Artıq Türkiyə regional deyil qlobal oyunçudur

Suriyadakı sabit və sakit həyat bir müddətdir ki, ciddi qarşıdurmalarla müşayət olunur. Suriya ordusu Hələb–İdlib yolunda əlavə qüvvələr yerləşdirib. Bu addım Hələbdə SDQ ilə baş verən toqquşmalardan sonra atılıb. Şəhərdə döyüşlər davam edir. Yaşayış ərazilərinin minaatanlardan atəşə məruz qaldığı bildirilir, mülki əhali üçün təhlükə hələ də qalmaqdadır. Suriyanın yenidən döyüş meydanın çevrilməsinin səbəbi nədir?, - sualı ilə politoloq Bakir Həsnbəyliyə müraciət etdik.

Politoloq bildirdi ki, Suriya 14 ilə qədər müxtəlif dövlətlərin poliqonu olub. Əsəd rejimi bu ölkənin mövcud vəziyyətə düşməsinin ən böyük günahkarıdır. İllərlə bu bölgə maraqların toqquşduğu məkan olub. əş-Şaranın hərbi çevrilişindən sonra Türkiyənin dəstəyi ilə ölkədə müvəqqəti hökumət yaransa da, lakin bu hökumət bütün Suriya ərazinə nəzarət imkanında deyildi.

Müxtəlif hərbi qruplar tam ləğv edilməmişdi. Onların nəzarətində olan ərazilərdə illərlə möhkəmlənməyi bacaran bu qüvvələrin nə vaxtsa yenidən baş qaldıracaqları gözlənilən hadisə idi. Çünki bu qüvvələrin uzun müddət öz varlıqlarını qoruması üçün ciddi dəstək aldıqları ölkələr dünayanın yenidən bölüşdürülməsi projesində Yaxın Şərqdən imtina etməyi düşünmürlər.

Suriya bu coğrafiyanın həmin maraqların təmin edilməsində ən optimal variantdır. Ölkədə illərlə davam edən vətəndaş müharibəsi milli birliyin formalaşmasına da ciddi əngəllərdən biridir. Çoxlu sayda əşirətlər nəzarətlərində olan silahlı qüvvələrdən və ərazilərdən imtina etməyi düşünmürlər. Bu vəziyyətin ən başlıca səbəbi mövcud hakimiyyətə inamsızlıqdan başqa qarşılıqlı etimadın olmamasıdır. Suriyada ən böyük qruplaşma isə illərlə ABŞ-la və İsraillə müttəfiqliq etmiş, silah-sursat, maliyyə və siyasi dəstək almış terror qruplaşması olan PKK-nın Suriya qolu SDQ-dir.

ABŞ illərlə bu qruplaşmadan özünün proksi qüvvəsi kimi istifadə edib. Səbəb kimi regionda geniş əraziyə nəzarət edən İŞİD-lə mübarizə əsas gətirilib. Əslində isə ABŞ-ın SDQ-nın varlığını qorumaq üçün atdığı addımlar bu gün baş verən hadisələr hesablanmışdı. Türkiyənin bölgədə heç bir zaman olmadığı qədər möhkəmlənməsi hətta NATO-dakı müttəfiqlərini belə ciddi narahat edirdi. Və bu narahatlığın nə vaxtsa SDQ üzərindən özünü biruzə verəcəyi də məlum idi.

Lakin artıq hakimiyyətdə qalmaq üçün müxtəlif maraqların təminatçısı olan Əsəd rejimi artıq yoxdur. əş-Şara vahid Suriya yaratmaqda iddialı görünür. Bu prosesdə Türkiyə ona istər siyasi, istərsə də hərbi dəstək verir. Nəzərə alsaq ki, artıq Türkiyə regional deyil qlobal oyunçudur. Hətta ABŞ zaman-zaman bu qlobal oyunçunun mövqeyi ilə barışmaq məcburiyytində qalır. Belə olan təqdirdə Türkiyənin Yaxın Şərq projesinin əsasını təşkil edən Suriyada ona mane olmaq mümkün olmayacaq.

Cavid