Aldadıcı endirimlər: NECƏ YAXA QURTARAQ? ARAŞDIRMA

Satışın təşviqi üsulu olaraq, endirim kampaniyaları çox vaxt müəyyən bir müddət ərzində bir məhsul və ya markanın satışını artırmaq üçün istifadə olunan təsirli vasitələrdir. Endirim kampaniyaları istehlakçıları daha sürətli qərarlar qəbul etməyə və daha böyük miqdarda alış-veriş etməyə vadar edən effektiv marketinq təcrübələridir. Rəqabətin gündən-günə gücləndiyi bir mühitdə müəssisələr rəqiblərindən fərqlənmək və istehlakçıların şüurunda yaratdığı təsirdən faydalanmaq üçün endirim kampaniyalarından daha çox istifadə etməyə meyllidirlər.

Endirim kampaniyaları bizneslər tərəfindən müxtəlif üsullarla həyata keçirilə bilər (3 alana 2, üçüncü məhsula +20% endirim, birini alana bir pulsuz və s.).

SİA mövzu ilə bağlı araşdırma aparıb

Endirim kampaniyaları ilə müəssisələr istehlakçılara dəbli məhsulları endirimli qiymətlərlə və ya nisbətən daha ideal şərtlərdə, məsələn, böyük miqdarda ala bilmək üçün cəlbedici imkanlar təklif edir.

Ən çox istifadə edilən kampaniya növü qiymət endirimləridir. Qiymət endirimləri müəssisələr arasında çox populyardır, çünki onlar istehlakçıları mağazaya cəlb edir, promosyonlu və müntəzəm qiymətli məhsulların satışını təşviq edir və onların istehlakçılara təsiri asandır.

Aldadıcı endirim kampaniyaları

Endirim kampaniyalarının ümumi xüsusiyyəti ondan ibarətdir ki, onlar qısa müddətdə istehlakçılarda üstün dəyər qavrayışı yaradır və istehlakçılar tərəfindən azaldılmış itki və ya daha sərfəli alış-veriş təcrübəsi kimi qəbul edilir. Bununla belə, endirim kampaniyaları istehlakçı davranışına təsir etmək gücünün fərqində olan bəzi müəssisələr tərəfindən daha çox qazanc əldə etmək üçün birbaşa istehlakçıları çaşdırmaq üçün istifadə edilə bilər. Bu mənada, aldadıcı endirim kampaniyaları dedikdə, müəssisələrin istehlakçıları mağazaya cəlb etmək və onları almağa həvəsləndirmək üçün məhsulların qiyməti və kəmiyyəti barədə çaşdırdığı və ya lotereya və hədiyyə sertifikatları nəzərdə tutulur.

Etik prinsiplərə zidd olan aldadıcı endirim kampaniyalarında müəssisələr məhsulun qiymətini sabit saxlamaqla və məhsulun keyfiyyətini və ya kəmiyyətini azaldaraq istehlakçıları çaşdıra bilər. Bundan əlavə, aldadıcı endirim kampaniyaları həyata keçirən müəssisələr, aldadıcı reklamlar və uyğun olmayan qiymətlərdən istifadə etməklə, məhdud məlumatı olan istehlakçılara məhsullarını daha yüksək qiymətə satırlar. Məhdud biliyə malik olan istehlakçıları çaşdıraraq satışlarını artırmaq istəyən bəzi müəssisələr məhsullarının qiymətini artırır, sonra isə endirimlər edir və məhsulu endirim edilmiş kimi satmağa çalışırlar.

Endirim kampaniyaları, bir qayda olaraq, rəqabətli bazarlarda müəssisələrin tanıtım fəaliyyəti çərçivəsində istehlakçıların maraqlarını qoruyan təcrübələr kimi qəbul edilir. Bununla belə, endirim kampaniyaları aldadıcı olduqda və istehlakçıların maraqlarına zərər vurduqda, biznes üçün əhəmiyyətli etik və hüquqi problemlər yarada bilər. Birbaşa aldadıcı və istehlakçıya zərər verən endirim kampaniyaları haqsız rəqabət qanunu çərçivəsində qiymətləndirilir və aşkar edilərsə, müəssisəyə lazımi cəza tədbirləri tətbiq edilir.

Hüquqi yanları:

Hüquqi-Sosial Yardım və Maarifləndirmə İctimai Birliyinin sədri Fariz Əkbərov: “Vitrində olan hər hansı məhsulun qiymətini üzərində düzgün göstərməyən bir sıra marketlər bu yolla daha çox pul əldə etmiş olur. Vitrindəki qiymət ucuz olsa da kassada bunun əksini müşahidə etmək olur. Bu problem marketlərdə alıcılarla satıcılar arasında ən çox rast gəlinən mübahisə mövzusudur.

