Avropa ölkələri Orta Dəhlizdə birləşir

Bolqarıstan öz limanlarını TransXəzər marşrutuna inteqrasiya edəcək

Hazırda qlobal hablardan birinə çevrilən TransXəzər Beynəlxalq Nəqliyyat Marşrutuna (Orta Dəhliz) maraq durmadan artır və bu nəqliyyat arteriyasına qoşulmaq istəyən ölkələrin sırası genişlənir. Xüsusilə də regionda yaranmış yeni geosiyasi düzən və fraqmentasiyalar fonunda meydana çıxan nəqliyyat-logistika xətlərinin şaxələndirilməsi bir çox ölkənin adıçəkilən marşrutda yer almasını şərtləndirməkdədir. Hətta Avropa ölkələri də Orta Dəhliz ailəsinə qoşulmaq üçün öz nəqliyyat infrastrukturlarını inteqrasiya etmək yönündə addımlar atmağa başlayıb.

Bolqarıstanın Qara dənizdəki Varna və Burqas limanlarının TransXəzər Beynəlxalq Nəqliyyat Marşrutuna (Orta Dəhliz) birləşdirilməsi nəzərdə tutulur. Bununla bağlı Bolqarıstan Prezidenti Rumen Radev və Qazaxıstan Prezidenti Kasım-Jomart Tokayev Astanada keçirilən Qazaxıstan-Bolqarıstan Hökumətlərarası Komissiyasının iclası çərçivəsində razılaşma əldə edilib.Tərəflər Burqas və Varna dəniz limanlarının Qazaxıstanın strateji nəqliyyat-ticarət marşrutlarına inteqrasiyası üçün birləşdirici dəhliz layihəsi üzərində işləməyə razı olduqlarını bəyan ediblər.

Xəzər dənizi üzərində yeni investisiya layihəsi

Bolqarıstanın öz nəqliyyat-logistika Qazaxıstanın nəqliyyat şəbəkələri ilə birləşdirməsi faktiki olaraq Azərbaycanın strateji mövqe tutduğu Orta Dəhliz ailəsinin sırasının genişlənməsi deməkdir. Eyni zamanda, bu təşəbbüskarlıq regionın digər tərəfdaş ölkəsi olan Gürcüstanın da bu dəhlizdə rolunun artırılmasına xidmət edir. Yeri gəlmişkən, bir neçə gün əvvəl Qazaxıstanın Manqistau vilayətinin nümayəndəsi Nurdaulet Kilıbay və “Georgian Industrial Group”un Direktorlar Şurasının sədri David Bejuaşvili arasında keçirilən görüşdə Xəzər dənizi üzərindən bərə daşımalarının inkişafına yönəlmiş investisiya layihəsi müzakirə olunub. Gürcüstandan olan investorlar bəyan ediblər ki, Xəzər dənizi ilə müntəzəm yükdaşımalarının təmin olunması üçün xüsusi gəmilər inşa edilib. 2025-ci ilin sentyabr ayından etibarən bu gəmilər ilk dəfə olaraq Qazaxıstan bayrağı altında Kurık-Ələt-Kurık marşrutu üzrə müntəzəm reyslər həyata keçirəcək. Onlar Qazaxıstanın “MSC Middle Corridor Maritime” şirkətinin idarəçiliyinə veriləcək. Marşrut üzrə ayda 8-9 reysin təşkili planlaşdırılır. Hər bir gəmi eyni vaxtda 54-dək yük avtomobilini daşımaq imkanına malikdir. Bundan əlavə, şirkətin donanması 2027-ci ilə qədər hər il iki bərə olmaqla daha dörd gəmi ilə genişləndiriləcək. Eyni zamanda, digər bərə operatorları ilə əməkdaşlığın genişləndirilməsi istiqamətində danışıqlar aparılır. Nəticədə, Orta Dəhliz-Xəzər-Qara dəniz zənciri üzrə daşımaların dövriyyəsi artacaq, xarici ticarətin genişlənməsində yeni imkanlar yaranacaq, nəqliyyat axınlarının daha səmərəli idarə olunması təmin ediləcək.

