ABŞ Venesuela gərginliyi neft qiymətlərinə necə təsir edəcək?

Müəllif:Mehin Qasımova,Banco.az

ABŞ Prezidenti Donald Trampın dünyanın ən böyük neft ehtiyatlarına malik olan Venesuelaya edilən hücumlardan sonra ABŞ-ın neft sənayesinə "çox güclü" müdaxilə edəcəyi barədə verdiyi açıqlama, Venesuelanın neft ehtiyatlarını yenidən diqqət mərkəzinə gətirib.

Banco.az xəbər verir ki, ABŞ-ın paytaxt Karakasa hücumları Venesuelanın siyasi gələcəyi və neft sənayesi ilə bağlı qeyri-müəyyənliyi artırıb.

Venesuela dünyanın ən böyük sübut edilmiş neft ehtiyatlarına sahib olmasına baxmayaraq, infrastrukturun pisləşməsi, beynəlxalq sanksiyalar və investisiya çatışmazlığı səbəbindən potensialından çox aşağı səviyyədə neft hasil edir. Venesuela 2023-cü il etibarilə təxminən 303 milyard barel olmaqla dünyanın ən böyük sübut edilmiş xam neft ehtiyatlarına malikdir. Bu məbləğ qlobal neft ehtiyatlarının təxminən 17 faizini təşkil edir. Venesuelanın sübut edilmiş neft ehtiyatlarının əksəriyyəti Orinoko kəmərindən çıxarılan həddindən artıq ağır xam neftdən ibarətdir və bu növ neftin çıxarılması beynəlxalq neft şirkətlərinin malik olduğu qabaqcıl texniki təcrübə tələb edir.

Ehtiyatlarının böyüklüyünə baxmayaraq, Venesuelanın 2023-cü ildə qlobal xam neft istehsalının təxminən 0,8 faizini təşkil edəcəyi proqnozlaşdırılır. Ölkə 2023-cü ildə gündə 742.000 barel neft hasil edib ki, bu da 2013-cü il səviyyəsi ilə müqayisədə 70 faiz azdır. Beynəlxalq neft şirkətlərinin ölkədəki fəaliyyəti sanksiyalar səbəbindən məhduddur. Venesuelanın dövlət neft şirkəti PDVSA büdcə məhdudiyyətləri, ixtisaslı texniki işçilərin çatışmazlığı və xarici birbaşa investisiyaların olmaması ilə üzləşir ki, bu da onun neft və təbii qaz hasilatı fəaliyyətinə mənfi təsir göstərir. Çin Venesuela neftinin ən böyük alıcısıdır. Venesuela, İran, İraq, Küveyt və Səudiyyə Ərəbistanı ilə yanaşı, Neft İxrac Edən Ölkələr Təşkilatının (OPEC) təsisçi üzvləri arasındadır.

Venesuelada qalan yeganə ABŞ neft şirkəti olan Chevron, ABŞ Maliyyə Nazirliyi tərəfindən verilən məhdud lisenziya altında ölkədə fəaliyyət göstərir.

Sektor üçün mənfi proqnozlara baxmayaraq, neft ixracı Venesuelanın əsas gəlir mənbəyi olaraq qalır. Keçmişdə ABŞ Venesuela neftinin ən böyük alıcısı idi, lakin sanksiyalar tətbiq edildikdən sonra Çin ölkənin ən böyük neft müştərisinə çevrildi. Son zamanlar Venesuela hökumətinə təzyiqləri artıran ABŞ administrasiyası ölkənin neft ixracını məhdudlaşdırmaq üçün bir sıra addımlar atıb.

ABŞ-ın son hücumları Venesuelanın neft sənayesi üçün tarixi bir hadisə hesab edilsə də, bunun qlobal neft bazarlarına necə təsir edəcəyi hələ də məlum deyil.

Həftəsonu neft bazarlarında heç bir ticarət əməliyyatı aparılmadığı üçün ABŞ-ın Venesuelaya hücumlarının qiymətlərə təsirinin yaxın günlərdə daha aydın olacağı gözlənilir.

Analitiklər bildirirlər ki, Venesuelanın qlobal neft tədarükündəki payı məhdud olduğundan, neft qiymətlərinə hücumların təsiri qısa müddətdə məhdud ola bilər, lakin ölkədəki siyasi hadisələr bazarlar üçün həlledici olacaq.

Bəzi analitiklər sanksiyaların aradan qaldırılması və xarici investisiyaların geri qaytarılması ilə Venesuelada uğurlu rejim dəyişikliyinin uzunmüddətli perspektivdə neft hasilatının və ixracının artmasına səbəb ola biləcəyini irəli sürsələr də, digərləri məcburi rejim dəyişikliklərinin neft tədarükünü tez bir zamanda sabitləşdirmədiyini qeyd edirlər.

Venesuelanın siyasi gələcəyi və Amerika şirkətlərinin ölkənin neft sənayesində necə iştirak edəcəyi yaxın gələcəkdə bazarlar tərəfindən diqqətlə izləniləcək əsas məsələlərdəndir.