Komissarı Nikolay Yejovun adından götürülüb.

Xəzər
“Cebheinfo.az”

Bizi Telegramda izləyin

Problemlərinizi bizə yazın, şahidi olduğunuz hadisələri çəkib göndərin