Avropada hər il əlavə 100 min adam bu səbbədən ölür

Araşdırmalar göstərib ki, iqtisadi bərabərsizlik Avropada hər il istilik və soyuq səbəbindən baş verən ölüm hallarını 100 000 nəfərdən çox artırır.

Lent.az xəbər verir ki, bu barədə “The Guardian” yazır.

Tədqiqat həmçinin göstərib ki, bərabərsizlik səviyyəsinin Avropanın ən bərabər regionu olan Sloveniya səviyyəsinə, yəni “Cini indeksi”nə görə azaldılması temperaturla bağlı ölüm hallarını təxminən 30% azalda bilərdi. Bu isə 109 866 nəfərin həyatının xilas olunması deməkdir.

Nəticələr belə olub: ötən ay “Copernicus” adlı Avropa iqlim monitorinq layihəsi aprel ayını dünya üzrə müşahidələr tarixində üçüncü ən isti ay kimi qiymətləndirib. Bəzi ölkələrdə, məsələn, İspaniya ərazisində isə tarixdə ən isti aprel qeydə alınıb. Bundan əlavə, qeyri-adi dərəcədə güclü ola biləcək “El Nino” təbii istilik hadisəsinin geri qayıtması 2026-cı ilin Avropa yayının daha sərt keçəcəyi ilə bağlı narahatlıqları artırıb.

Tədqiqatçılar müəyyən ediblər ki, istilik və soyuqdan ölüm hallarının yüksək olması yoxsulluq, evləri qızdırmaq imkanının olmaması kimi sosial çətinliklərlə sıx bağlıdır.

Araşdırmaya görə, regionlar daxilində bərabərsizliyin azaldılması ilə yanaşı, bütün qitə üzrə ciddi maddi və sosial məhrumiyyətlərin səviyyəsinin ən az problemli region olan Mərkəzi İsveçrə səviyyəsinə endirilməsi istilik və soyuqdan ölüm hallarını 59 000 nəfər azalda bilər. Əksinə, bu göstəricilərin ən çətin vəziyyətdə olan region – Cənub-Şərqi Rumıniya səviyyəsinə yüksəlməsi temperatur dəyişiklikləri ilə bağlı ölüm sayını 101 000 nəfər artırar.

Bu araşdırma Avropada kəskin soyuq qışlar və həddindən artıq isti yaylar zamanı itirilən insan həyatlarına sosial-iqtisadi problemlərin təsirini kəmiyyətcə qiymətləndirən ilk tədqiqat hesab olunur. Alimlər bildirirlər ki, bu nəticələr həm qısamüddətli dövrdə həssas əhali qruplarına yardım göstərmək, həm də uzunmüddətli perspektivdə struktur bərabərsizliyi azaltmaq çağırışlarını daha da gücləndirir.

Tədqiqatın aparıcı müəllifi, Barselona Qlobal Sağlamlıq İnstitutunun biotibb alimi Blanka Paniello-Kastillo belə deyib: “Bu, ikiqat qazanc deməkdir. Əgər bərabərlik məsələləri siyasətdə – Avropa, milli və ya yerli səviyyədə – daha çox nəzərə alınsa, eyni anda iki məqsədə nail ola bilərik”.

İstilik və soyuq insan orqanizmi üçün stress yaradır, onu xəstəliklərə qarşı daha həssas edir və mübarizə qabiliyyətini azaldır. Temperatur komfort diapazonundan kənara çıxdıqda, xüsusilə yaşlı və xəstə insanlar arasında ölüm halları kəskin şəkildə artır.

2000–2019-cu illər arasında Avropanın 654 regionunda gündəlik ölüm göstəricilərinin təhlilinə əsaslanan araşdırmada “aid edilə bilən ölüm halları” modeli qurulub. Bu model, bütün regionlar iqtisadi göstəricilər üzrə ən yaxşı və ən pis səviyyələrə malik olsaydı, sağlamlıq yükünün necə dəyişəcəyini qiymətləndirib.

Alimlər həmçinin müəyyən ediblər ki, daha varlı regionlarda soyuqdan ölüm halları daha azdır. Bu, ehtimal ki, evlərin yaxşı izolyasiyası, səhiyyə xidmətlərinin inkişafı və enerji yoxsulluğunun azalması ilə bağlıdır. Lakin eyni zamanda bu regionlarda istilikdən ölüm halları daha çoxdur. Bunun səbəbi kimi isə şəhərlərdə asfalt örtüyü və yaşıllıqların azlığı nəticəsində yaranan “istilik adası effekti” göstərilir.

Tədqiqatın müəllifləri ardıcıl olaraq müəyyən ediblər ki, yüksək temperaturla bağlı ölüm halları “Cini indeksi” (gəlirlərin bölgüsündə bərabərsizliyi ölçən göstərici), evlərin kifayət qədər qızdırıla bilməməsi, eləcə də maddi və sosial məhrumiyyətlər kimi amillərlə sıx əlaqəlidir. Onlar araşdırmada kondisionerlərin istifadə səviyyəsini ayrıca dəyişən kimi daxil etməyiblər.

Hazırda soyuq hava istiliyə nisbətən insan sağlamlığı üçün daha böyük təhlükə yaradır. Lakin alimlər bildirirlər ki, qlobal istiləşmə nəticəsində temperaturun artması bu münasibəti gələcəkdə dəyişə bilər. Ötən ay alimlər müəyyən ediblər ki, 1990-cı illərin ortalarından bəri Avropada temperatur hər onillikdə 0,56°C artıb və bu artım dünyanın digər qitələrindən daha sürətli olub. Bunun əsas səbəbi isə fosil yanacaqlardan yaranan genişmiqyaslı ətraf mühit çirklənməsidir.

Bu nəticələr, həmçinin Avropa İttifaqının elmi məsləhətçilərinin qitənin iqlim dəyişikliklərinə lazımi səviyyədə uyğunlaşa bilmədiyi ilə bağlı xəbərdarlığından sonra açıqlanıb.