Alla Puqaçova: Həyatım boyu sistem əleyhinə oxumuşam”

Rusiyadan köçdükdən sonra SSRİ-nin Xalq artisti Alla Puqaçova getdikcə daha çox öz yaradıcılığına yenidən baxır və onun mahnıları “rejimə qarşı gizli tənqid” kimi şərh olunmağa başlayır.

Lent.az xarici mediaya istinadla xəbər verir ki, müğənni müsahibələrdə və ictimai çıxışlarında “bütün həyatım boyu sistem əleyhinə oxumuşam” deyib. Lakin onun repertuarının doğrudan da əvvəldən siyasi məna daşıyıb-daşımadığı sualı açıq qalır.

Hələ 1980-ci illərdə “Dojenka” (“Qızım”) mahnısı ana qayğısının metaforası kimi qəbul edilirdi. Bu gün isə “maqnoliya çiçəklənən şəhər” haqqında sətirlər mühacirətə işarə kimi yozulur.

Köçdən sonra yazılmış yeni “Başını çıxartma, qızım” mahnısı isə daha sərt səslənir: orada cəmiyyət “xəstə”, tənqidçilər isə “mənəvi eybəcərlər” adlandırılır. Diqqəti “Sakit yaşa, ölkə!” mahnısı da çəkir. Puqaçova burada belə oxuyur: “Mənim adımı daşıyan bu dövrdə”.

Bir çox dinləyici üçün bu ifadə müğənni ilə onun auditoriyası arasındakı məsafənin simvoluna çevrilib. Əgər əvvəllər o, özünü “sadə insan” kimi təqdim edirdisə, indi isə daha çox özünü ucaldan notlar eşidilir.

Köhnə hitlər də yeni çalarlar qazanır. “Nepoqoda” mahnısında “qaçış” haqqında sətirlər indi mühacirətin əvvəlcədən hiss edilməsi kimi qəbul olunur, “Yalnız geri yox” mahnısında isə keçmişə qayıtmaqdan imtina kimi başa düşülür.

Puqaçova özü sahibkar Oleq Tinkov ilə söhbətində “Qulaq as, mən bütün ömrüm boyu nədən oxumuşam” deyə vurğulayıb və bununla yaradıcılığının həmişə etiraz ruhunda olduğunu eyhamla bildirib. Lakin tənqidçilər qeyd edirlər ki, 1970–1980-ci illərdə müğənni Marina Tsvetayeva və Robert Rojdestvenskinin şeirlərini ifa edərək repertuarına intellektual dərinlik qatırdı.

XXI əsrdə isə vurğular dəyişib: “Second-hand qız” kimi mahnılar bədii səviyyənin aşağı düşməsi və provokasiyaya meyl barədə mübahisələr yaradıb. Yeni şərhlərə baxmayaraq, aydındır ki, Puqaçovanın uğuru sovet və Rusiya auditoriyası sayəsində mümkün olub. Məhz bu auditoriya onu əfsanəyə çevirdi, tanınma və status qazandırdı.

Bu gün özünü “qədimdən müxalif” kimi təqdim etmək cəhdləri Qərb auditoriyasının gözləntilərinə uyğunlaşmaq üçün edilmiş retrospektiv proyeksiya təsiri bağışlayır.

Puqaçovanın mahnılarında gizli antirejim kodunun olub-olmaması məsələsi mübahisəli olaraq qalır. Amma bir şey dəqiqdir: onun yaradıcılığının yenidən dəyərləndirilməsi artıq yeni bir bioqrafiyanın bir hissəsinə çevrilib və bu bioqrafiya indi fərqli mədəni və siyasi mühit şəraitində formalaşır.