Icma.az
close
up
RU
Alimlər okean iqliminin gələcəyini tədqiq ediblər

Alimlər okean iqliminin gələcəyini tədqiq ediblər

Icma.az, Azertag saytından verilən məlumata əsaslanaraq xəbər yayır.

Bakı, 19 noyabr, AZƏRTAC

ABŞ, Fransa və Rusiyadan olan okeanoloqlar okeanın daxili xaosunun riyazi modellərin cərəyanların və digər proseslərin davranışını dəqiq proqnozlaşdırmaq qabiliyyətinə təsirini hərtərəfli araşdırıblar. Bu tədqiqat onlara qlobal okean iqlimində proqnozlaşdırılma hüdudlarını aşkar etməyə imkan verib. AZƏRTAC xəbər verir ki, bu barədə TASS agentliyi Moskva Fizika və Texnologiya İnstitutunun (MIPT) Elmi Kommunikasiya Mərkəzinə istinadla məlumat verib.

MIPT-nin baş tədqiqatçısı Takaya Uçida tədqiqatın nəticələrini şərh edib: “Biz okeanın müxtəlif təsir növlərinə fərqli reaksiya verdiyini aşkar etdik. Əgər onu böyük və yavaş bir qüvvə ilə itələsəniz, tək bir varlıq kimi reaksiya verir və bu reaksiyanı proqnozlaşdırmaq mümkündür. Lakin əgər ona öz daxili burulğanlarının tezliklərində təsir etməyə çalışsanız, o, əslində təsirinizi görməzdən gəlir və enerjini xaotik hərəkətində dərhal dağıdır”.

Alimlər izah etdiyi kimi, qlobal okean və onun daxilindəki mövcud sistemlər planetin iqliminin formalaşmasında və istiliyin ekvatordan qütblərə yayılması prosesində əsas rol oynayır. Böyük, nizamlı cərəyanlara əlavə olaraq, hidrosferdə müxtəlif xaotik ortamiqyaslı burulğanlar da yaranır. Bu burulğanlar enerji mübadiləsi aparır, “qlobal cərəyan konveyeri” ilə iqlimə davamlı qarşılıqlı təsir göstərir və okeanın xarici amillərə reaksiyasına müdaxilə edir.

Beynəlxalq okeanoqraflar okeanın xarici təsirlərə reaksiyasının yalnız proqnozlaşdırıla bilən hissəsini təsvir edəcək möhkəm bir riyazi model yaratmağın mümkünlüyü ilə maraqlanıblar. Bu ideyanı rəhbər tutaraq, tədqiqatçılar okean hövzəsinin ideal ədədi modelini hazırlayıblar və onların hər biri az fərqli ilkin şərtlərlə başlayan 1 deyil, 120 simulyasiya işlədib.

Bu modeldən istifadə edən tədqiqatçılar bu orta, proqnozlaşdırıla bilən sistemin iki əsaslı fərqli təsir növünə necə reaksiya verdiyini sınaqdan keçiriblər: bu, bütün okean hövzəsini əhatə edən genişmiqyaslı, yavaş külək dəyişikliyi və okeanın öz xaotik burulğanlarına ölçüsü və tezliyi baxımından oxşar ortamiqyaslı qüvvələr toplusudur. Hesablamaların nəticələri okeanın bu təsirlərə paradoksal reaksiyasını ortaya qoyub.

Birinci halda, model xarici təsirə ardıcıl və proqnozlaşdırıla bilən şəkildə reaksiya verib və okeanın küləkdən aldığı enerjini necə payladığı və dəyişdiyi barədə yaxşı bir proqnoz verib. İkinci halda, burulğanlı küləkdən gələn bütün enerji demək olar ki, dərhal birbaşa xaotik komponentə ötürülüb. Bu, burulğanların orta vəziyyətinə əsaslanan sadələşdirilmiş modellərin tamamilə səhv proqnozlar verməsinə səbəb olub.

“Bu o deməkdir ki, okeanın orta vəziyyətini bilmək dəqiq proqnoz vermək üçün kifayət deyil. Bu cür proqnozlar vermək üçün genişmiqyaslı dövriyyə ilə burulğanlar arasındakı “rəqsi” hərtərəfli başa düşmək lazımdır, bu proses isə real vaxtda baş verir”, - deyə Uçida sözlərini yekunlaşdırıb.

Daha ətraflı məlumat və yeniliklər üçün Icma.az saytını izləyin.
seeBaxış sayı:155
embedMənbə:https://azertag.az
archiveBu xəbər 19 Noyabr 2025 14:43 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

Xəzər dənizinin Azərbaycan sahillərinin dövlət idarəçiliyi

17 Noyabr 2026 23:52see339

Qışı sərt keçən rayonlarda qaz və işıq limitləri dəyişəcək? VACİB AÇIQLAMA

17 Noyabr 2026 13:59see326

® Vüqar Eyvazov “AmCham Azərbaycan”ın yeni yaradılmış Səhiyyə Komitəsinin sədri təyin edilib

18 Noyabr 2026 01:28see311

2027 ci ildən Bakıya köç daha da artacaq?

17 Noyabr 2026 23:20see305

Təcili yardım stansiyasının müdiri işçilərdən rüşvət alır? YENİLƏNİB

17 Noyabr 2026 14:53see282

Faiq Qarayev beynəlxalq turnirdə iştirak edəcək Azərbaycanın voleybol millisinin üzvləri ilə görüşüb FOTO

17 Noyabr 2026 14:52see269

Dişlər yaddaş kartımızdır?

17 Noyabr 2026 13:42see264

Diş əti qanaması hansı daxili xəstəliklərin əlamətidir?

17 Noyabr 2026 23:18see246

Yuxu ilə böyümə hormonu arasında yeni neyron əlaqəsi aşkar edilib

17 Noyabr 2026 12:44see236

İki zəhərli ilanı təyyarəyə keçirmək istədi

17 Noyabr 2026 23:17see227

Azerbaijan’s macro economy 2025 2026 and future prospects

17 Noyabr 2026 13:48see227

Bu hərəkətlər davam edərsə.. SEPAH generalı Bəhreyn hökümətini HƏDƏLƏDİ

18 Noyabr 2026 02:03see224

Braziliya millisindən darmadağın: Vinisius het trik etdi

18 Noyabr 2026 00:46see216

Söküntü başlamazdan əvvəl vətəndaşlar əmlaklarını qiymətləndirməlidir? Açıqlama

18 Noyabr 2026 14:55see211

45 min dollardan Walmart rəflərinə: Bir qadının qəhvə alternativi biznesi

17 Noyabr 2026 14:53see211

Polad Həşimovun anası xəstəxanadan evə buraxılıb TƏBİB

18 Noyabr 2026 01:24see209

Bossların bossu” vəfat etdi Pablo Eskobarla əməkdaşlıq edib

18 Noyabr 2026 01:52see208

Nənə tarladan 20 min qiyməti olan qızıl tapıb

18 Noyabr 2026 02:56see201

Xankəndidə Zəfər Gününə həsr olunmuş mini futbol turnirinə yekun vurulub

19 Noyabr 2026 01:55see186

Səhiyyədə gizli qalan vergi problemi gündəmə gəldi

18 Noyabr 2026 12:19see181
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri