Ankara Suriyaya öz qanunlarını yazdırır

Türkiyə prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğan bu həftə Suriyaya səfər etməyə hazırlaşır. Ankara dekabrın 8-də Dəməşqi ələ keçirmiş islamçı qruplaşmaların sponsoru kimi onlara vahid silahlı qüvvələr yaratmağa kömək etmək niyyətindədir.

Ərdoğan vəd edib ki, ölkəsi Suriyanın şimal-şərqinə (Fərat çayı) nəzarət edən kürd qüvvələrinə qarşı əməliyyatları “cərrahi dəqiqliklə” davam etdirəcək. Kürdlərdən tərksilah və yeni orduya qoşulmaq istənilir. Nə Dəməşq, nə də Ankara Fəratın muxtar qalacağı federallaşma ideyasını nəzərdən keçirmir.
Reyting.az xəbər verir ki, bu barədə “Nezavisimaya qazeta” yazıb.
Rusiya nəşrinin təhlilində qeyd olunur:
Bir sıra türk mediası mənbələrə istinadla Ərdoğanın yaxın vaxtlarda Suriyaya səfər edə biləcəyini yazıb. “Sözçü” telekanalının aydınlaşdırdığı kimi, qeyri-adi heç nə baş verməsə, səfər dekabrın 27-də baş tuta bilər.
Dəməşqdə Türkiyə lideri Suriyada vətəndaş qarşıdurması başlayanda verdiyi sözü yerinə yetirəcək: o, Cümə namazını Əməvi məscidində qılacaq. Ayrı-ayrılıqda onun yeni hakimiyyət orqanları ilə, o cümlədən ölkənin əsas islamçı komandiri və faktiki lideri Əbu Məhəmməd əl-Colani (Əhməd Əl-Şaraa) ilə görüşü planlaşdırılır.
“Hürriyet” qəzeti yazır ki, Türkiyə prezidentini sərmayələrə cavabdeh nazirlərin də daxil olduğu böyük bir nümayəndə heyəti müşayiət edəcək.
Ankara Suriyada yeni hakimiyyətin işini təmin etmək üçün mümkün olan hər şeyi etmək niyyətindədir. Türkiyənin xarici işlər naziri Hakan Fidan bu yaxınlarda Suriya hakimiyyəti ilə hökumət məsələləri ilə bağlı məsləhətləşmələr aparıb və əl-Colani səmimi qarşılanıb.
“Ümid edirəm ki, gələcəkdə səfərlərimizin sayı artacaq, - Ərdoğan Nazirlər Kabinetinin iclasından sonra deyib. - Biz Suriyaya və onun xalqına hər cür dəstəyi verəcəyik. Ən çətin günlər arxada qaldı”.
Türkiyə liderinin sözlərinə görə, ölkə Türkiyə universitetlərində təhsil almış yeni Suriya elitasının nümayəndələrini, o cümlədən yeni təyin olunmuş xarici işlər naziri Əsəd Həsən əl-Şibanini qürurla izləyir.
Suriya hakimiyyəti ilk növbədə təhlükəsizlik sektorunda yardım alacaq.
“Türkiyə” qəzetinin məlumatına görə, hərbi məsləhətçilər və mütəxəssislərlə təmsil olunan Türkiyə tərəfi Dəməşqə 300 min nəfərlik nizami ordunun yaradılmasına dəstək verəcək. Suriya fraksiyalarının birgə qərargahının bir hissəsi olan general Əhməd Osman nəşrlə söhbətində "Ölkə daxilindəki çətin vəziyyət və İsrail təhlükəsi bunu zəruri edir", - deyib.
Osmanın sözlərinə görə, əvvəlcə Suriyada 70-80 min nəfərlik silahlı qüvvələrin nüvəsi meydana çıxacaq, bundan sonra onların sayı artırılacaq. Yeni qoşunlara əl-Colaninin komandanlıq etdiyi “Heyət Təhrir əl-Şam”dan 40 min yaraqlı daxil olacaq.
Bundan əlavə, yeni orduya Türkiyənin birbaşa aktivi hesab edilən fraksiyaların koalisiyası olan “Suriya Milli Ordusu” (SMO), həmçinin əvvəlki hökumətin “cinayətlərdə əli olmayan” hərbi və təhlükəsizlik personalı da daxil olacaq.
Osman bildirib: "Türkiyənin hazırkı mərhələdə hərbi dəstəyi müstəsna əhəmiyyət kəsb edir".
Əl-Colaninin bir zamanlar xarici qoşunların “yeni Suriya”dan çıxarılmasının vacibliyini vurğulamasına baxmayaraq, təbii ki, Türkiyə hərbçiləri bundan təsirlənməyəcək. Ən azından “Türkiyə” materialından belə çıxır. Türkiyə kontingentinə ən azı Suriyanın şimal-şərqindəki muxtar bölgəsini ABŞ-ın dəstəklədiyi kürd qüvvələrinin hərbi və siyasi nəzarətindən çıxarmaq lazımdır. Türkiyə onları solçu-radikal PKK-nın bir hissəsi hesab edir.