Sloveniya da nəqliyyat şəbəkəsini Orta Dəhlizə birləşdirir

Qeyd edək ki, Qərb ilə Şərqi birləşdirən Orta Dəhliz digər Avropa dövlətlərinin də diqqətini son zamanlar artırıb. Cari ilin aprelində Sloveniya hökuməti də bu dəhlizdən istifadə edərək Şərqlə ticarət əlaqələrini genişləndirmək niyyətini bəyan edib. Qazaxıstan və Sloveniyanın dövlət başçıları - Kasım-Jomart Tokayev və Nataşa Pirç Musarın görüşü zamanı nəqliyyat və logistika sektorunda kommunikasiyaların əhatə dairəsinin genişləndirilməsi zamanı rəsmi Lyublyana Orta Dəhlizə qoşulmaq niyyətini ifadə edib. Sloveniya hökuməti Adriatik dənizindəki Koper dəniz limanının digər nəqliyyat xətlərinə inteqrasiya olunması sayəsində Orta Dəhlizə çıxış eldə etmək istəyir. Nataşa Pirç bildirib ki, Qazaxıstanla əldə edilmiş ortaq razılığa əsasən, yaxın vaxtlarda səlahiyyətli orqanlar nəqliyyat sxemlərinin əlaqələndirilməsi üçün konkret tədbirlər görəcək.

Hazırda qlobal hablardan biri olan TransXəzər Beynəlxalq Nəqliyyat Marşrutunun (Orta Dəhliz) fasiləsiz axıcılığı da məhz Azərbaycanın və yaxın tərəfdaşlarının iradəsi ilə genişlənir. Bu dəhliz Çin, Qazaxıstan, Xəzər dənizi, Azərbaycan, Gürcüstan və daha sonra Türkiyə və Avropa ölkələrinə qədər uzanan böyük bir nəqliyyat arteriyasıdır.

Orta Dəhliz nəhəng arteriyaya çevrilir

Çin və Azərbaycanın artan təşəbbüskarlığı sayəsində Mərkəzi Asiya və Avropa ölkələrinin Orta Dəhlizə inteqrasiya olunması təşəbbüsləri yeni mərhələyə daxil olub. Bu, Orta Dəhliz vasitəsilə daşımaların həcminin artması ilə bu tranzit xəttinin coğrafiyasını daha da böyüməsini təmin etməkdədir. Dəhlizin coğrafiyasının genişlənməsi türk dövlətlərinin vahid nəqliyyat ailəsində birləşməsini də şərtləndirir. Şuşada keçirilən Türk Dövlətləri Təşkilatının (TDT) qeyri-rəsmi Zirvə görüşündə də Şərq-Qərb nəqliyyat dəhlizinin ən axıcı qolu kimi Trans-Xəzərin əhəmiyyətinə toxunulub və TDT ölkələri tərəfindən imzalanan Qarabağ Bəyannaməsində Orta Dəhlizə inteqrasiyanın gücləndirilməsinə dair niyyətlər ifadə olunub.

Zəngəzur dəhlizi üçün yeni imkanlar

Cari ilin mart ayında Bakıda keçirilən “Trans-Xəzər Beynəlxalq Nəqliyyat Marşrutu” Beynəlxalq Assosiasiyası (TBNM BA) işçi qrupunun iclasında Orta Dəhlizdə daşınmaların həcminin artırılması üçün mövcud infrastrukturların modernləşdirilməsi və yeni logistika qovşaqlarının tikintisi, dəhliz üzərində yerləşən ölkələrin nəqliyyat-logistika şəbəkələrinin daha sıx əlaqələndirilməsi, rəqəmsal idaretmənin qurulması və digər məsələlər müzakirə olunub. 10 ölkənin dəmir yolu administrasiyası və nəqliyyat şirkətlərinin yüksək səviyyəli rəsmilərinin iştirak etdiyi tədbirdə yeni strateji hədəflər müəyyənləşdirilib. Orta Dəhlizdə yer almaq niyyətlərini bildirən Polşa, Litva, Sinqapur, Bolqarıstan və Rumıniyanın müvafiq qurumlarının nümayəndələri mövcud nəqliyyat şəbəkələrinin əlaqələndirilməsi üçün tədbirlər ssenarisi hazırlanacağını vurğulayıblar.

Göründüyü kimi Azərbaycanın əsas oyunçu və mərkəzi coğrafiya olduğu TransXəzər dəhlizinin fiziki sxemi artıq formalaşmaq üzrədir. Bu dəhlzin növbəti dayanacağı Zəngəzur xətti olacaq ki, nəticədə Çin və Mərkəzi Asiya ölkələri ilə Avropa ölkələri arasında nəqliyyat əlaqələrinin şaxələndirilməsi tam təmin ediləcək. İkitərəfli, üçtərəfli və çoxtərəfli əməkdaşlığın simvoluna çevrilən Orta Dəhlizdə Azərbaycan müasir geoiqtisadi və geosiaysi platformalarda yerini və mövqeyini daha da gücləndirəcək.

ELBRUS CƏFƏRLİ