Icma.az
close
up
RU
Menu

Dublin səfəri Azərbaycanın Avropa siyasətinin yeni istiqamətlər üzrə paralel şəkildə inkişaf etdiyini göstərdi ŞƏRH

Yuxusuzluq infarkt və insult riskini artırır Həkimdən xəbərdarlıq

Bakını qoyub Ağstafaya köçdü 87 yaşlı Xalq artistinin həyatı necə keçir?

SÖZÜN İŞIĞINDA KEÇƏN ÖMÜR Qazi şair Ədalət Nicatın 60 illiyi qeyd olunub

TÜRK MÜDAFİƏ SƏNAYESİNİN YENİ UĞURU... 51 dronu bir neçə saniyədə məhv edir + VİDEO

Azərbaycanın İKT sektorunda rekord artım: Region ölkələri ilə fərq nə qədərdir?

Ozan Güven “Aşk ı Memnu”nun “Behlül”ü ola bilərmiş

İngiltərə İspaniyanı məğlub edərək qrup lideri OLDU

Azərbaycanda sərnişin mikroavtobusu qəzaya uğradı: Çox sayda yaralı var Video

2040 cı ilə qədər qlobal iqtisadiyyatda nə baş verəcək: Azərbaycan hansı mövqedə olacaq?

Futbol turniri valideynlərin davranışına görə dayandırıldı

Paşinyan Pnompendə Bakı və İrəvan arasında sülhdən danışdı

“Boranı” restoranı ilə bağlı iddia: Tək gəldiyi üçün müştəriyə girişə icazə verilmədi

İtaliyadan Ukraynaya yeni hərbi dəstək: İki peykin radar məlumatları veriləcək

Belçikadan möhtəşəm geridönüş: İtaliya darmadağın edildi

Dislipidemiyanın aktual məsələləri: Qərar qəbuletmə vaxtı mövzusunda Elmi praktiki simpozium həyata keçiriləcək

Onkoloji xəstəliklərin müalicəsi sığorta ilə ödənilməlidir Deputatdan TƏKLİF

İran parlamenti ABŞ la danışıqların başa çatdığını açıqlayıb

Braziliya futbolunun əfsanəsi 11 il sonra futbola qayıtdı...

Deklan Rays “Arsenal”la beşillik müqavilə barədə razılığa gəldi

Avropanın qürub çağı?

Avropanın qürub çağı?

Xalq qazeti portalından alınan məlumata görə, Icma.az xəbər verir.

Qərbin siyasi, iqtisadi və hərbi hegemonluğu beynəlxalq düzəni pozur

Yeni güc mərkəzlərinin yüksəlişi, ideoloji dominantlığın aşınması və iqtisadi modellərin iflasa uğraması nəticəsində dünya təkqütblülükdən çoxqütblülüyə doğru irəliləyir. Məhz bu formada keçid prosesində Avropa İttifaqı (Aİ) kimi strukturlaşmış, lakin daxili ziddiyyətlərlə mübarizə aparan qurumların gələcəyi xüsusi maraq doğurur.

2024-cü ilin ortalarında ABŞ Federal Ehtiyat Sistemi (Federal Reserve) maraqlı bir tədqiqat dərc etdi. Tədqiqatda BMT Baş Assambleyasındakı səsvermələr əsasında dövlətlərarası “siyasi məsafə” göstəriciləri yaradılıb və bu məsafənin ticarət, investisiya və iqtisadi siyasətlərə təsiri öyrənilib. Nəticələr göstərdi ki, geoiqtisadi parçalanma prosesi təkcə ideoloji sərhədlərlə deyil, həm də konkret iqtisadi əlaqələrlə ifadə olunur. Nəticədə, bu amil qlobal iqtisadi sistemin artıq əvvəlki kimi vahid və qarşılıqlı bağlı olmadığını təsdiqləyir. Daha sadə desək, ölkələr təkcə diplomatik yaxınlığa deyil, iqtisadi təhlükəsizlik və maraq əsaslı yeni tərəfdaşlıqlara üstünlük verir.

