ABŞ gəlirlərin bölüşdürülməsinin əvəzində Ukraynaya təhlükəsizlik zəmanətləri vermək istəmir

Vaşinqton və Kiyev Ukraynanın mineral sərvətlərindən əldə edilən gəlirləri idarə etmək üçün investisiyaların bərpası fondunun yaradılmasını nəzərdə tutan saziş üzrə çətin danışıqları davam etdirir. Layihənin son variantında gəlirlərin bölüşdürülməsi üzərində 100 faiz Amerika nəzarəti haqqında müddəa istisna edilir. Əvvəllər ABŞ Ukraynanın formalaşdırmalı və 500 milyard dollara qədər artırmalı olduğu fondun tam yurisdiksiyasında israr edirdi. Bəzi sahələrdə yaxınlaşmağa baxmayaraq, tərəflər hələ də əsas məsələlərdə, o cümlədən gəlirlərin bölüşdürülməsi və təhlükəsizlik zəmanətlərinin verilməsində ortaq məxrəcə gələ bilmirlər. Vaşinqton müqaviləyə hərbi zəmanətlər daxil etməyi planlaşdırmır.
Financial Times (FT) yazır ki, sənədin son layihəsində daha nadir mineral sərvətlərin fəaliyyətini idarə edəcək investisiya fondu üzərində ABŞ-ın 100 faiz nəzarəti haqqında müddəa yoxdur. Bu məqam əvvəllər Ukrayna tərəfinin ciddi narazılığına səbəb olmuşdu. Yenilənmiş layihə fevralın 22-də, Kiyevdə tənqidlərə səbəb olan ilkin təklifin təfərrüatları mediada dərc edildikdən bir gün sonra təqdim edilib.

Mənbələrin sözlərinə görə, layihəyə edilən dəyişikliklər ABŞ-ın Ukraynanın mövqeyini nəzərə almaq cəhdlərini əks etdirir. Bununla belə, əsas məsələlər, o cümlədən gəlirlərin bölüşdürülməsi və təhlükəsizlik zəmanətləri üzrə fikir ayrılıqları qalmaqdadır.
Müqavilənin ilkin variantında Vaşinqton israr edirdi ki, Ukrayna mineral ehtiyatların hasilatı, neft, qaz, liman və digər infrastrukturlardan istifadədən əldə etdiyi gəlirin 50%-dən imtina etsin. Bu plana görə, bütün gəlirlər tamamilə ABŞ-ın nəzarətində olan xüsusi investisiya fondunda toplanmalı idi. Güman edilirdi ki, Ukrayna bu fonda onun həcmi 500 milyard dollara çatana qədər töhfə verəcək.
Təhlükəsizlik zəmanətləri danışıqlarda əngəl olaraq qalır. Bloomberg-ə görə, Ukraynanın sənədin orijinal variantını rədd etməsinin əsas səbəbi ABŞ-ın dəqiq öhdəliklərinin olmaması olub.

“Biz sazişi yalnız real təhlükəsizlik təminatları verildiyi halda imzalayacağıq”, - deyə ukraynalı rəsmilərdən biri bildirib.
ABŞ-ın maliyyə naziri Scott Bessent bazar günü bildirib ki, planlaşdırılan saziş Kiyev üçün hərbi təminatları əhatə etmir.

“Mən prezident Zelenskinin sazişi imzalamasını gözləyirəm. Bura hərbi zəmanətlər daxil deyil. Lakin bu, ABŞ-ın Ukraynanın iqtisadi gələcəyinə aktiv sərmayə qoyacağına zəmanət deməkdir. "Mən buna iqtisadi təhlükəsizlik zəmanətləri deyirəm" deyə Bessent Fox News-a bildirib.

Nazirin sözlərinə görə, bu sövdələşmə Donald Trampın Rusiya-Ukrayna münaqişəsinin həlli və “ukraynalıların dinc həyata qaytarılması” üzrə danışıqlar strategiyasının bir hissəsidir.

“Bunun birinci hissəsi strateji faydalı qazıntılar, enerji resursları və dövlət müəssisələri də daxil olmaqla, Ukrayna və ABŞ arasında tərəfdaşlıqdır. Biz bu sahələrdə əməkdaşlığa başlayacağıq və bu, hər iki tərəf üçün faydalı olacaq”, - ABŞ Maliyyə Nazirliyinin rəhbəri təsdiqləyir.

Vəziyyəti Donald Trampın ictimai bəyanatları mürəkkəbləşdirir. ABŞ prezidenti Kiyevə təzyiqləri artıraraq bildirib ki, Ukrayna təklif olunan şərtləri qəbul etməlidir, əks halda bir sıra mənfi nəticələrlə üzləşəcək. Şənbə günü Mayamidə keçirilən investisiya sammitində çıxış edən Tramp Ukrayna rəhbərliyini tənqid edib və vurğulayıb ki, “çox uğurlu olmayan komediyaçı Zelenski” ABŞ-ı “qalib gələ bilməyəcək” müharibəyə 350 milyard dollar xərcləməyə inandırıb. Onun fikrincə, Avropa təzminat alır, ABŞ isə Ukraynaya sadəcə olaraq pul ayırıb.
Vladimir Zelenski bu iddiaları qəbul etmir. O, ABŞ-ın keçmiş prezidenti Co Baydenlə “kreditlər deyil, qrantlar haqqında” danışıqlar apardığını deyib.

“Mən ABŞ-dan 500 milyard dollar yardımı tanımaq fikrində deyiləm. 100 milyard dolları belə tanımıram, biz prezident Baydenlə razılaşdıq ki, bu qrantdır! Qrant öhdəlik deyil.

Əziz Mustafa, Oxuməni.az