“Biz Suriyada terrorçu qruplaşmaların ünsürlərinə qarşı məqsədyönlü əməliyyatları bir cərrahın dəqiqliyi ilə, mülki şəxslərə zərər vermədən davam etdirmək niyyətindəyik”, - Ərdoğan söz verib. - Suriyanın və bölgəmizin gələcəyində heç bir terror təşkilatına, o cümlədən İŞİD və PKK-ya yer yoxdur. Ya özlərini ləğv edəcəklər, ya da məhv olacaqlar. PKK və onun əlaltıları üçün vaxt daralır, dairə daralır. Onların səyahətinin sonu artıq görünür”.
Türkiyə nəşrlərinin mənbələri iddia edirlər ki, Türkiyənin ali rəhbərliyi Suriya üçün hərbi sahədə yol xəritəsi hazırlayıb. Hazırda prioritet vəzifə kürd qüvvələrinin tərksilah edilməsi və ləğvidir. Şimal-şərq bölgələrinə nəzarət edən ABŞ-a yaxın kürdlərin çoxluq təşkil etdiyi hərbi ittifaq olan “Suriya Demokratik Qüvvələri” (SDQ) Dəməşqin bütün şərtlərini yerinə yetirməkdən imtina edərsə, Suriya qrupları və nizami Türkiyə qüvvələrinin koalisiyası Fəratın qərbində hərbi təmizləmə aparacaq.
Suriyanın de-fakto hökuməti artıq DDQ ilə tərksilah mexanizmlərini müzakirə etmək niyyətində olduğunu bəyan edib. Lakin Suriyada yeni dövlət strukturunun layihəsində federallaşma nəzərdə tutulmayıb və kürd muxtariyyəti mövcudluğuna son qoymalıdır.
ABŞ-da yerləşən Kürd Sülh İnstitutunun (KPI) qeyd etdiyi kimi, DSS-ə qarşı hərbi kampaniya “Regional sabitliyi və təhlükəsizliyi, o cümlədən Suriyada uğurlu siyasi keçid və İŞİD-in son məğlubiyyəti perspektivlərini təhdid edir”.
“Bu münaqişənin heç bir tərəfi mübahisəni hərbi yolla həll edə bilməz”, - ekspertlər deyir. “Hər iki tərəf başa düşür ki, siyasi proses baş verməlidir. Türkiyə hökuməti ilə PKK arasında əvvəlki danışıqların uğursuzluğu minlərlə insanın həyatına son qoyub, milyonlarla insanı didərgin salıb, kürd və türk cəmiyyətlərini sarsıdıb”.
KPI hesab edir ki, Türkiyə ilə Suriyanın şimalında SDQ arasında istənilən atəşkəs Türkiyə ilə PKK arasında geniş sülh müqaviləsinə çevrilməlidir. Tədqiqatçılar hesab edirlər ki, Suriya kürdlərinin müdafiəsi KRH-nin Şimali İraqdakı yüksək səviyyəli rəhbərliyini danışıqlar masasına oturmağa və çeviklik nümayiş etdirməyə təşviq edə bilər.
“Şimal-Şərqi Suriya rəhbərliyi türk-kürd münaqişəsinin həllini görmək arzusunu və bu istiqamətdə səyləri dəstəkləməyə hazır olduğunu açıq şəkildə bəyan edib. Bölgədə Türkiyə ilə kürdlər arasında atəşkəs əldə etmək üçün ən yaxşı şans Abdullah Öcalanın danışıqlarda sərbəst iştirakına icazə verilməsi olacaq”, - KPI yekunlaşdırır.
Ekspertlərin vurğuladığı kimi, SDQ-yə muxtariyyət verilməsi islamçı qrupların düşərgəsindəki ən pis tendensiyalara güclü tarazlıq yarada və “yeni Suriya”da etnik və dini azlıqların hüquqlarının qorunmasına təminat verə bilər.
Ölkədə davam edən dinlərarası və millətlərarası qarşıdurmanın əlamətləri görünür, bunu Milad bayramı ərəfəsində (25 dekabr) vəziyyət də nümayiş etdirir. Yüzlərlə nümayişçi dekabrın 24-də Dəməşqin xristian bölgələrində küçələrə çıxaraq xristian icmasını müdafiə etməyə çağırıb. Səbəb sosial şəbəkələrdə yayılan və islamçı qruplardan birinin silahlılarının Həma yaxınlığındakı xristianların Suqaylabiya şəhərində yolka ağacını yandırdığını əks etdirən video olub.
Mənbələrin Dəməşqdə CNN telekanalına verdiyi məlumata görə, ölkənin yeni hakimiyyət orqanları bayram tədbirlərinə heç bir məhdudiyyət qoymayıb, lakin xristianlar hələ də nəzarətsiz silahlı elementlərin hücumuna məruz qala biləcəyindən qorxurlar. Müsahibənin birində azlıqları və dini icmaları qoruyacağını iddia edən Əl-Colani özü də xristianlığın əsas bayramlarından birinə hörmət etməyə çağıran heç bir açıqlama verməyib.

Y. QACAR

Ana səhifəyə dön