Alimlər ölümcül stressi qeydə alıblar...

...Amerikalı ekoloqlar Texas sahil sularından gələn istiridyələrin toxumasında toplanan mikroplastik hissəciklərin ciddi oksigen stresinə səbəb olduğunu və dəniz molyusklarının həyati funksiyalarını pozduğunu aşkar ediblər.

SİA-nın əldə etdiyi məlumata görə, tədqiqat zamanı çirklənmənin qoruyucu selik istehsalını azaltdığı və bütün koloniyaların sağ qalmasını təhlükə altına aldığı aşkar edilib.

Texas Universitetinin Rio Qrande Vadisində dosent olan Saidur Rəhmanın rəhbərlik etdiyi ekoloqlar qrupu, Cənubi Padre adası sahillərində və San Martin gölündə yaşayan Amerika istiridyələrinə (Crassostrea virginica) mikroplastiklərin təsirini genişmiqyaslı bir araşdırma aparıb.

Tədqiqata yerli çimərliklərdə tez-tez plastik tullantıların aşkarlanması səbəb oldu. Alimlər mikroskopik polimer fraqmentlərinin sahil sularının təmizlənməsində əsas rol oynayan bu ikitaylı molyuskların sağlamlığına necə təsir etdiyini sınaqdan keçirmək istəyiblər.

Təcrübənin bütövlüyünü təmin etmək üçün tədqiqatçılar təbii sulardan bir neçə onlarla fərd toplayıblar və eyni zamanda laboratoriyada plastikə çıxışı olmayan təmiz suda saxlanılan istiridyələrin nəzarət qrupunu yaradıblar.

Daha sonra bioloqlar qəlsəmə toxumasının, filtrlə qidalanan orqanların və həzm orqanlarının nümunələrini araşdırıblar, hər nümunədəki polimer liflərinin və hissəciklərinin sayını sayıblar.

Gözlənildiyi kimi, Cənubi Padre və San Martin gölündəki dəniz məhsulları toxumalarında çoxsaylı mikroskopik plastik daxilolmaların olduğu, sahil istiridyələrinin isə ərazidəki dəniz suyunun çirklənmə səviyyəsini əks etdirən xeyli yüksək konsentrasiyalara malik olduğu aşkar edilib.

Biokimyəvi markerlərin təhlili narahatedici bir mənzərə ortaya qoydu: çirklənmiş fərdlərdə antioksidan istehsalından məsul olan SOD və CAT fermentlərinin aktivliyində kəskin artım, eləcə də trinitrotirozinin yüksək səviyyəsi müşahidə edildi.

Bu kombinasiya birbaşa ağır oksigen stressini göstərir ki, bu da öz növbəsində bir sıra fizioloji proseslərdə pozuntulara səbəb oldu. Ən nəzərə çarpan nəticə istiridyə qəlsəmələrini mexaniki zədələnmədən qoruyan və qida hissəciklərini sudan tutmağa kömək edən selik istehsalının azalması idi.

Alimlər vurğulayırlar ki, bu cür dəyişikliklər sahil populyasiyalarının sağ qalmasını ciddi şəkildə azalda bilər. Bu tapıntılar plastik çirklənmənin qlobal miqyasını daha da təsdiqləyir: oxşar hissəciklər əvvəllər hətta Mariana çökəkliyində, Everest dağında və kitsilərin nəfəsində də aşkar edilmişdir.

Lakin, PLoS One-da dərc olunan nəşrin müəlliflərinin qeyd etdiyi kimi, hazırkı tədqiqat mikroplastiklərin laboratoriya mədəniyyətlərinə deyil, təbii istiridyə koloniyalarına necə təsir etdiyini ətraflı göstərən ilk tədqiqatdır.

Əli Babayev