Azərbayca öhdəlik götürüb ki, Kiqali Düzəlişləri soyuducularda istifadə olunan qazların azaldılmasına öz töhfəsini versin

“Kiqali Düzəlişlərinin əsas mənası odur ki, Ozon qatını dağıdan həmin qazların Xlorftorkarbon (CFC) və Hidroxlorftorkarbon (HCFC) azaldılsın”. “Ozon qatını dağıdan maddələr haqqında” Monreal Protokoluna 2016-cı il 15 oktyabr tarixli Kiqali Düzəlişi təsdiq edilib. Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisi Azərbaycan Respublikası Konstitusiyasının 95-ci maddəsinin I hissəsinin 4-cü bəndini rəhbər tutaraq qərara alır: “Ozon qatını dağıdan maddələr haqqında” Monreal Protokoluna 2016-cı il 15 oktyabr tarixli Kiqali Düzəlişi təsdiq edilsin.Kiqali düzəlişi nədir?Kiqali Düzəlişinin təsdiq edilməsi Azərbaycana ekoloji nə qazandıracaq?

Məsələ ilə bağlı Bizimyol.info xəbər portalına açıqlamasında ekoloq Sadiq Həsənov bildirib ki, bu protokola qoşulmanın əsas səbəbi Ozon qatının mühafizəsini təmin etmək və Ozon qatını dağıdan qazların azaldılmasına töhfə verməkdir: “Monreal protokolu 1987-ci ildə qəbul olunmuşdur, əsasən Ozon qatına təsir edən qazların azaldılması üçün nəzərdə tutulmuşdur. Azərbaycan Monreal Protokoluna 1996-cı ildə London (1990) və Kopenhagen (1992) əlavələri ilə birlikdə qoşulmuşdur. Bu protokola qoşulmanın əsas səbəbi Ozon qatının mühafizəsini təmin etmək və Ozon qatını dağıdan Xlorftorkarbon (CFC) və Hidroxlorftorkarbon (HCFC) qazların azaldılmasına töhfə verməkdir. Monreal Protokolunun Tərəfləri 28-ci görüşlərində hidrofluorokarbonların (HFC) azaldılması üçün Kiqali Düzəlişini qəbul etdilər. HFC-lər bir çox soyutma cihazlarında soyuducu kimi istifadə olunur və çox yüksək qlobal istiləşməyə malikdir. Beləliklə, onların aşağı mərhələsi iqlim dəyişikliyi ilə mübarizəyə böyük töhfə verəcək. HFC istehsalına və istehlakına nəzarət, CFC və HCFC daxil olmaqla, ozonu məhv edən maddələrin mərhələli şəkildə ləğvi vasitəsilə Monreal Protokolu ilə əldə edilmiş iqlim faydalarını əlavə edəcəkdir. Monreal protokoluna Kiqali Düzəlişi növbəti 30 il ərzində hidrofluorokarbonların (HFC) istehsalını və istehlakını 80 faizdən çox azaldacaq. Düzəliş tam tətbiq olunarsa, bu əsrin sonuna qədər 0,4°C-ə qədər qlobal istiləşmənin qarşısını ala bilər. Kiqali Dəyişikliyi 1 yanvar 2019-cu ildə qüvvəyə minib Azərbaycan hökuməti 2016-cı ildə bu sazişə qoşulmaqla öhdəlik götürüb ki, Kiqali Düzəlişləri, soyuducularda istifadə olunan qazların azaldılmasına öz töhfəsini versin. Bununla bağlı çox böyük işlər görülübdür. Ümumiyyətlə, tək Azərbaycanda yox, bütün dünyada, kondisioner və soyuducu sistemlərində həmin xlor, ftor, karbon birləşmələri və hidro, ftor, karbon birləşmələri azaldılıb. 2016-cı ildə Azərbaycan Ozon qatının mühafizəsi üçün Kiqali Düzəlişləri üzrə Qanunvericilik qəbul olunub ki, təsdiq edib. Kiqali Düzəlişlərinin əsas mənası odur ki, Ozon qatını dağıdan həmin qazların Xlorftorkarbon (CFC) və Hidroxlorftorkarbon (HCFC) azaldılsın”.

Sadiq Həsənov

Bu qazlar harda yaranır?

“Bu qazlar əsasən kondisionerlərdə və soyuducularda istifadə olunan qazlardır ki, əvvəllər buna freon qazı deyirdilər. Həmin qazlar xlor tərkibli olduğuna görə atmosferin Stratosfer hissəsinə qalxaraq Ozon qatına çatır və xlor atomu sürətlə Ozonu (O₃) dağıda bilirdi. Onu qeyd edim ki, Ozon (O₃) dərhal xlorla birləşir, bu molekullar minlərlə, onminlərlə, minlərlə Oksigen atomu ilə birləşib onu dağıda bilirdi. Nəticə Ozon qatında olan təbəqə parçalanır yəni Oksigeni parçalayır.

BMT-nin İqlim dəyişmələri üzrə çərçivə konvensiyasında 6 qazın azaldılmasından söhbət gedir. Bunlardan 3-ü ən çox haqqında danışılan, Karbon qazı (CO₂), metan qazı və azot oksidləridir. Növbəti 3 qaz isə perflüorokarbon qazları, yəni 6 atomlu xlor birləşmələrindən söhbət gedir, hansı ki, əsasən Ozon qatını dağıdır”-deyə Sadiq Həsənov qeyd edib.

Günel Həsənova, Bizimyol.info