Analitik: Hizbullahın tərksilah olunması real görünmür

Çünki görünməyən əllər hələ də təşkilatın varlığını qorumağa çalışacaq

Rusiya, öz maraqlarını qorumaq üçün, İran vasitəsilə Hizbullaha dolayı dəstək göstərə bilər

Livan hökuməti bu gün Hizbullahın tərksilah olunması ilə bağlı planı müzakirə edəcək.

Qeyd edək ki, ötən ay hökumət Hizbullahın ilin sonuna qədər silahlarını təhvil verməsi barədə əmr verib. Bu qərar həm daxili siyasi təzyiqlər, həm də beynəlxalq çağırışlar fonunda qəbul edilib.

Təşkilat isə mütəmadi olaraq silahlarını təhvil verməyəcəyini bəyan edib. Hizbullah rəhbərliyi silahlanmanı “milli müqavimətin əsas dayağı” adlandırır və bu addımı İsrailin bölgədəki mövcudluğu ilə əlaqələndirir. Onların fikrincə, Livanın təhlükəsizliyi yalnız ordunun deyil, həm də müqavimət hərəkatının gücü ilə qorunur.

Xatırladaq ki, BMT Təhlükəsizlik Şurasının 1559 saylı qətnaməsi hələ 2004-cü ildən Livandakı bütün qeyri-dövlət silahlı qrupların tərksilah olunmasını tələb edir. ABŞ və Avropa İttifaqı da dəfələrlə Hizbullahı terror təşkilatı kimi tanıyaraq Beyruta təzyiq göstərib.

Ümumiyyətlə Hizbullahın tərksilah olunması həyata keçərsə, Livanın daxili sabitliyi və beynəlxalq imici üçün mühüm dönüş nöqtəsi ola bilər.

Siyasi şərhçi Həşim Səhrablı Sherg.az-a deyib ki, Hizbullahın tərksilah olunması məsələsi yarandığı ilk gündən daim gündəmdə olub:

"Bu mövzuya dəfələrlə həm Livan hökuməti, həm də xarici dairələr tərəfindən qayıdılıb. Hizbullah isə yaranandan az müddət sonra bir sıra ölkələr, xüsusilə Qərb dövlətləri tərəfindən terror təşkilatı elan edilib. Bu, onun legitimliyini şübhə altına qoydu və qeyri-qanuni bir çərçivəyə saldı. Bununla belə, təşkilat hələ də Livanda fəaliyyətini davam etdirir. Hətta Bəşər Əsəd dövründə Suriyada möhkəmləndi, Fələstinlə də müəyyən addımlar atdı.

Bir müddət sonra Hizbullahın fəaliyyəti yalnız Livanla məhdudlaşmadı, daha geniş miqyas aldı. Lakin Suriyada yeni reallıqların formalaşması ilə onun təsiri zəiflədi. İsrailin hərbi əməliyyatlarından sonra Qəzza və Fələstin istiqamətindəki fəaliyyəti də əvvəlki gücünü itirdi və daha çox formal xarakter aldı. İrandan İraq və Suriya vasitəsilə Livana uzanan dəstəyin qarşısı alınandan və Tehran maddi-texniki yardımda çətinliklər yaşayandan sonra Hizbullahın zəiflədiyi açıq şəkildə göründü. Əvvəldən də bəlli idi ki, bu proses təşkilat üçün problemlər yaradacaq. Lakin bu, onun tam tərksilahı və ya fəaliyyətinin dayandırılması ilə nəticələnəcəkmi – hələ də sual altındadır".

Analitik əlavə edib ki, İran tərksilah prosesinə mane olmağa çalışacaq:

"Çünki rəsmi Tehran onun regional siyasətində əsas proksi qüvvədir və maraqları üst-üstə düşür. Bununla belə, İranın da imkanları məhduddur. Son illərdə o, ciddi itkilərlə üzləşib: yaxın müttəfiqlərindən biri olan Bəşər Əsədi itirdi, husilərə ağır zərbələr vuruldu, həmçinin öz daxili potensialının səfərbər edilməsində də çətinliklər yaşadı. Nəticədə Tehran Hizbullaha əvvəlki kimi geniş dəstək verə bilmir, yardımlar həm kəmiyyət, həm də keyfiyyət baxımından azalıb. Burada Rusiya faktoru da ön plana çıxa bilər. İran bu məsələdə Moskvanın dəstəyinə ümid edəcək. Çünki Rusiya bölgədə proseslərin yalnız İsrail və Türkiyənin maraqları naminə dəyişməsini istəmir. Hizbullahın mövcudluğu İsrailin milli təhlükəsizliyinə təhdid olduğu kimi, Türkiyənin bölgədə qurmaq istədiyi sabitlik üçün də arzuolunmazdır. Buna görə də Rusiya, öz maraqlarını qorumaq üçün, İran vasitəsilə Hizbullaha dolayı dəstək göstərə bilər".

Həşim Səhrablının sözlərinə görə, yaxın perspektivdə Hizbullahın tamamilə tərksilah olunmasından danışmaq real görünmür:

"Çünki görünməyən əllər hələ də təşkilatın varlığını qorumağa çalışacaq. Bununla yanaşı, rəsmi qərarlar səviyyəsində Hizbullahın fəaliyyəti və hətta ləğvi məsələsi gündəmdə qalacaq, mərhələli şəkildə yeni addımlar atılacaq. Yaxın Şərqdə geosiyasi reallıqlar formalaşdıqca bu istiqamətdə də irəliləyişlər ola bilər. Amma yaxın müddətdə Hizbullah öz varlığını qoruyacaq və bütün maneələrə baxmayaraq üzvləri sona qədər mübarizəni davam etdirəcəklər".