Avtomobil sığortasında yeni mərhələ

Azərbaycan sığorta sektorunda keyfiyyətcə yeni mərhələ başlayır. Mərkəzi Bankın təsdiqlədiyi qaydalara əsasən, uzun illər tətbiq olunan “Bonus-Malus” sistemi daha çevik və fərdiləşdirilmiş mexanizmlə - Sığorta Tarixçəsi Əmsalı ilə əvəz edilir. Bu dəyişiklik sadəcə texniki yenilənmə deyil, bazarın davranış modelini yenidən formalaşdıracaq ciddi struktur islahatdır. Əvvəlki model sürücüləri müxtəlif siniflər üzrə qruplaşdırır və qəza tarixçəsinə uyğun olaraq bu siniflər arasında keçidlər tətbiq edirdi. Yeni yanaşma isə daha şəffaf və ölçülə biləndir. Qəzasız sürücülər hər il 5% endirim qazanacaq, qəza törədənlər isə hər hadisəyə görə 30% əlavə ödəniş edəcəklər. Beləliklə, risk artıq kollektiv deyil, fərdi səviyyədə qiymətləndirilir. Birdən çox sürücünün istifadə etdiyi avtomobillərdə isə ən yüksək riskə malik şəxsin əmsalı tətbiq olunur. Bu mexanizm sürücülərin davranışını birbaşa maliyyə nəticələri ilə əlaqələndirərək bazarda intizamı gücləndirir.
Taksi sektorunda sığorta haqlarının artması da məhz bu məntiqin nəticəsidir. Bu sahə təbii olaraq daha yüksək risk daşıyır: uzun iş saatları, intensiv istifadə və şəhər daxilində sıx hərəkət qəza ehtimalını artırır. Yeni sistem bu riskləri daha dəqiq ölçdüyü üçün taksi sürücüləri artıq daha real və obyektiv qiymətləndirmə ilə qarşılaşırlar. Nəticədə bəzi hallarda xərclərin artması qaçılmaz olur. 
Bu transformasiya qlobal sığorta trendləri ilə üst-üstə düşür. İnkişaf etmiş bazarlarda ənənəvi “Bonus-Malus” modelləri artıq daha dinamik və məlumat əsaslı sistemlərlə əvəzlənir. Fərdi risk qiymətləndirməsi, real sürücülük davranışının ölçülməsi və “pay-how-you-drive” kimi modellər beynəlxalq praktikada geniş yayılıb. Azərbaycanın tətbiq etdiyi model bu yanaşmaların daha sadələşdirilmiş, lakin effektiv versiyası kimi çıxış edir və yerli bazarın inkişaf səviyyəsinə uyğun hesab olunur.
Təhlillər göstərir ki, yeni qaydaların təsiri çoxşaxəli olacaq. Sığorta şirkətləri riskləri daha dəqiq qiymətləndirəcək, bu isə tarif siyasətində daha balanslı yanaşma yaradacaq. Taksi və logistika şirkətləri sürücü seçimi, təlim və nəzarət mexanizmlərinə daha ciddi yanaşmalı olacaqlar. Fərdi sürücülər üçün isə bu dəyişiklik birbaşa gündəlik davranışlarına təsir edəcək. Başqa sözlə, daha təhlükəsiz sürücülük artıq konkret maliyyə üstünlüyü deməkdir.
Modelin əsas üstünlüyü onun ədalətlilik və şəffaflıq prinsipinə söykənməsidir. Yəni, riski yaradan daha çox ödəyir. Bu yanaşma bazarın sağlam inkişafı üçün fundamental əhəmiyyət daşıyır. Bununla belə, keçid dövründə müəyyən çətinliklər qaçılmazdır. Xüsusilə taksi sektorunda narazılıqlar və qısamüddətli xərc artımı bazar iştirakçılarının yeni şəraitə uyğunlaşmasını tələb edir.
Uzunmüddətli perspektivdə isə gözləntilər müsbətdir. Yeni sistemin yol hərəkəti təhlükəsizliyini artıracağı, sığorta bazarında rəqabəti gücləndirəcəyi və daha innovativ məhsulların yaranmasına təkan verəcəyi gözlənilir. Görünən odur ki, Azərbaycan sığorta bazarı klassik modellərdən uzaqlaşaraq daha müasir, risk əsaslı yanaşmaya keçir. Bu, sadəcə tarif dəyişiklikləri deyil. Bu, davranış iqtisadiyyatına əsaslanan yeni sistemdir. Düzgün tətbiq olunduğu halda, bu islahat həm biznes, həm də cəmiyyət üçün daha ədalətli, dayanıqlı və effektiv nəticələr vəd edir.
Çinarə Ağayeva
Biznes məsləhətçi