Bu fonda Aİ-nin daxili sabitliyi və xarici təsir gücü suallar doğurur. İyun ayının əvvəlində Avropa Komissiyasının Bolqarıstanda 2025-ci ilin yanvarından avronun tətbiqinə razılıq verməsi ölkə daxilində ciddi ictimai narazılıqla qarşılandı. Kütləvi etirazlar onu göstərdi ki, vahid pul siyasəti konsepsiyası ilə real sosial-iqtisadi gözləntilər arasında uçurum dərinləşir. Bolqarıstan əhalisinin əhəmiyyətli hissəsi milli valyutanın– levanın qorunması, qiymət artımı və maliyyə manipulyasiyalarından sığortalanma vasitəsi kimi görür. Onların narahatlıqları əsassız deyil: Latviya, Sloveniya, Yunanıstan kimi ölkələrdə avronun tətbiqi qiymətlərin artması, sosial rifahın zəifləməsi və iqtisadi dayanıqlığın pozulması ilə nəticələnmişdi. Bolqarıstan Prezidenti Rumen Radev bu narahatlığı nəzərə alaraq referendum keçirməyi təklif etdi. Amma Konstitusiya Məhkəməsi bu təşəbbüsü “qanunsuz” saydı.

Yaranmış vəziyyət, sadəcə, iqtisadi və institusional mübahisə deyil, daha dərin siyasi məsələdir. Aİ hansı dəyərlər üzərində qurulub və bu dəyərlər bu gün nə dərəcədə yaşayır? Demokratiya, iştirakçılıq və subsidiarlıq prinsipləri üzərində qurulduğu iddia edilən bir birlik üzv dövlətlərin əhalisini mühüm qərarlarda nə dərəcədə nəzərə alır? Burada paradoks yaranır: ortaq bazar və valyuta ittifaqı daxilində daha çox harmoniya gözlənildikcə, əslində milli səviyyədə narazılıq artır.

***

Avropa daxilində baş verən başqa bir hadisə bu ziddiyyətli gedişatı gücləndirir. Slovakiya Baş naziri Robert Fitso bu ayın əvvəlində bəyan etdi ki, əgər Aİ Rusiyaya qarşı yeni sanksiyalar qəbul edərsə və bu, ölkənin atom elektrik stansiyalarının fəaliyyətinə zərbə vurarsa, o zaman həmin sanksiyaları bloklayacaq. Söhbət konkret olaraq Rusiyadan uran yanacağı idxalına qadağadan gedir. Macarıstan Baş naziri Viktor Orban isə daha sərt ifadə işlətdi: “Antirusiya sanksiyaları Macarıstanı məhv edir. Və mən düşünürəm ki, bu sanksiyalar bütövlükdə Avropanı da zəiflədir”.

Qeyd edə bilərik ki, bu mövqelər təkcə iqtisadi maraqların qorunması ilə izah olunmur. Bu,  həm də Avropada yeni tipli siyasi suverenlik diskursunun doğulduğunu göstərir.

Fransa, Almaniya kimi nüfuzlu ölkələrin mərkəzləşdirici yanaşması getdikcə daha çox müqavimət doğurur. Məsələn, Almaniya kansleri Fridrix Mersin açıq şəkildə Aİ-nin Slovakiyanı maliyyə yardımından məhrum etməklə hədələməsi Brüsselin üzv dövlətlərə qarşı getdikcə daha çox alət kimi maliyyə mexanizmlərindən istifadə etdiyini göstərir. Onların bu yanaşması birlik ideyasına ziddir. Avropa yalnız bazar deyil, həm də mədəni və siyasi məkan kimi düşünülür. İndi bu məkanda güc və itaət siyasəti formalaşmağa başlayıb.

Bəs bu transformasiya niyə baş verir? Bu sual bizi daha dərin, nəzəri və ideoloji təhlilə aparır. Liberal inteqrasiya nəzəriyyəsinə görə, regional qurumlar funksional ehtiyaclardan yaranır və qarşılıqlı asılılıq dərinləşdikcə institutlar güclənir. Amma reallıqda bu proseslər sosial bərabərsizlik, iqtisadi asimmetriya və identiklik narahatlığı ilə toqquşur. Şərqi Avropa ölkələri Aİ daxilində özlərini bəzən “ikinci kateqoriya” kimi hiss edir. Onların sosial-iqtisadi strukturları Qərbdən fərqlidir, keçid dövrü təcrübəsi və milli maraqları da tam uyğun gəlmir.

