ABŞ Mərkəzi Asiyada yeni oyun qurur ŞƏRH

Rusiya və Çin təsirini itirir

 Xəbər verdiyimiz kimi ABŞ Prezidenti Donald Tramp və Qazaxıstan, Qırğızıstan, Tacikistan, Türkmənistan, Özbəkistan liderləri arasında noyabrın 6-da Vaşinqtonda "Mərkəzi Asiya-ABŞ" (C5+1) formatlı sammit keçiriləcək. Bu, "C5+1" formatında keçiriləcək ikinci sammit olacaq. İlk görüş 2023-cü ildə BMT Baş Assambleyasının kuluarlarında, ABŞ-nin ozamankı Prezidenti Co Baydenin dövründə Nyu-Yorkda baş tutmuşdu. Görüşdən öncə ABŞ-nin Cənubi və Mərkəzi Asiya üzrə xüsusi elçisi Serxio Qor və dövlət katibinin müavini Kristofer Landau Mərkəzi Asiyaya səfər ediblər. 

Politoloq Zeynal Əmrəliyev Sherg.az-a açıqlamasında bildirib ki, Mərkəzi Asiya uzun müddət Rusiya və Çinin maraq dairəsində olub. Ekspertin fikrincə, hazırda Rusiyanın başı Ukraynaya qarışdığı üçün bölgəyə əvvəlki qədər diqqət ayıra bilmir:

"Bu boşluğu doldurmaq üçün Avropa Birliyi müəyyən həmlələr etsə də, yetərli deyil. Bölgə ölkələri son zamanlar iqtisadiyyatlarının canlandırılması istiqamətində fəal iş aparırlar. Bunun üçün isə güclü xarici dəstək şərtdir. ABŞ Mərkəzi Asiya ölkələrinə investisiya qoymaqla bölgədə iqtisadi varlığını təmin etmək, daha sonra bundan siyasi məqsədlər üçün istifadə etməyi hədəfləyir. Rusiya sovet ittifaqı dağıldıqdan dərhal sonra Mərkəzi Asiyada özünün siyasi və hərbi üstünlüyünü təmin etdi. Region ölkələri Rusiyanın nəzarətində olan qurumların üzvüdür. Çin isə "Bir kəmər, bir yol" layihəsi çərçivəsində Mərkəzi Asiyaya milyardlarla dollar sərmayə qoyur. ABŞ region ölkələrini tam olaraq Moskva və Pekinə tabe vəziyyətdən çıxarmaq istəyir. ABŞ-nin birinci hədəfi müəyyən strateji müqavilələrlə bu ölkələri Rusiyanın təsirindən çıxarmaq, daha sonra isə burada Çinə qarşı iqtisadi mübarizə aparmaqdır". 

Analitikin sözlərinə görə, Vaşinqtonun daha bir niyyəti isə bölgədəki mineral ehtiyatları ələ keçirməkdir: 

"Mərkəzi Asiyada litium, uran, nadir torpaq elementləri, mis, volfram kimi mineral materiallar var. Xüsusilə Qazaxıstan və Özbəkistanda bu mineralların zəngin yataqları mövcuddur. ABŞ Rusiya və Çinin bu məsələdə dominant rolunu sıradan çıxarmağa çalışır. Bu, Qərb şirkətlərinin Mərkəzi Asiya regionunda milyardlıq layihələrə imza atması deməkdir. Eyni zamanda, ABŞ Mərkəzi Asiyada əldə etdiyi mineral ehtiyatlarla yaşıl enerji və yüksək texnologiyalar - batareyalar və mikroçiplər üçün xammal təminatını şaxələndirmək istəyir. Son zamanlarda ABŞ texnoloji məhsullar ixrac edərək Mərkəzi Asiya bazarlarına daxil olmağa başlayıb. Görünən budur ki, ABŞ-Rusiya-Çin rəqabətinin yeni mərkəzi Mərkəzi Asiyadır".

İsmayıl