Avropa İttifaqı və Çin arasında münasibətlərin gərginliyi davam edir

Avropa İttifaqı (Aİ) və Çin arasında diplomatik və iqtisadi münasibətlərin gərginliyi, tərəflər arasında 50 illik əməkdaşlığın qeyd edildiyi bir dövrdə də azalmayıb. Bu həftə Pekində keçirilmiş sammitdə gözlənilən irəliləyişlər baş tutmadı, tərəflər arasındakı fikir ayrılıqları isə daha da dərinləşdi.

Aİ ilə Çin arasında münasibətlər 2020-ci ildən, xüsusilə COVID-19 pandemiyası dövründən sonra gərginləşib. 2022-ci ildə Rusiyanın Ukraynaya qarşı hərbi müdaxiləsi və Pekinin bu münaqişədə Moskva ilə yaxın münasibətlərini davam etdirməsi isə gərginliyi daha da artırıb.

Son sammitdən əvvəl bəzi dairələr, ABŞ-da Donald Trampın prezidentliyə qayıdışı və onun həm Çinə, həm də Aİ-yə qarşı sərt ticarət siyasəti fonunda, Avropa ilə Çin arasında müəyyən yaxınlaşma ola biləcəyinə ümid edirdi. Lakin baş tutan görüş əks nəticə verdi — münasibətlərdəki uçurum daha da genişləndi.

Əsas narahatlıqlar və fikir ayrılıqları nədir? Avropa İttifaqı Çinə qarşı bir sıra narahatlıqlar səsləndirir: Ticarət balansının pozulması,
Avropa şirkətlərinin Çin bazarına çıxışına məhdudiyyətlər, Çin tərəfindən qeyri-bərabər ticarət şərtləri və texnologiya təhlükəsizliyi
Kiberhücumlarla bağlı narahatlıqlar və Rusiyaya siyasi və iqtisadi dəstəyin davam etdirilməsi.

Avropa Komissiyasının sədri Ursula Fon der Lyayen sammitsonrası verdiyi açıqlamada qeyd edib ki, "Çinin Rusiyanın təcavüzkar müharibəsinə göstərdiyi dəstək Avropanın təhlükəsizliyinə birbaşa təhdiddir". Onun sözlərinə görə, Çinlə gələcək münasibətlər məhz bu münaqişəyə münasibətdən asılı olacaq.

Çin tərəfi isə sammitdə bu məsələlərə dair rəsmi açıqlamalar verməyib. Sammit planlaşdırıldığı kimi iki gün deyil, yalnız bir gün davam edib və yalnız iqlim dəyişikliyi ilə mübarizəyə dair ümumi sənəd imzalanıb.

Avropa İttifaqı artıq Çinə qarşı iqtisadi siyasətində daha sərt mövqe nümayiş etdirməyə başlayıb. Aİ bir sıra Çin şirkətlərinə və banklarına qarşı sanksiyalar tətbiq edib, Çin məhsullarının Avropa bazarına çıxışına nəzarəti gücləndirib. Fon der Lyayen bildirib ki, "təhlükəsizlik və rəqabət qabiliyyəti baxımından real risklər var və bu risklərə qarşı tədbir görmək zəruridir".

Avropalı ekspertlər qeyd edirlər ki, Çin Avropanı ABŞ-ın təsiri altında görür və bu səbəbdən Aİ-nin tələblərinə ciddi yanaşmır. Bu kontekstdə Avropa dövlətləri birgə və ardıcıl siyasət yürütməyə çalışır.

Çin ilə Aİ arasında ticarət balansı Aİ-nin ziyanına dəyişməkdə davam edir. Avropa ildə təxminən 200 milyard avro dəyərində məhsul ixrac etsə də, Çindən idxal 500 milyard avronu aşır. Bu fərq Aİ-də iqtisadi narahatlıqları artırır. Xüsusilə Çin texnologiyaları, günəş panelləri və elektrikli avtomobillər bazarda Avropa istehsalçılarına ciddi rəqabət yaradır. Fon der Lyayen bu vəziyyəti "ədalətsiz və süni şəkildə yaradılmış sistem" kimi xarakterizə edib. O bildirib ki, Avropa artıq yalnız bəyanatlarla kifayətlənməyəcək, real nəticələr gözləyir.

Sammit zamanı Çin rəhbərliyi Aİ-nin tələblərinə qarşı heç bir konkret vədlə çıxış etməyib. Çin tərəfi, həmçinin Aİ-nin tətbiq etdiyi sanksiyaların ləğvini və Çin məhsullarına qoyulan məhdudiyyətlərin aradan qaldırılmasını tələb edib.

Ekspertlər hesab edirlər ki, Çin Aİ-ni parçalanmış və zəif siyasi iradəyə malik birlik kimi qiymətləndirir və daha çox ikitərəfli münasibətlərə üstünlük verir. Bu isə Aİ üçün strateji çağırış olaraq qalır.

Bir sözlə, Pekində baş tutan son sammit Avropa İttifaqı ilə Çin arasında gərginliyin azaldılmasında uğursuz oldu. Tərəflər bir çox əsas məsələ üzrə ortaq mövqe tapa bilmədi və gələcək münasibətlərdə qarşılıqlı güzəşt ehtimalı aşağı görünür. 

S.ELAY

XQ