ABŞ ilə İran müharibəni TƏXİRƏ SALIR

ABŞ Prezidenti Donald Trampın İranla "yüksək səviyyəli" nüvə danışıqlarının başlayacağını elan edib. Bu barədə o, ötən gün İsrail Baş naziri Benyamin Netanyahu ilə keçirdiyi birgə mətbuat konfransında məlumat verib.

Trampın açıqlaması ekspertlər tərəfindən son aylarda artan gərginliyin azaldılması baxımından mühüm dönüş nöqtəsi kimi qiymətləndirilir. Müşahidəçilər deyir ki, danışıqların başlaması tərəflər arasında uzun müddətdir davam edən qarşıdurmanın, xüsusilə də hərbi toqquşma təhlükəsinin hələlik arxa plana keçdiyini göstərir.

O, ABŞ ilə İran arasında birbaşa görüşlərin şənbə günü baş tutacağını açıqlayıb. Tramp bu danışıqların nəticə verməsinin İran üçün də “çox yaxşı bir şey” olacağını, əks təqdirdə isə “çox pis bir gün” yaşanacağını bildirib.

İran tərəfi isə danışıqların birbaşa deyil, vasitəçi ölkə - Oman vasitəsilə aparılacağını qeyd edib. İran xarici işlər naziri Abbas Araqçi bu dialoqun həm bir fürsət, həm də “sınaq” xarakteri daşıdığını bildirib.

Xatırladaq ki, İranın ali dini lideri Ayətullah Əli Xamenei ötən ay Tramp administrasiyasının təklif etdiyi birbaşa danışıqları açıq şəkildə rədd edib. Bu bəyanatdan sonra Tramp İranla bağlı hərbi müdaxilə ehtimalını gündəmə gətirib.

Tramp administrasiyası hələ mart ayında Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri vasitəsilə Tehrana danışıqlar təklifi göndərmiş, lakin bu təklif ilkin mərhələdə rədd edilmişdi. Buna baxmayaraq, Tehran üçüncü bir ölkənin vasitəçiliyi ilə dialoqa açıq olduğuna dair siqnallar vermişdi.

ABŞ-nin İranla bağlı əsas narahatlığı bu ölkənin nüvə silahına sahib olmaq ehtimalıdır. Tramp İranın bu cür silaha sahib olmasının qarşısını almağın “qırmızı xətt” olduğunu vurğulayıb.

2016-cı ildə imzalanan və P5+1 ölkələrinin (ABŞ, Çin, Rusiya, Böyük Britaniya, Fransa və Almaniya) iştirak etdiyi nüvə sazişi Trampın 2018-ci ildə birtərəfli şəkildə çıxması ilə gücünü itirmişdi. ABŞ-nin geri çəkilməsindən sonra İran da sazişin şərtlərini tədricən pozmağa başladı və uranı daha yüksək səviyyədə zənginləşdirdi.

Beynəlxalq Atom Enerjisi Agentliyi (IAEA) İranın hazırda böyük miqdarda zənginləşdirilmiş urana sahib olduğu və bunun nüvə bomba istehsalı üçün istifadə edilə biləcəyi barədə xəbərdarlıq edib.

İsrail Baş naziri Netanyahu Tramp ilə görüşdə ABŞ-ın İranın nüvə silahına sahib olmasının qarşısını almaq siyasətinə tam dəstək verdiyini bildirib. İsrail üçün İranın nüvə silahı əldə etməsi regionda və ölkə daxilində milli təhlükəsizlik məsələsi kimi qəbul edilir.

Hazırkı diplomatik təşəbbüslər, ABŞ və İran arasında uzun müddətdir davam edən gərginliyin azaldılması üçün mühüm addımdır. Lakin tərəflər arasında dərin etimadsızlıq və fundamental fikir ayrılıqları qalmaqda davam edir. Nəticə olaraq, hərbi qarşıdurma ehtimalı tamamilə aradan qalxmasa da, ən azından yaxın gələcək üçün təxirə salınmış görünür...

Modern Təhlil və Araşdırma Qrupu