Qlobal miqyasda vəziyyət daha mürəkkəbdir. ABŞ-ın liderlik etdiyi sistem öz təməl prinsiplərini itirməkdədir. Pandemiya, texnoloji zəncirlərin qırılması, Çinlə rəqabət və Rusiya ilə münaqişələr sistemin əvvəlki çevikliyini və cazibəsini azaldıb. Bu fonda Aİ-nin təsir gücü də şübhə altına düşür. Qlobal Cənub ölkələri getdikcə ASEAN və Şanxay Əməkdaşlıq Təşkilatı kimi qurumlara yönəlir. Onlar bərabərhüquqlu, qeyri-ideoloji əməkdaşlıq modellərinə üstünlük verirlər. Yaranmış yeni sistemdə Avropa öz yerini necə müəyyənləşdirəcək? Qərb liberalizminin artıq universal cazibə gücü varmı?

Cənubi Qafqaz regionunda yerləşən Azərbaycan isə hazırda Aİ üçün enerji və  artan strateji əhəmiyyətə malik aktor kimi çıxış edir. Əgər əvvəlki dövrlərdə Bakı–Brüssel münasibətləri əsasən texniki və sektorlar üzrə əməkdaşlıq çərçivəsində formalaşırdısa, bu gün regional və qlobal dəyişikliklər fonunda bu münasibətlər daha çox strateji məzmun kəsb edir.

Xüsusilə, 2022-ci ildə Azərbaycan və Avropa Komissiyası arasında imzalanmış enerji memorandumunu qarşılıqlı strateji etimadın göstəricisi kimi qiymətləndirmək olar. Avropanın Rusiya qazından asılılığını azaltmaq strategiyasında Azərbaycanın Cənub Qaz Dəhlizi vasitəsilə oynadığı rol həyati əhəmiyyət daşıyır. 

Ümumiyyətlə qeyd edə bilərik ki, Bakı balanslı siyasət yürüdərək həm Avropa ilə, həm də Asiya ilə inteqrasiyanı paralel şəkildə aparmağa qadir olduğunu göstərir. Bu isə Azərbaycanın yeni qlobal geosiyasi düzəndə “ya bir blokun tərəfdarı, ya da rəqibi” deyil, vasitəçi və körpü rolunu oynaya biləcək unikal mövqeyə malik olduğunu göstərir. 

Azərbaycan son illər nəqliyyat və logistika sahəsində ciddi irəliləyişlər əldə edərək Orta Dəhliz (Transxəzər beynəlxalq nəqliyyat marşrutu) vasitəsilə Asiya ilə Avropa arasında alternativ ticarət yolu təqdim edir. Aİ bu reallıqları nəzərə alaraq Azərbaycanla münasibətləri yeni mərhələyə daşımaq imkanına malikdir. Avropa Azərbaycanın Cənubi Qafqazdakı təşəbbüskar rolunu dəstəklədikcə, bu münasibətlər daha çox qarşılıqlı fayda əsasında inkişaf edəcək. Ən əsası, Azərbaycan sabitlik və praqmatizm əsasında inkişaf edən model təqdim edir. Bu model regional münaqişələrin aradan qaldırılması, nəqliyyat və enerji şaxələndirilməsi, mədəni diplomatiya və humanitar platformalar sahəsində əməkdaşlıq üçün real bazadır. Beləliklə, Azərbaycanla əməkdaşlıq Avropa üçün təkcə alternativ enerji mənbəyi tapmaq deyil, həm də yeni güc mərkəzləri ilə uzlaşa biləcək çevik və qarşılıqlı hörmətə əsaslanan xarici siyasət modelinə inteqrasiyanın uğurlu nümunəsi ola bilər.

