Alimlər: “Planetimiz xaosa yuvarlana bilər”

AzVision.az xəbər verir ki, tədqiqatda iştirak edən alim Orfeu Bertolaminin açıqlamasına istinad edən “Live Science” jurnalının məlumatına görə, təqdim olunan proqnoz heç də sevindirici deyil.
Belə ki, hələ qırmızı və narıncı ərazilərdə qlobal istiləşmə və buzlaqların əriməsi səbəbindən 2021-ci ilin iyun ayında suyun səviyyəsi normadan 10-15 sm yuxarı qalxıb.
Porto Universitetinin Fizika və Astronomiya fakültəsindən olan tədqiqatçıların məqaləsi, qalıqlı yanacaqlardan istifadənin və digər insan fəaliyyətinin gələcəkdə Yerdəki həyatın ümumi mənzərəsinə necə təsir göstərəcəyini təsvir edir.
“Əvvəlki araşdırmalar bizim indi insan fəaliyyəti ilə idarə olunan yeni bir mərhələyə qədəm qoyduğumuzu göstərdi. İnsanlar atmosferə getdikcə daha çox karbon qazı atdıqca, biz planetimizin əvvəllər heç vaxt yaşamadığı Antropotsenin yeni bir dövrünə - insanın təsir etdiyi iqlim dəyişikliyi dövrünə qədəm qoyuruq”, - materialda deyilir.
Portuqaliyalı alimlər öz araşdırmalarında Antropotseni (təzəlikcə yaranmış geoloji dövr) keçid fazası kimi modelləşdiriblər. Əksər insanlar materiallardakı faza keçidləri ilə tanışdır. Məsələn, buz kubunun suda həll olunaraq bərk haldan maye vəziyyətinə keçməsi və ya suyun buxarlanaraq qaza çevrilməsi buna ən adi misaldır.
Lakin keçid fazaları digər sistemlərdə də baş verir. Bu vəziyyətdə sistem rolunda Yerin iqlimi çıxış edir. Hazırda Yerdəki iqlim rpoqnozlaşdırıla bilir və fəsillərə bölünür, keçid fazası isə bu fəsillərin və ümumilikdə iqlimin yeni xarakter almasına səbəb olacaq.
- İqlimin keçid fazasında hərəkəti bu o deməkdir ki, Yer kürəsi hava modellərində qəfil və çox sürətli dəyişikliklər yaşayır”, - alimlər vurğulayırlar.
Onların fikrincə, ən yaxşı halda, bəşəriyyət karbon hasilatının yüksək həddinə çatdıqda, Yerin iqlimi yeni, daha yüksək orta temperaturda sabitləşəcək. Bu, əvvəlkitək dəniz səviyyəsinin qalxmasına və ekstremal hava hadisələrinə səbəb olacaq. Bununla belə, onu ən azı “sabitlik” adlandırmaq imkanı yaranacaq.
Ən pis halda isə, Yerin iqlimi xaosa çevriləcək. Xaotik iqlimdə hələ də fəsillər olacaq, lakin onlar onillikdən onilliyə (və ya hətta ildən-ilə) kəskin şəkildə dəyişəcəklər. Yerin orta temperaturu nisbətən qısa müddət ərzində daha soyuq göstəricidən daha isti dövrlərə keçərək çox güclü şəkildə fərqlənəcək.
“Planetin hazırkı vəziyyəti ilə yaxşı tanış olsaq belə, xaotik dünyada gələcəyin Yer kürəsində müxtəlif sistemlərin davranışını proqnozlaşdırmaq mümkün olmayacaq. Bu o deməkdir ki, Yer kürəsini idarə etmək və biosferin yaşaması üçün əlverişli olan tarazlıq vəziyyətinə gətirmək qabiliyyəti itiriləcək”, - Orfeu Bertolami xəbərdarlıq edib.
Sahil İsgəndərov
AzVision.az