ABŞ və Aİ nin yeni sanksiyaları Rusiyaya necə təsir edəcək? Ekspertlərin gözləntiləri

Rusiyanın Ukraynada 45 aydır davam edən müharibəsini əsasən neft və qaz ixracından əldə etdiyi gəlirlər maliyyələşdirir. Bu, uzun müddətdir ekspertlərin və tənqidçilərin diqqət mərkəzindədir. Lakin indi ilk dəfə olaraq ABŞ, Avropa İttifaqı və Britaniya Moskvanın enerji sektoruna – xüsusilə də “Rosneft” və “LUKoil” kimi nəhəng şirkətlərinə birbaşa sanksiyalar tətbiq edib.

Bu qərar Qərbin Rusiya iqtisadiyyatının “əsas damarını” hədəfə almağa başladığını göstərsə də, ekspertlər bildirirlər ki, sanksiyaların təsiri dərhal hiss olunmayacaq.

Rusiya Mərkəzi Bankının keçmiş müşaviri, hazırda Karneqi Berlin Mərkəzinin təhlilçisi Aleksandra Prokopenko hesab edir ki, bu qərarın qısamüddətli effekti məhdud olacaq.

Onun sözlərinə görə, hər iki şirkət sanksiyaların qaçılmaz olduğunu əvvəlcədən nəzərə alaraq maliyyə və logistika sistemlərini uyğunlaşdırıblar:“Neft ixracının böyük hissəsi artıq yuan və rublla aparılır. Buna görə də büdcəyə dramatik təsir gözləmirəm”.

Berlin Beynəlxalq Strateji Araşdırmalar İnstitutunun eksperti Mariya Şaqina isə bunu Tramp administrasiyasının ilk real sanksiya addımı adlandırır: “Bu qərar Rusiyanın müharibəni dayandırmaqda irəliləyiş əldə etməməsindən doğan Qərb narazılığını göstərir. Amma Tramp administrasiyasının bu tədbirləri nə dərəcədə ardıcıl həyata keçirəcəyi hələ bəlli deyil”.

ABŞ sanksiyaların qüvvəyə minməsini 21 noyabra qədər təxirə salıb. Ekspertlər bildirirlər ki, əsas məsələ Vaşinqtonun bu sanksiyaları Çin və Hindistandakı maliyyə institutlarına da şamil edib-etməyəcəyi olacaq.

Vaşinqtondakı Defense Priorities mərkəzinin tədqiqatçısı Cennifer Kavana sanksiyaların Rusiyanın müharibə aparmaq gücünü ciddi şəkildə zəiflədəcəyinə inanmır: “Putin bu müharibəni həyati vacib məsələ kimi görür. İtkilərə və iqtisadi çətinliklərə baxmayaraq, məqsədindən dönmək niyyətində deyil”.

2022-ci ilin fevralından bəri Rusiya dünyanın ən çox sanksiyaya məruz qalan ölkəsinə çevrilib. Amma Qərbin gözləntilərinin əksinə olaraq, Moskva iqtisadi baxımdan çökməyib. Rubl sabit qalıb, inflyasiya nəzarətdədir, hökumət isə vergiləri artıraraq büdcə gəlirlərini qorumağa çalışır.

Beynəlxalq Enerji Agentliyinin məlumatına görə, Rusiya təkcə sentyabr ayında neft və yanacaq ixracından 13,3 milyard dollar gəlir əldə edib. Doğrudur, bu, əvvəlki aylara nisbətən azdır, lakin ölkənin müharibə xərclərini qarşılamağa hələ də yetərlidir.

Sanksiyaların təsirini zəiflədən əsas amillərdən biri də Avropanın özüdür. Slovakiya və Macarıstan kimi ölkələr hələ də Rusiya neftindən asılıdır. Niderland, Fransa və Belçika isə Rusiya mənşəli mayeləşdirilmiş təbii qazın (LNG) idxalını davam etdirir.

Avropa İttifaqı 2027-ci ilin sonunadək Rusiya qazından tam imtina etməyi planlaşdırsa da, bu keçid mərhələsi Moskva üçün hələ də gəlir mənbəyi yaradır. ABŞ prezidenti Donald Tramp Avropanı bu məsələdə sərt tənqid edib və onu “ikili oyun” oynamaqda günahlandırıb.

Rusiya neftinin ən iri alıcıları Çin və Hindistan olaraq qalır. Hindistanın “Reliance” şirkəti “Rosneft”lə gündəlik 500 min barel neft tədarükü üzrə müqaviləyə malik idi, lakin ABŞ-ın yeni qərarından sonra idxalı dayandırıb.

Ekspert Mariya Şaqina bildirir ki, Yeni Dehli Qərbin təzyiqinə daha həssasdır və mərhələli şəkildə Rusiyadan uzaqlaşa bilər.
Ancaq Çin üçün vəziyyət fərqlidir – ölkənin kiçik neft emalı zavodları qlobal bazara az inteqrasiya olunub və ABŞ sanksiyalarından çəkinmirlər.

“Energy Vista” şirkətinin rəhbəri Lesli Palti-Qusman isə sual edir: “Çindən başqa, hələ də ‘Rosneft’in neftini almağa risk edən başqa alıcı qalıbmı?”

Yeni sanksiyalar Moskva üçün müəyyən çətinliklər yaratsa da, Rusiyanın enerji ixracına əsaslanan iqtisadi sistemi hələ də dayanıqlıdır.
Ekspertlər hesab edir ki, bu tədbirlər yalnız ABŞ və Avropa tərəfdaşları Çin və Hindistana qarşı ikinci dərəcəli sanksiyalar tətbiq etdiyi halda real nəticə verə bilər. Əks halda, Moskva yenə də müharibəni maliyyələşdirəcək qədər gəlir əldə etməkdə davam edəcək.

Rasim

“AzPolitika.info”