ABŞ nin strategiyası dəyişir: Ukrayna üçün çətin mərhələ başlayır

Ukrayna ətrafında davam edən danışıqlar fonunda Vaşinqtonun yeni Milli Təhlükəsizlik Strategiyasının açıqlanması müharibənin gələcək trayektoriyasına dair mühüm siqnallar verir.

Sənəddə NATO-nun yaxın illərdə genişlənməsinin zəruri sayılmaması, Ukraynanın alyansa üzvlüyü ilə bağlı perspektivin faktiki olaraq kənara qoyulması və münaqişənin “Ukrayna müharibəsi” kimi qeyd olunması ABŞ-nin Kiyevə münasibətində ton dəyişikliyinin baş verdiyini göstərir. Bu yanaşma ABŞ-nin diqqət mərkəzini Avropadan Asiya-Sakit okean bölgəsinə yönəltdiyinu və Rusiyanı birbaşa hədəf kimi deyil, yeni geosiyasi hesablamaların predmetinə çevirdiyini göstərir. Müharibənin dayandırılması üçün Rusiya ilə danışıqların vacib sayılması da bu kursun bir hissəsidir. Bu isə Ukraynanın yaxın dönəmdə daha sərt siyasi qərarlarla üzləşəcəyindən xəbər verir.

Bu fonda Tramp administrasiyasının səsləndirdiyi açıqlamalar Kiyevin mövqeyini daha da çətinləşdirir. ABŞ-nin hazırladığı sülh planına Moskvanın razılıq verdiyi, lakin Kiyevin tərəddüd göstərməsi, Ukrayna rəhbərliyinin qərarvermə prosesində daxili siyasi və ictimai təzyiqlərlə qarşılaşdığını göstərir. Ukraynada cəmiyyət uzunmüddətli müharibədən yorulsa da, hər hansı ərazi güzəştinə kəskin etiraz mövcuddur. Bu isə siyasi rəhbərliyin seçim imkanlarını daraldır və Kiyevin istədiyi nəticəni əldə etməsini çətinləşdirir. Mövcud danışıqlar şərtlərinin gələcəkdə Rusiyanın yeni istiqamətlərdə irəliləməsi riskini artırması da Kiyevin hesablama apardığı məqamlardandır. Müharibənin uzanması vəziyyətində Qərb, xüsusilə Avropa ölkələri yardım tempini azaltmağa davam edərsə, Ukraynanın hərbi imkanları daha da zəifləyə bilər.

ABŞ Konqresində Ukraynaya ayrılması nəzərdə tutulan məhdud maliyyə paketi də Vaşinqtonun Kiyev üçün əvvəlki qədər strateji prioritet görmədiyini ortaya qoyur. Hərbi yardım tam dayandırılmasa da, onun səviyyəsinin kəskin aşağı düşməsi ABŞ-ın Ukrayna ilə bağlı məsuliyyəti Avropanın üzərinə ötürmək niyyətini göstərir. Bununla yanaşı, Vaşinqtonun Rusiya ilə münasibətlərdə “stabil dialoq” xəttini vurğulaması ABŞ-ın Ukrayna məsələsini tədricən daha geniş geosiyasi sövdələşmənin bir hissəsinə çevirmək istədiyini deməyə əsas verir. Bu kurs Rusiyanın Çinlə yaxınlaşmasının qarşısını almaq üçün Moskvaya müəyyən iqtisadi və siyasi jestlərin edilməsini də istisna etmir.

Bütün bu proseslər göstərir ki, ABŞ-nin yeni strategiyası Ukraynanın gözləntiləri ilə üst-üstə düşmür və Kiyevi daha mürəkkəb seçimlər qarşısında qoyur. Ukrayna rəhbərliyi hazırda həm daxili ictimai rəyin, həm döyüş meydanındakı mövcudluğun, həm də Qərbin dəyişən siyasətinin təzyiqi altındadır. Vaşinqtonun strateji diqqətinin Avropadan uzaqlaşması və Rusiyaya münasibətdə daha praqmatik yanaşmasına keçməsi Avropa İttifaqının da öz təhlükəsizlik arxitekturasını təkbaşına gücləndirməsinə zərurət yaradır. Bu situasiya həm transatlantik münasibətlərdə yeni gərginlik xətti formalaşdırır, həm də NATO daxilində gələcək parçalanma ehtimallarını artırır. Nəticə olaraq, ABŞ-nin prioritet dəyişikliyi təkcə Ukraynanın deyil, bütün Avropa təhlükəsizlik sisteminin gələcəyinə təsir göstərə biləcək strateji dönüşü işarə edir.

Ruslan Zəngəzur