“Azərbaycan bütün güc mərkəzləri ilə tərəfdaş olmağa çalışır” Politoloq ŞƏRHİ

Azərbaycan-Çin əlaqələri son dövrlərdə daha da dinamik xarakter alıb.

Ticarət, logistika və mədəni sahələrdə artan əməkdaşlıq iki ölkə münasibətlərini strateji tərəfdaşlığa doğru yaxınlaşdırır.

Bu yaxınlaşma hansı riskləri və imkanları özündə ehtiva edir?

Gununsesi.info-ya danışan politoloq Həşim Səhrablı qeyd edib ki, Azərbaycan-Çin münasibətlərinin son illərdə sürətlə inkişafının təməl səbəbi hazırkı dünya sisteminin gedərək yeni dünya sistemi ilə əvəzlənməsi prosesinin başlanmasıdır:

“Çünki hazırkı dünya sistemində tək bir qütb var idi və Qərb güc mərkəzi idi. Başda ABŞ olmaqla həmin güc mərkəzi dünya siyasətini bir növ istədiyi kimi şəkilləndirirdi.

Amma formalaşmaqda olan yeni dünya düzəni hələ tam formalaşmadığı reallıqda belə, görünür Rusiya Qərbin diktələrini dinləmir. Çin dinləmir, Türkiyə dinləmir, Braziliya dinləmir. Hindistan belə artıq ABŞ-ın sözləri və istəkləri ilə oturub-durmur, öz maraqlarından çıxış edir. Bu isə onu göstərir ki, yeni dünya düzənində artıq vahid mərkəz olmayacaq.

Bir neçə siyasi-iqtisadi mərkəzlər, güc mərkəzləri olacaq və bunların hamısı ilə nə qədər yaxşı, nə qədər çox tərəfdaş ola bilsən, bir o qədər qazancda çıxacaqsan. Azərbaycan hakimiyyəti də bu reallığı görür, anlayır və başqa bir reallıq da buradan özünü göstərir ki, yeni dünyanın ən güclülərindən biri də Çin olacaq.

Əgər ABŞ Çinə ölümcül hərbi yolla – ya özü birbaşa müdaxilə etməklə, ya da proksi qüvvələrin əli ilə hərbi cəhətdən zərbə vurmasa, Çin yeni dünyanın bəlkə də ABŞ-dan da güclü bir mərkəzinə çevriləcək. Ona görə də Azərbaycan hakimiyyəti indi yeni dünyanın ən güclüsü və ya ən güclülərindən biri ilə münasibətlərini maksimum yaxşılaşdırmağa çalışır”.

Politoloq bildirib ki, Azərbaycan yalnız Çinlə deyil, ABŞ və Qərblə, həmçinin anti-Azərbaycan mövqelərindən əl çəkəcəkləri təqdirdə Rusiya ilə də münasibətlərini yaxşılaşdırmağa çalışır.

“Məqsəd dinc birgə yaşayış, əməkdaşlıq və qarşılıqlı hörmətə əsaslanan münasibətlərin qurulmasıdır.

Təkcə bu adlar çəkilənlərlə deyil, dünyanın bütün güclü dövlətləri ilə bu siyasət davam etdirilir. Çinlə əməkdaşlığın məqsədi də məhz buradan qaynaqlanır. Azərbaycan istəyir ki, yeni dünyada ən güclülərin tərəfdaşı olsun və bu bloklararası qarşıdurmalarda, çəkişmələrdə itirən tərəflər arasında yer almasın. Yəni sadəcə bir tərəfin tərəfdaşı kimi çıxış etməsin, bütün tərəflərin tərəfdaşı olsun və bütün tərəflərlə münasibətlərdən qazanc əldə edə bilsin. Bu kifayət qədər demokratik siyasətdir.

Artıq Çinlə strateji tərəfdaş olmuşuq. ABŞ-la bu istiqamətdə strateji tərəfdaşlığın hazırlanması istiqamətində görüşlər keçirilir. Rusiya ilə münasibətlərimiz yüksək səviyyədədir. Son dönəmlərdəki durğunluqlar da yəqin ki, zamanla öz həllini tapacaq və Azərbaycan bu istiqamətdəki addımlarını yeni mərhələdən davam etdirəcək.

Çinlə əməkdaşlığın prioritet istiqamətləri də kifayət qədər çoxdur. Azərbaycan süni intellektin inkişafı, robot texnologiyalarının inkişafı, ağır sənaye və yüngül sənayenin inkişafı kimi bir çox məsələlərdə Çin təcrübəsindən faydalana bilər. Bu əməkdaşlıq ölkəmiz üçün yeni imkanlar aça bilər”.

O, eyni zamanda tərəfdaşlığın risklərinin də mövcud olduğunu vurğulayıb

“Çünki yeni dünya düzəninin formalaşması prosesi ağrısız olmayacaq. İndidən artıq qruplaşmalar yaranır. Yəni fərqli güc mərkəzləri bir-birinə rəqib olan ölkələrlə münasibətlərdə geri qalmamaq üçün qruplaşmalara gedirlər. Bu qruplaşmalar isə bir müddətdən sonra hərbi bloklara çevrilmə təhlükəsi ilə də qarşımıza çıxa bilər.

Bu risklər baş verərsə, Azərbaycan və digər dövlətlər həmin qruplaşmalar arasında yaranacaq böhranlardan siyasi və ya iqtisadi cəhətdən zərbə ala bilərlər. Məsələn, əgər ABŞ-Çin iqtisadi müharibəsi başlayarsa və bu, qlobal səviyyədə genişlənərsə, beynəlxalq ticarət və əməkdaşlıq mühiti pozulacaq. Bu da Azərbaycana müəyyən mənada təsir göstərəcək. Əgər hərbi münaqişələr baş verərsə, qlobal ticarət və iqtisadiyyat, həmçinin siyasi sabitlik də pozulacaq və Azərbaycan da bundan öz payını alacaq.

Ən əsası isə, Azərbaycan bu bloklararası qarşıdurmalar zamanı seçim qarşısında qala bilər. Şərq bloku tam əməkdaşlıq tələbi ilə çıxış edə, Qərb isə öz tərəfinə çəkməyə çalışa bilər. Bu risk hazırda aktiv olaraq qalır.

Azərbaycan tərəfi bu riskləri sığortalamaq üçün mühüm addımlar atıb. Çinlə strateji tərəfdaşlıq, ABŞ-la yaxınlaşma, Rusiya ilə əlaqələrin inkişafı, Türkiyə ilə müttəfiqlik münasibətləri, Braziliya ilə siyasi məsləhətləşmələrin ikinci raundunun keçirilməsi kimi addımlar bu istiqamətdə aparılan siyasətin nümunələridir. Lakin risk hər zaman qalır. Bu riski minimuma endirmək üçün Azərbaycan tərəfi Qoşulmama Hərəkatının prinsiplərinə, tərəfsizlik və balans siyasətinə əsaslanan addımlarını davam etdirməlidir”.

Gülxanım Əliyeva

Gununsesi.info

Gununsesi.info