Malın satış qiymətini uyğun məbləğdə azaltmağı, onun qüsurlarının icraçının satıcının, istehsalçının hesabına aradan qaldırılmasını və ya qüsurların aradan qaldırılması üçün çəkdiyi xərclərin əvəzinin ödənilməsini, malın, həmin mala uyğun digər modelli, markalı, tipli mal ilə, dəyəri yenidən hesablanma şərti ilə əvəz edilməsini, müqavilənin ləğv edilməsini və çəkdiyi zərərin ödənilməsini tələb edə bilər.
Digər tərəfdən, sahibkar tərəfindən malların geri qaytarılması ilə əlaqədar istehlakçıya dəyən zərərin tam həcmdə ödənilməsi təmin edilməlidir

İstehlakçıların hüquqlarının müdafiəsi haqqında Azərbaycan Respublikası Qanunun 19 cu maddəsində deyilir ki, İstehlakçıların hüquqlarının və qanuni maraqlarının dövlət müdafiəsi

19.1. Malların (xidmətlərin, işlərin) istehlakçılarının hüquqlarının və qanuni maraqlarının dövlət müdafiəsi ticarət, ictimai iaşə, məişət və digər xidmət normalarına və qaydalarına riayət olunmasına müvafiq icra hakimiyyəti orqanı tərəfindən nəzarət formasında həyata keçirilir.

19.2.9. saxtalaşdırılmış malların ticarət dövriyyəsindən çıxarılmasını, bu malların istehsalı və satışı ilə məşğul olan şəxslərin müvafiq qanunvericiliklə nəzərdə tutulmuş məsuliyyətə cəlb edilməsini təmin edir;

19.2.10. malların (xidmətlərin, işlərin) müvafiq icra hakimiyyəti orqanının təsdiq etdiyi, yaxud istehsalçı tərəfindən tövsiyə olunan qiymətlərlə satılmasına nəzarət edir;

19.2.12. satıcılar tərəfindən çəkidə, qiymətdə, hesablaşmalarda aldadılması, mallar barədə yalan məlumatlar verilməsi, satış şərtlərinin pozulması barədə alıcıların müraciətlərinə baxır və şikayətlərini araşdırır, onların nəticələri üzrə müvafiq tədbirlər görür;

Həmin Qanunun 21-ci maddəsinə əsasən İstehlakçıların hüquqlarının pozulmasına görə məsuliyyət Bu Qanunun pozulmasına görə təqsirli şəxslər Azərbaycan Respublikasının qanunvericiliyi ilə nəzərdə tutulmuş qaydada mülki, inzibati və cinayət məsuliyyəti daşıyırlar.
Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 2014-cü il 3 aprel tarixli 94 nömrəli qərarı ilə Təsdiq edilmiş Azərbaycan Respublikasında ticarət, ictimai iaşə, məişət və digər növ xidmət Qaydalarının 5-ci bəndində göstərilimişdir ki,
5.7. Satıcı istehlakçıların düzgün seçim etməsini təmin etmək üçün mallar, onların istehsalçıları haqqında zəruri və düzgün məlumat verməyə borcludur. Satışa çıxarılan malların reklamı “Reklam haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununun tələblərinə uyğun olmalıdır.

5.10. Satışda olan mallar haqqında aşağıdakı məlumatlar müvafiq qaydada istehlakçıların nəzərinə çatdırılmalıdır:

5.10.1. malın adı, onun qiyməti;”.

Satışın təşviqi fəaliyyətləri kontekstində aldatma məhsulun xarakteri haqqında şifahi və ya vizual olaraq qəsdən yalan məlumat vermək, məhsulun qüsurunu gizlətmək və ya məhsulu satmaq üçün istehlakçılarda yanlış təəssürat yaratmaq cəhdləri kimi müəyyən edilə bilər. Aldadılan aldatma istehlakçının arzu olunan davranış dəyişikliyini təşviq etmək üçün satınalma qərarı prosesində mənfi manipulyasiyaya məruz qalıb-qalmaması ilə bağlı inamıdır. İstehlakçıların aldadılma anlayışı bir şirkət tərəfindən məhsulun qəsdən yanlış təqdim edilməsidir.

Ehtimal olunur ki, şirkət qeyri-real qiymətqoyma və digər satış həvəsləndirici təcrübələrdən qeyri-etik şəkildə istifadə edir. Endirim kampaniyaları istehlakçılara “birini al, birini pulsuz əldə et”, “ikinci məhsula +40% endirim” və “69 AZN-dən başlayan qiymətlər” kimi alış-verişi daha cəlbedici edən imkanlar təqdim edir. Bu kampaniyalar bəzən məhsulu almaq niyyətində olmayan istehlakçılar üçün də cəlbedici olur və onları ehtiyacı olmayan məhsulları almağa təşviq edir. Bununla belə, endirim kampaniyalarının potensial inandırma cəhdlərinin təsiri altında mağazaya gələn istehlakçılar bu endirimlərin bir neçə spesifik məhsulla məhdudlaşdığı və istehlakçıların diqqətini cəlb etmək üçün tətbiq edildiyi bir vəziyyətlə qarşılaşdıqda özlərini aldanmış hiss edə bilərlər.

Ayşən Vəli