Avropa ölkələri qızıllarını niyə Şimali Amerikadan çıxarır?

Niderland Mərkəzi Bankı ölkənin qızıl ehtiyatlarının bir hissəsini Şimali Amerikadan çıxararaq Londona köçürüb. Bu addım dünyada artan geosiyasi qeyri-müəyyənlik fonunda ölkələrin qiymətli metal ehtiyatlarını daha təhlükəsiz və əlçatan yerlərdə saxlamaq strategiyasının bir hissəsi kimi qiymətləndirilir.

Qaynarinfo BBC-yə istinadən xəbər verir ki, Niderland Mərkəzi Bankı bu həftə ölkənin qızıl ehtiyatlarının bir neçə tonunu Şimali Amerikadan çıxardığını təsdiqləyib. Bank bildirib ki, bu köçürmə ölkəni “ciddi böhranlara daha yaxşı hazır vəziyyətə gətirəcək”.

ABŞ və Kanadada saxlanılan ümumilikdə təxminən 313 ton qızılın 86 tonu “artan geosiyasi gərginlik fonunda” Londona köçürülüb. Məqsəd qızılın böhran vəziyyətində “istifadə üçün hazır vəziyyətdə” olmasını təmin etməkdir.

Bu addım Niderlandın hansısa böyük iqtisadi şok gözlədiyi anlamına gəlirmi? Görünür, xeyr. Lakin qərar ticarət və hərbi münaqişələrin ölkələri ehtiyat tədbirləri görməyə və qızıl ehtiyatlarını özlərinə daha yaxın saxlamağa vadar etdiyi qeyri-sabit və qeyri-müəyyən qlobal vəziyyətə cavabdır.

Fransa da bu ilin əvvəlində qızıl ehtiyatlarını ABŞ-dan ölkəyə qaytardığını açıqlayıb. Almaniyanın Bundesbankı isə xaricdəki saxlama məntəqələrindən 216 tondan çox qızılı – Nyu-Yorkdan 111 ton, Parisdən isə 105 ton – bir neçə il ərzində, 2016-cı ilin sonunadək ölkəyə köçürüb.

Bu strategiya qlobal qeyri-sabitlik dövrlərində daha əvvəl də tətbiq olunub. “Goldman Sachs”ın analitikləri Lina Tomas və Daan Struyven bildiriblər ki, Soyuq müharibə dövründə bəzi Avropa mərkəzi bankları qızıl ehtiyatlarının bir hissəsini Nyu-Yorka köçürmüşdü.

Dünya Qızıl Şurasının baş bazar strateqi Cozef Kavatoni BBC-yə bildirib ki, müharibələr və ticarət gərginliyi “bu qərarlara müəyyən təsir göstərsə də”, əsas amillər sırasında deyil.

İnflyasiya, faiz dərəcələri və qızılı sürətlə alıb-satmaq mümkün olan yerdə saxlamaq istəyi də qərarlara təsir göstərir.

Kavatoni bildirib ki, “qarşıdan gələn bir fəlakət” təəssüratı yaranmır. Onun sözlərinə görə, əsas məsələ ehtiyat aktivlərinin idarə olunması, onların artırılması və bu aktivlərdən mümkün qədər səmərəli istifadə yolları barədə məlumatlılığın artmasıdır.

Niderland Mərkəzi Bankının məlumatına görə, bu ilin mart-avqust ayları arasında ABŞ və Kanadadan çıxarılan qızıl hazırda İngiltərə Bankının anbarlarında saxlanılır.

Niderland Mərkəzi Bankının rəhbəri Olaf Sleyppen bildirib: “Ümid edirik ki, onlardan heç vaxt istifadə etməyə ehtiyac qalmayacaq, lakin dayanıqlığımızı və hazırlıq səviyyəmizi gücləndirməliyik”.

London dünyanın əsas qızıl ticarəti mərkəzlərindən biri olduğu üçün ən yaxşı seçim kimi qiymətləndirilir. Böhran zamanı qızılı sürətlə almaq və ya satmaq lazım gəldikdə London əlverişli məkandır. Bu da İngiltərə Bankını qızılın saxlanması üçün populyar yerlərdən birinə çevirir.

İngiltərə Bankı dünyanın ən böyük qızıl saxlayıcılarından biridir. Londonun mərkəzində yerləşən 300 illik qurumun yeraltı anbarlarında təxminən 400 min qızıl külçəsi saxlanılır. Onların ümumi dəyəri 200 milyard funt sterlinqdən çoxdur.

Dünya Qızıl Şurasının sənaye sorğularına görə, İngiltərə Bankı qızılın saxlanması üçün hələ də ən populyar məkan olaraq qalır. Bununla belə, mərkəzi banklar qiymətli metalın saxlanıldığı yerləri getdikcə daha çox şaxələndirirlər.

“Goldman Sachs”ın analitikləri Tomas və Struyvenin sözlərinə görə, ölkənin qızıl ehtiyatlarının harada saxlanılması məsələsi “ehtiyatların idarə olunmasına cavabdeh şəxslərin gündəmində getdikcə daha çox yer tutur”.

