Alimlər vaxtı müəyyən etmək üçün yeni üsul təklif etdi: Zaman ölçüsünü kim yaradıb?

“Yerli vaxtın” riyazi tərifi təkcə müşahidə olunan hadisələrin xassələrini təsvir etməyə deyil, həm də, ehtimal ki, onların inkişafını proqnozlaşdırmağa imkan verir.

Publika.az "RİA Novosti"yə istinadən xəbər verir ki, məsələnin müxtəlif fiziki sistemlərdə axınını təsvir etməyə imkan verən “yerli vaxt” konsepsiyası Don Dövlət Texniki Universitetinin alimləri tərəfindən beynəlxalq elmi qrupun tərkibində işlənib hazırlanıb.

Nəşrin müəllifləri hesab edirlər ki, zaman haqqında ilkin təsəvvür təxminən üç milyon il əvvəl günün işıq və qaranlıq hissələrinin (gündüz-gecə) müntəzəm dəyişməsini müşahidə etmək prosesində insanların əcdadları arasında yarana bilərdi. Daha sonra qədim hominidlər Ayın fazalarını və bununla əlaqədar təbiət hadisələrindəki dəyişiklikləri görə bildilər. Kim ilk dəfə iki tam ay arasındakı günlərin sayını hesablayıbsa, zamanın keçməsinin ilk ölçüsünü də o yaradıb.

Tədqiqatçıların irəli sürdüyü nəzəriyyəyə görə, zaman öz qanunlarına uyğun dəyişən və onlardan asılı olan trayektoriya üzrə hərəkət edən bir növ müstəqil axındır. Bu o deməkdir ki, onun axını şəraitdən asılı olaraq sürətlənə, yavaşlaya və hətta dəyişə bilər.

Mütəxəssislər öz işlərində vaxtın mücərrəd anlayışını konkret fiziki proseslərlə əlaqələndirmək vəzifəsini qoyurlar. Bunun üçün sadə həndəsi obyektlərin nümunəsindən istifadə edərək “yerli vaxtı” təyin etmək üçün riyazi aparatdan istifadə etdilər. Bu, riyazi təsviri vaxtın ölçülməsi ilə bağlı gündəlik insan təcrübəsi ilə müqayisə etməyə imkan verdi.

Tədqiqat zamanı alimlər riyaziyyatın müxtəlif sahələrinə aid metodlardan istifadə ediblər: əyrilərin həndəsəsi, Riman həndəsəsi, diferensial tənliklər nəzəriyyəsi, ehtimal nəzəriyyəsi və təsadüfi proseslər.

Təcrübələr göstərdi ki, bir sıra riyazi modellərdə hadisələrin ardıcıllığını əks etdirən “yerli vaxt”ın ciddi kəmiyyət anlayışını tətbiq etmək olar. Bu vaxt eyni anda alınan müxtəlif kəmiyyətlərin sifarişli ölçmə dəsti əsasında müəyyən edilir.

Beləliklə, alimlər tərəfindən təklif olunan "yerli vaxtın" riyazi tərifi təkcə müşahidə olunan hadisələrin xüsusiyyətlərini təsvir etməyə deyil, həm də ehtimal ki, onların inkişafını proqnozlaşdırmağa imkan verir.

Adəm