Antarktidada 45 mindən çox meteorit tapıldı: Səbəb onların daha çox düşməsi deyil

Antarktidada 45 mindən çox meteorit nümunəsi aşkar edilib. Lakin bunun səbəbi qitənin kosmik daşları daha çox cəlb etməsi deyil. Söhbət Antarktidanın coğrafi və iqlim xüsusiyyətlərindən gedir. Buz və külək burada meteoritləri üzə çıxaran effektiv təbii “çeşidləyici” rolunu oynayır.

Qaynarinfo xəbər verir ki, NASA-nın Yer Rəsədxanasının məlumatına görə, 1912-ci ildə Antarktidada ilk sənədləşdirilmiş meteorit tapıldıqdan sonra qitənin buz örtüyündən 45 mindən çox nümunə çıxarılıb. Son elmi araşdırmalarda isə Antarktidadakı dünya meteorit kolleksiyasının 50 minə yaxınlaşdığı bildirilir. Bəzi hallarda aşkar edilən nümunələr eyni meteoritin parçaları ola bilər. Buna baxmayaraq, kolleksiyanın miqyası olduqca böyükdür.

Bunun sirri hərəkət edən buz, dağlar, quru küləklər və zamanın yaratdığı təbii “çeşidləmə” sistemindədir.

Meteorit Antarktida buz örtüyünə düşdükdə onun üzərini təzə qar örtə bilər. Zaman keçdikcə qar sıxlaşaraq buza çevrilir, buzlaq isə öz ağırlığının təsiri ilə hərəkət etməyə başlayır. Buzun içində qalan daşlar da onunla birlikdə bəzən on minlərlə, hətta yüz minlərlə il boyunca hərəkət edir.

Bu materialın böyük hissəsi nəticədə sahilə çataraq okeanda itir. Lakin Şərqi Antarktidanın bəzi ərazilərində hərəkət edən buz Transantarktika dağları ilə qarşılaşır. Bu zaman buzun hərəkəti yavaşlayır, buz kütləsi toplanır və ya yuxarı istiqamətdə hərəkət edir.

Eyni zamanda güclü və quru küləklər səthdə böyük miqdarda yeni qarın toplanmasına mane olur və buzun səthdən uzaqlaşmasına şərait yaradır. Buzun bir hissəsi ərimə yolu ilə itir, digər hissəsi isə sublimasiya nəticəsində birbaşa bərk vəziyyətdən su buxarına çevrilir. Beləliklə, qədim buz üzə çıxdıqca və yox olduqca onun içində daşınan meteoritlər görünməyə başlayır.

Bu cür ərazilər adətən mavi buz sahələrindən ibarət olur. Burada səthdə qar olmur və qədim, sıxılmış buz üzə çıxır.

Bir çox meteorit atmosferə daxil olarkən səthində ərimiş, daha sonra isə soyumuş tünd rəngli qabıq əmələ gətirir. Bu səbəbdən onlar təmiz mavi və ya ağ buzun fonunda uzaqdan belə seçilə bilər.

Lakin meteoritlərin müəyyənləşdirilməsi o qədər də asan deyil. Ətrafdakı dağlardan buzun üzərinə daşınan yerüstü süxurlar da meteoritlərə bənzəyə bilər. Meteoritlər həmçinin aşınır, parçalanır və xarakterik görünüşlərini itirirlər. Təcrübəli ekspedisiyalar potensial hər bir nümunənin yerini sənədləşdirir, onu fotoşəkillə qeydə alır və toplayır.

Aydın