Müasir dünyada qızıl ehtiyatlarını bir yerdən digərinə köçürməyin müxtəlif üsulları var. Niderland Nyu-Yorkda təxminən 59 ton qızıl satıb və Londonda əlavə qızıl alıb. Beləliklə, həmin miqdarın Atlantik okeanından fiziki şəkildə daşınmasına ehtiyac qalmayıb.

Bununla yanaşı, 27 tondan çox qızıl ABŞ və Kanadadan Niderlandın Zeyst şəhərinə “fiziki olaraq köçürülüb”. Təxminən eyni həcmdə qızıl da Zeystdən Londona göndərilib.

Belə əməliyyatları həyata keçirən şirkətlər prosesin detalları barədə məlumat vermirlər. Lakin qızılın daşınması zamanı təhlükəsizlik tədbirlərinin və planlaşdırmanın son dərəcə geniş olduğu bildirilir.

Dünya Qızıl Şurasından Kavatoni bildirib ki, qızıl ehtiyatlarının köçürülməsi üçün standart üsullardan biri bir məkanda əmtəəni satmaq və başqa məkanda almaqdır. Onun sözlərinə görə, məsələn, qızılı Nyu-Yorkda saxlamaq istəyən və onu Londonda saxlayan şəxs Londonda satıb, eyni gün və eyni vaxtda Nyu-Yorkda ala bilər. Bu halda qızılı fiziki olaraq başqa yerə daşımağa ehtiyac qalmadan əməliyyat uçot üzrə həyata keçirilir.

Qızılın ölkələrarası daşınması ilə məşğul olan şirkətlərin sayı azdır. Onlardan biri “Brink's Global Services” şirkətidir. Şirkət BBC-yə bildirib ki, son dövrlərdə mərkəzi banklar da daxil olmaqla müxtəlif qurumlardan bu xidmətə “artan tələbat” müşahidə olunur.

“Brink's” şirkətinin icraçı vitse-prezidenti Nader Antarın sözlərinə görə, “artan geosiyasi və iqtisadi qeyri-müəyyənlik, eləcə də qızılın strateji ehtiyat aktivi kimi rolunun güclənməsi bu tendensiyaya təsir göstərir”.

Mərkəzi banklar qızıl ehtiyatlarını artırır

Qızılın harada saxlanılması məsələsinin mərkəzi bankların gündəmində daha çox yer tutmasının əsas səbəblərindən biri onların qiymətli metalı getdikcə daha çox almasıdır. Lakin “Goldman Sachs” analitikləri Tomas və Struyven bildirirlər ki, qızılı ölkə daxilində saxlamaq əlavə xərclər yaradır.

Onların sözlərinə görə, ölkə daxilində saxlama üçün fiziki təhlükəsizliyə, audit infrastrukturuna və sığortaya investisiya tələb olunur. Bu xərclər kiçik mərkəzi banklar üçün qeyri-mütənasib dərəcədə yüksək ola bilər.

Dünya Qızıl Şurasının məlumatına görə, son dörd ildə mərkəzi banklar ildə orta hesabla 1000 ton qızıl toplayıb. Bu göstərici əvvəlki onillikdəki 500 tonluq orta göstəricidən əhəmiyyətli dərəcədə yüksəkdir.

Bu tendensiya qlobal maliyyə böhranından sonra başlayıb və gələn il daha da güclənəcəyi gözlənilir.

Son illərdə qızılın qiyməti də əhəmiyyətli dərəcədə yüksəlib və bir sıra rekord göstəricilərə çatıb. Yanvarda qiymət bir unsiya üçün 5000 dollar həddini keçib.

Qızılın bahalaşmasının bir neçə səbəbi var. Əsas amillərdən biri qiymətli metalın insanların düşüncəsində maliyyə və geosiyasi böhranlar, ticarət və hərbi münaqişələr dövründə investisiya edilən “təhlükəsiz liman aktivi” kimi qəbul olunmasıdır.

İnflyasiya və faiz dərəcələri də qızılın populyarlığına təsir göstərir. Qiymətli metalın məhdud olması və minilliklər ərzində ona yüksək dəyər verilməsi qızılı qiymət artımlarına müəyyən qədər davamlı edir və onu cəlbedici investisiya vasitəsinə çevirir.

İnvestisiya bankı “Charles Schwab”ın məlumatına görə, son yarım əsrdə qızılın qiyməti inflyasiyanın ən çox izlənilən göstəricisi olan İstehlak Qiymətləri İndeksindən (İQİ) xeyli sürətlə artıb.

Qızılın qiyməti bu ilin əvvəlindəki rekord səviyyədən aşağı düşsə də, tarixi göstəricilərlə müqayisədə hələ də yüksək olaraq qalır.

“Goldman Sachs”ın tədqiqatçıları qızılın qiymətinin 2026-cı ilin sonuna qədər bir troy unsiya üçün 4900 dollara yüksələcəyini proqnozlaşdırırlar. Bu, avqust ayındakı qiymətdən 300 dollar çoxdur.

Tomas və Struyvenin fikrincə, mərkəzi bankların qızıla tələbatının artması qiymətlərin yüksəlməsinin əsas səbəblərindən biridir.

Aydın