Ağ bayquşlar bədənlərini parlaq fənərə necə çevirirlər?

Bizi Telegram-da da izləyə bilərsiniz:@xqazeti

İsveçrəli bioloqlar adi sarsaq bayquşların (Tyto alba) ov zamanı özlərini bəlli edən ağ lələklərə sahib olmasının səbəbini tapıblar. Məlum olub ki, bədrlənmiş ay fəzasında bu ağ yırtıcılar uçuş trayektoriyalarını elə qururlar ki, ay işığı bədənlərindən birbaşa qurbanın üzərinə əks olunsun və gəmiricilərdə qəfil qorxu, iflic reaksiyası yaratsın. Bu heyrətamiz taktika ağ rəngli erkək bayquşlara öz kürən (narıncı) növdaşları ilə müqayisədə daha az vaxt sərf etməklə daha çox qida əldə etmək imkanı verir. Gecə yırtıcısının belə parlaq rəngə sahib olması əslində gizlilik məntiqinə tamamilə ziddir, çünki bu, ovu öncədən hürküdə bilərdi. Uzun müddət zooloqlar sarsaq bayquşlarda rast gəlinən bu rəng rəngarəngliyinin sirrini açmağa çalışırdılar və bu barədə fərqli elmi fərziyyələr mövcud idi.

Məşhur "Current Biology" jurnalında dərc olunan tədqiqatın müəllifləri bu mexanizmləri vəhşi təbiətdə yoxlamaq üçün 69 erkək bayquşun kürəyinə GPS-trekerlər, akselerometr və barometrlərlə təchiz olunmuş miniatür aparatlar bərkidiblər. Sensorlar 354 gecə ərzində quşların koordinatlarını, sürətini və hündürlüyünü qeydə alıb, barometr və akselerometr isə quşun qəfil aşağı şığıma anını saniyəsinə qədər müəyyən edib. Bioloqlar ümumilikdə 17 600 ov fəndinin parametrlərini izləməyə nail olublar. Hər bir hücumun koordinatları Ayın hərəkətinin astronomik modeli ilə uzlaşdırılıb, həmçinin şığıma anında hər bir ağacın və binanın kölgəsini nəzərə alan ərazinin üçölçülü xəritəsi qurulub.

Məlumatlar sübut edib ki, ağ və kürən bayquşlar tamamilə fərqli strategiyalar tətbiq edirlər. Parlaq ay işığında ağ erkəklər hücum vektorunu elə qururlar ki, onların ağ döş qəfəsi ay işığını düz hədəfə yönəldən bir növ reflektora (güzgüyə) çevrilir. Gecə nə qədər işıqlı olurdusa, ağ bayquşlar meşənin kölgəli sahələrini bir o qədər tez tərk edib açıq sahələrə çıxırdılar. Kürən bayquşlar isə əksinə, kölgədə qalmağa üstünlük verir və Ayın mövqeyinə demək olar ki, əhəmiyyət vermirdilər.

Alimlər belə qənaətə gəliblər ki, ağ bayquşların bu addımı qurbanı qəfil qorxutmaq fərziyyəsini tam təsdiqləyir. Hər bir konkret fərdi şığımanın dəqiqliyi quşların rəngindən asılı olaraq dəyişməsə də, ağ erkəklər bədrlənmiş ay işığında bir saat ərzində daha çox siçan tutublar. Əks olunan qəfil işıq gəmiricilərdə hərəkətsizlik şoku yaradır, bu isə qurbanın müdafiəsiz qalma müddətini uzadır və uğurlu hücumların ümumi sayını artırır. Nəticədə ağ yırtıcılar yuvalarına daha çox yem gətirirlər.

Hazırladı:
Arzu ƏLİYEVA
XQ