ABŞ İsrail İran qarşıdurması: Cənubi Qafqaz üçün yeni risk

ABŞ–İsrail–İran qarşıdurmasının uzunmüddətli xarakter alması Yaxın Şərqlə yanaşı, Cənubi Qafqaz üçün də yeni təhlükəsizlik riskləri yarada bilər. Regionda artan geosiyasi gərginlik enerji marşrutları, sərhəd təhlükəsizliyi və iqtisadi sabitlik baxımından Azərbaycan üçün əlavə çağırışlar formalaşdırır. Xüsusilə İran ətrafında baş verən proseslərin müxtəlif təsir mexanizmləri vasitəsilə Güney Qafqaza daşınması ehtimalı diqqətlə izlənilir. Bu şəraitdə Azərbaycanın balanslı xarici siyasəti və regional təhlükəsizlik strategiyası daha da ön plana çıxır.

Savalan Araşdırmalar Mərkəzinin rəhbəri, siyasi şərhçi, GAMAC İdarə Heyətinin üzvü Sadiq İsabəyli Bizimyol.info xəbər portalına açıqlamasında bildirib ki, ABŞ–İsrail–İran qarşıdurmasının uzunmüddətli xarakter alması təbii olaraq Güney Qafqaza da təsirsiz ötüşməyəcək. Onun sözlərinə görə, bu təsirlər artıq müəyyən səviyyədə hiss olunmaqdadır və İran rejimi tərəfindən həm Azərbaycana, həm də bütövlükdə Güney Qafqaza yönəlik müxtəlif təhdid mesajları verilir.

Siyasi şərhçi qeyd edib ki, Azərbaycan bu gün regionun aparıcı dövləti kimi həmin risklərin minimuma endirilməsi istiqamətində uzun illərdir ardıcıl və sistemli siyasət həyata keçirir. İndiyədək də bu təhlükələrin qarşısının alınması istiqamətində mühüm nəticələr əldə olunub.

“Əsas məqamlardan biri ondan ibarətdir ki, İran rejimi artıq anlamalıdır: Azərbaycan regionda formalaşdırılmağa çalışılan destruktiv ssenariləri neytrallaşdıracaq siyasi, diplomatik və təhlükəsizlik potensialına malik gücə çevrilib. Bu reallıq fonunda proseslərin nəzarətdə saxlanılması, regional risklərin minimuma endirilməsi və sabitliyin qorunması Azərbaycanın xarici siyasətinin əsas istiqamətlərindən birinə çevrilib”, – deyə Sadiq İsabəyli vurğulayıb.

Şərhçinin fikrincə, Azərbaycan bu gün təkcə öz təhlükəsizliyini qoruyan dövlət deyil, eyni zamanda Güney Qafqazda sabitliyin, regional əməkdaşlığın və sağlam münasibətlər sisteminin qorunmasını təmin edən əsas aktorlardan biridir. Bu baxımdan Bakı həm region daxilində, həm də beynəlxalq münasibətlər sistemində Qafqazın rolunun artmasına çalışan mühüm siyasi güc kimi çıxış edir.

Sadiq İsabəyli bildirib ki, Azərbaycanın təşəbbüsləri yeni regional alternativlərin formalaşmasına da imkan yaradır. Burada söhbət yalnız enerji təhlükəsizliyindən getmir. Beynəlxalq terrorizmə qarşı mübarizə, qlobal nəqliyyat və kommunikasiya xətlərinin təhlükəsizliyi, regional əməkdaşlıq platformalarının inkişafı və qlobal təhlükəsizlik sisteminə töhfə verilməsi kimi məsələlər də Azərbaycanın prioritet istiqamətləri sırasındadır.

Siyasi şərhçi vurğulayıb ki, Azərbaycan dövləti öz sərhədləri yaxınlığında hər hansı münaqişənin və ya hərbi eskalasiyanın yaranmasında maraqlı deyil. Rəsmi Bakı hər zaman balanslı və praqmatik siyasət yürüdərək regionda gərginliyin artmaması üçün çalışıb. Bununla yanaşı, Azərbaycan bütün təhdidlərə baxmayaraq həm regional, həm də qlobal proseslərdə məsuliyyətli aktor kimi çıxış etdiyini nümayiş etdirib.

“Bu gün Azərbaycanın fəaliyyəti yalnız Güney Qafqazın təhlükəsizliyinin qorunması ilə məhdudlaşmır. Bakı eyni zamanda regional və qlobal təhlükəsizlik məsələlərində etibarlı tərəfdaş statusunu gücləndirir. Bu siyasətin beynəlxalq tərəfdaşlar, xüsusilə də Qərb dövlətləri tərəfindən daha ciddi şəkildə qiymətləndirilməsi vacibdir”, – deyə Sadiq İsabəyli qeyd edib.

Şərhçinin sözlərinə görə, İran rejimi də anlamalıdır ki, regionda normal münasibətlər sisteminin bir parçası olmaq istəyirsə, təhdid və təzyiq siyasətindən imtina etməlidir. Lakin hazırkı mərhələdə Tehran rejiminin ritorikası və fəaliyyəti bunun əksini göstərir. Bu isə münaqişələrin uzanmasına və yeni təhlükəsizlik risklərinin yaranmasına səbəb olur.

Sadiq İsabəyli hesab edir ki, bu risklərin əsas istiqamətlərindən biri terror təhlükəsidir. İranın regiondakı fəaliyyətinə baxdıqda — istər Gürcüstanda, istər Ermənistanda, istərsə də Azərbaycana qarşı yönələn addımlarda — müxtəlif təsir və təxribat mexanizmlərindən istifadə cəhdləri müşahidə olunur. Rejim müəyyən şəbəkələr vasitəsilə təsir imkanlarını genişləndirməyə çalışır.

Lakin əvvəlki dövrlərdən fərqli olaraq, bu cəhdlərin nəticə verməsi artıq daha çətindir. Azərbaycanın həyata keçirdiyi təhlükəsizlik siyasəti, regional əməkdaşlıq mexanizmləri və planlı addımları bu təhdidlərin qarşısının alınmasına imkan verir. Məhz buna görə də Güney Qafqazda yeni destabilizasiya ssenarilərinin reallaşması ehtimalı əvvəlki dövrlərlə müqayisədə daha məhdud görünür.

İradə Cəlil, Bizimyol.info