Avropada qərar verildi: Trampın planı reallaşır, eskalasiya riski...

Avropa İttifaqının (Aİ) 150 milyard avro dəyərində yeni müdafiə fondunun yaradılacağı açıqlanıb. Avropa Komissiyasının sədri Ursula fon der Leyenin sözlərinə görə, fond yalnız bu regionda istehsal olunan silahları maliyyələşdirəcək.

Məlumata görə, bu addıma səbəb Avropanın Donald Trampın yenidən ABŞ prezidenti seçilməsindən sonra təhlükəsizlik siyasətinə yenidən baxılması zərurətini hiss etməsidir. Belə ki, region ölkələri Vaşinqtondan asılılığı azaldaraq yerli istehsala üstünlük verməyə çalışacaqlar.

Globalinfo.az-a danışan analitik Aqşin Kərimov deyib ki, Aİ-nin silahlanma məqsədilə militarizasiya fondu yaratması və onun büdcə həcmi üçün 150 milyard avro təyin etməsi Transatlantik mənzərədəki ziddiyyətlərdən qaynaqlanır:

“Hadisənin geosiyasi konteksti belədir:

– Avropa İttifaqında ABŞ-a münasibətdə nisbi əks cəbhədə dayanan Fransa, Almaniya, Polşanın maraqlarını Böyük Britaniya idarə edir,

– Bu isə Vaşinqtonun Ukrayna münaqişəsi fonunda təhlükəsizlik nizamını müəyyən etmək planları ilə uzlaşmır.

Nəticə olaraq Avropa İttifaqı sürətli və genişmiqyaslı transformasiyanın paralelində ABŞ Prezidenti Donald Trampla mövqe uyğunluğu qurmaqda çətinlik çəkir. Ukraynadakı müharibəyə yanaşmada özünü göstərən ixtilaflar Avropanın təhlükəsizlik düşüncəsini yenidən formalaşdırır. Çünki Aİ Tramp administrasiyası zamanında ABŞ-ın həlledici təhlükəsizlik yardımlarının azalacağı riskini təhlil edir. Buna görə də, boş dayanmır, üzv dövlətlər səviyyəsində müdafiə və təhlükəsizlik xərclərini əhəmiyyətli dərəcədə artırmaq üçün qəti addımlar atmağı hədəfləyir.

Hərçənd, nəzərə almaq lazımdır ki, ABŞ Avropanı Rusiyanın strateji maraqlarına bütövlükdə qurban verməyi prioritetləşdirmir”.

Aqşin Kərimov

Analitikin sözlərinə görə, Vaşinqton üçün əsas məsələ Avropanı Transatlantik norma və prinsiplərdən kənara çıxan yeni meyarlara tabe etdirməkdir:

“Görünür, bu, Aİ-də də təhlükəsizliklə bağlı ciddi narahatlıqlar yaradır. Ancaq Avropanın maliyyə yükünə görə məsuliyyət daşıması bir tərəfdən ABŞ üçün də sərfəlidir. Çünki Donald Trampın iqtisadi-ticari şüuru Ağ Evin Avropa üçün izafi xərclərə getməməsinə hesablanmışdı. Beləliklə, ABŞ ortaya çıxan təşəbbüsü artıq xərclərin azaldılması və Rusiyanın ambisiyalarının cilovlanması baxımından alqışlayır. Digər tərəfdən, Vaşinqton Brüssel ilə Moskvanı üz-üzə qoyaraq onların eskalasiya risklərini kənardan izləyir və idarə edir.

Lakin ABŞ Avropa İttifaqının bundan sonra hansı oyun qaydası quracağına şübhə ilə yanaşa bilər. Ona görə də, Vaşinqton hökuməti qısa və uzunmüddətli çağırışları təsvir edən variantlar təklif edəcək. Ehtimal ki, ABŞ bunu Rusiya-Ukrayna müharibəsinin tənzimlənməsi istiqamətindəki prioritetlərlə uyğunlaşdıracaq”.

Turan Rzayev
Globalinfo.az