Bütün bu faktlar fonunda əsas sual dəyişmir: Avropa parçalanır, yoxsa yenilənir? Qürub – təkcə iqtisadi zəifləmə yox, həm də ideoloji nüfuzun azalmasıdır. Əgər Avropa dəyərlərini real siyasətlə harmonizasiya edə bilməsə, demokratiyanı iştirakçılıqdan ayıraraq təzyiq alətinə çevirsə, onun gələcəyi daha çox keçmişinə bənzəyə bilər. Amma əgər Aİ daxili islahatlara gedə, periferiyanı mərkəzin bərabər tərəfdaşı kimi qəbul edə və qlobal çoxqütblülükdə öz yerini rasional şəkildə müəyyənləşdirə bilsə, o zaman bu birlik yeni mərhələyə qədəm qoya bilər. Bu isə artıq təkcə Brüsselin deyil, bütün Aİ ölkələrinin siyasi yetkinliyindən və strateji iradəsindən asılı olacaq.

Şəbnəm ZEYNALOVA, 
XQ-nin siyasi analitiki, siyasi elmlər üzrə fəlsəfə doktoru

Ən son xəbərləri və yenilikləri almaq üçün Icma.az saytını izləyin.
seeBaxış sayı:192
embedMənbə:https://xalqqazeti.az
archiveBu xəbər 24 İyun 2025 10:35 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

Dublin səfəri Azərbaycanın Avropa siyasətinin yeni istiqamətlər üzrə paralel şəkildə inkişaf etdiyini göstərdi ŞƏRH

15 Noyabr 2026 13:13see287

Yuxusuzluq infarkt və insult riskini artırır Həkimdən xəbərdarlıq

15 Noyabr 2026 14:28see277

Bakını qoyub Ağstafaya köçdü 87 yaşlı Xalq artistinin həyatı necə keçir?

15 Noyabr 2026 15:50see273

SÖZÜN İŞIĞINDA KEÇƏN ÖMÜR Qazi şair Ədalət Nicatın 60 illiyi qeyd olunub

15 Noyabr 2026 13:40see271

TÜRK MÜDAFİƏ SƏNAYESİNİN YENİ UĞURU... 51 dronu bir neçə saniyədə məhv edir + VİDEO

15 Noyabr 2026 19:14see270

Azərbaycanın İKT sektorunda rekord artım: Region ölkələri ilə fərq nə qədərdir?

15 Noyabr 2026 13:53see262

Ozan Güven “Aşk ı Memnu”nun “Behlül”ü ola bilərmiş

16 Noyabr 2026 02:02see252

İngiltərə İspaniyanı məğlub edərək qrup lideri OLDU

16 Noyabr 2026 01:51see248

Azərbaycanda sərnişin mikroavtobusu qəzaya uğradı: Çox sayda yaralı var Video

15 Noyabr 2026 16:38see232

2040 cı ilə qədər qlobal iqtisadiyyatda nə baş verəcək: Azərbaycan hansı mövqedə olacaq?

15 Noyabr 2026 14:02see222

Futbol turniri valideynlərin davranışına görə dayandırıldı

16 Noyabr 2026 01:15see220

Paşinyan Pnompendə Bakı və İrəvan arasında sülhdən danışdı

15 Noyabr 2026 15:38see212

“Boranı” restoranı ilə bağlı iddia: Tək gəldiyi üçün müştəriyə girişə icazə verilmədi

15 Noyabr 2026 21:02see208

İtaliyadan Ukraynaya yeni hərbi dəstək: İki peykin radar məlumatları veriləcək

15 Noyabr 2026 22:01see208

Belçikadan möhtəşəm geridönüş: İtaliya darmadağın edildi

16 Noyabr 2026 01:56see205

Dislipidemiyanın aktual məsələləri: Qərar qəbuletmə vaxtı mövzusunda Elmi praktiki simpozium həyata keçiriləcək

16 Noyabr 2026 12:04see204

Onkoloji xəstəliklərin müalicəsi sığorta ilə ödənilməlidir Deputatdan TƏKLİF

16 Noyabr 2026 16:37see202

İran parlamenti ABŞ la danışıqların başa çatdığını açıqlayıb

15 Noyabr 2026 17:27see198

Braziliya futbolunun əfsanəsi 11 il sonra futbola qayıtdı...

16 Noyabr 2026 00:05see192

Deklan Rays “Arsenal”la beşillik müqavilə barədə razılığa gəldi

17 Noyabr 2026 01:11see189
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri