Icma.az
close
up
RU
Menu

Dünyada ilk: "Qızılalma" Türkiyə ordusunda... Foto

C vitaminini necə qəbul etmək lazımdır? Həkimdən məsləhət

Alyona Əliyeva Bakı Xoreoqrafiya Akademiyasından paylaşım edib

Hövsanda dəniz qəhvəyi rəngə boyandı Xəzəri kim çirkləndirir? Foto/video

Bəxtiyar Aslanbəyli: AÇG də sərbəst qaz layihəsi üzrə işlər qrafikə və büdcəyə uyğun aparılır

Almaniya klubu “Qalatasaray”ın futbolçusuna elçi düşdü

İstehlakçıları hansı hallarda aldadırlar? 41 protokol tərtib edilib

Bakıda 8 yaşlı uşağın ödündən kista çıxarıldı

Xərçəngə səbəb olan qidalar Siyahı yeniləndi

Bu gün Xudayar Yusifzadənin doğum günüdür

Azərbaycan Milli İncəsənət Muzeyinin direktoru Şirin Məlikova Türkiyədə beynəlxalq konqresdə çıxış edib (Foto)

Yaddaşı gücləndirən burun damcıları siçanlar üzərində sınaqdan KEÇİRİLDİ

Ağ Ev Trampın sammit zamanı yatması barədə məlumatları təkzib edib

Deputat: “Vyetnam Azərbaycan üçün yeni bazar ola bilər”

PR süni intellekt axtarış sistemlərindəki təsirini necə ölçməlidir?

Elxan Səmədov: Xankəndi azarkeşlərinin komandalarını öz şəhərlərində dəstəkləməsi xüsusi əhəmiyyət daşıyır

Azərişıq ASC elektroenergetika sektorunda əldə olunan nailiyyətləri beynəlxalq enerji forumunda təqdim edib

DİN və Baş Prokurorluq 2 noyabr mitinqinin təşkilatçılarına xəbərdarlıq edib

Anthropic in səhmləri Nasdaq da ticarətin ilk günündə 17 % artıb

“iPhone”un 20 illiyinə özəl model üçün iki fərqli dizayn sınaqdan keçirilir

Azərbaycan dili və yad təsirlər Prezidentin çağırışından sonra nə etməliyik?

Azərbaycan dili və yad təsirlər Prezidentin çağırışından sonra nə etməliyik?

Icma.az bildirir, Tribuna portalına istinadən.

Prezidenti İlham Əliyev AMEA-nın 80 illik yubileyinə həsr edilmiş konfransda çıxışı zamanı Azərbaycan dilinə dair bir neçə mühüm məqamlara toxunub, tapşırıqlar verib. Onun “…əgər orijinal Azərbaycan sözü varsa, onu xarici sözü ilə əvəz etmək ya səhvdir, ya da təxribatdır” fikri geniş material verir və əsaslı tezislər müəyyələnləşdirir.

Ən vacib sual isə budur – Ölkəmizdə istifadə olunan hansı əcnəbi sözlər Azərbaycan dili üçün böyük təhlükə yaradır? Bu suala cavab tapmaq üçün əsasən 3 istiqamətə diqqət etməliyik:

BİRİNCİSİ türk dili yox, Türkiyə türkcəsi! Türkiyə türkcəsi – bu, daha çox normativ təhdidlər yaradır, Azərbaycan dilinin fonetika və sintaksisini məhv edir. Daha çox Türkiyə seriallarının təsiri altında və qismən isə mədəni əlaqələrin genişlənməsi fonunda ortaya çıxan real və acı mənzərə “türk dünyasına inteqrasiya”, “mədəni yaxınlıq” adı altında ört-basdır edilsə də, Azərbaycan dilinin mental yaddaşına və mədəni-ideoloji dayaqlarına sarsıdıcı zərbələr vurur. Türkiyə türkcəsinə aid sözlər Azərbaycana süni şəkildə daxil olub, daha çox gənc qızlar və serialların təsiri altında bihuş olan savadsız insanlar tərəfindən istifadə edilməkdədir. Türkçülük yox, “türkiyəçilik”dən doğan elastik təəssübkeşlik hətta ölkəmizdə kifayət qədər tanınan qələm adamlarının da bu sözlərdən geniş istifadəsinə rəvac verib. Bu dildə “abi” sözündən başqa heç bir söz Azərbaycan xalqının genetik ruhuna yapışmayıb. “Abi” sözü doğmalıq ifadə etsə də, Türkiyədə öz səmimi tərəflərini çoxdan itirib. Azərbaycan uşaqları Türkiyə multfilmlərinin ağır zərbələri altında travmalar alır, bu multfilmlər böyüklər üçün nəzərdə tutulan sevgi seriallarının “körpə” formasıdır. Qayə, mahiyyət eynidir. “Aşkım, “kayınpederim”, “kocam” və s. kimi kifli serial sözləri multfilmləri də bəzəməklə yanaşı, uşaqların dilində bitib. Uşaqların Türkiyə türkcəsinin orbitinə düşməsi genefondumuzu da melodik təzyiqlərə məruz qoyur. Kuryoz xəstəliyimiz də var – Türkiyə türkcəsində – multfilmlərlə böyüyən uşaqlar təhsil almağa başlayanda birbaşa rus bölməsinə göndərilir.

İKİNCİSİ, ingilis dili (plaza dili) – insanların düşüncə müxanizminə lokal hücumlar etməklə, “texniki düşüncə” forması yaradır. Daha çox müasir, Avropa təhsilli, yenilikçi görünməyən istəyən gənc və orta yaşlı insanlar istifadə edir. Cəmi 3 ay Avropada kurs keçərək Vətənə dönür, hesab edir ki, ingilis sözlərindən istifadə etməklə daha cəlbedici görünə biləcək. Açığı desək, alınır da, kadr məsələlərində belələri daha çox önə çəkilir. “Mənə call gəldi”, “Meeting var”, “save etdim”, “bir az go edək”, “beynimi reflesh edirəm” və s. kimi yersiz ifadələr gənc kadrların gündəlik danışıq menyusuna daxil olan əsas ifadələrdir. Bu, daha çox mental müstəqllik təhlükəsi yaradır. Hazırda ingilis dilində danışmaq “intellekt göstəricisi” hesab olunur.

ÜÇÜNCÜSÜ, rus dili – müstəmləkə tarixinin ideoloji yaddaşı kimi xarakterizə etmək olar. Azərbaycan dilinin mühafizəsi ilə məşğul olduğunu iddia edən türkçü alimlərin, professorların, şair-yazıçıların əksəriyyətinin nəvə-nəticələri rus bölmələrində təhsil alırlar. Bununla yanaşı, rus dili Azərbaycana təbii şəkildə daxil olub: elm, texnika, mədəniyyət vasitəsilə rus dili ictimai münasibətlərin də əsas kodlardan birinə çevrilib. Azərbaycan dilinin kimliyini təhdid altına almır. Azərbaycan dilinin nəhəng alimləri sovet dövründə yetişib, dilin fundamental elmi bazası məhz bu dövrdə formalaşıb. İndiyə qədər rus dilində heç bir söz Azərbaycan dili üçün təhlükə yaratmayıb. Elə bir nümunə yoxdur. Rus dilinin geniş istifadəsi institusional risk – düşüncəni və iqtisadi təfəkkürü yönləndirən təhdid hesab oluna bilər, amma Azərbaycan dilinin əhəmiyyəti artmadıqca, bu, belə də davam edəcək.

Dəhşətlisi budur ki, Azərbaycanda elm adamları ev, medal, vəzifə davası aparır və dilin mühafizə sisteminin qurulması istiqamətində heç bir addım atmırlar.

Halbuki, Prezident İlham Əliyev növbəti dəfə dilin mühafizəsi məsələsini önə çəkməklə mühüm çağırış edir. Əminəm ki, dilimizin mühafizəsinin qurulması prosesi ilə bağlı əsaslı təkliflər Prezident tərəfindən xüsusi diqqətlə qəbul edilə bilər. Amma alimlər işləmir, heç bir sahədə dilin qorunması məsələsi prioritet deyil.

Qısası, Azərbaycan dlinin əhəmiyyəti artmaqdıqca, ölkəmizdə digər dillərin əhəmiyyəti kosmik sürətlə artmış olacaq. Ölkədə təhsilin, elmin səviyyəsi o qədər aşağıdır və milli dəyərlər o qədər zərbələnib ki, Azərbaycan dilinin əhəmiyyətini artırmaq müşkülə çevrilib. Əgər bu baş verərsə, digər dillər Azərbaycan dili üçün ideoloji təhdidə çevrilməyəcək. Başqa dilləri qadağan etmək yox, öz dilimizi təmizləməliyik. Ölkədə əksər ictimai-iaşə obyektlərinin adı əcnəbi dilindədir.

Samir Feyruzov

Ən son xəbərləri və yenilikləri almaq üçün Icma.az saytını izləyin.
seeBaxış sayı:254
embedMənbə:https://tribunainfo.az
archiveBu xəbər 06 Noyabr 2025 09:18 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

Dünyada ilk: "Qızılalma" Türkiyə ordusunda... Foto

19 Noyabr 2026 19:51see294

C vitaminini necə qəbul etmək lazımdır? Həkimdən məsləhət

19 Noyabr 2026 09:27see283

Alyona Əliyeva Bakı Xoreoqrafiya Akademiyasından paylaşım edib

19 Noyabr 2026 21:02see274

Hövsanda dəniz qəhvəyi rəngə boyandı Xəzəri kim çirkləndirir? Foto/video

19 Noyabr 2026 14:04see271

Bəxtiyar Aslanbəyli: AÇG də sərbəst qaz layihəsi üzrə işlər qrafikə və büdcəyə uyğun aparılır

19 Noyabr 2026 15:22see248

Almaniya klubu “Qalatasaray”ın futbolçusuna elçi düşdü

20 Noyabr 2026 01:32see245

İstehlakçıları hansı hallarda aldadırlar? 41 protokol tərtib edilib

19 Noyabr 2026 17:17see236

Bakıda 8 yaşlı uşağın ödündən kista çıxarıldı

19 Noyabr 2026 19:14see232

Xərçəngə səbəb olan qidalar Siyahı yeniləndi

19 Noyabr 2026 18:59see227

Bu gün Xudayar Yusifzadənin doğum günüdür

20 Noyabr 2026 06:19see224

Azərbaycan Milli İncəsənət Muzeyinin direktoru Şirin Məlikova Türkiyədə beynəlxalq konqresdə çıxış edib (Foto)

19 Noyabr 2026 18:45see224

Yaddaşı gücləndirən burun damcıları siçanlar üzərində sınaqdan KEÇİRİLDİ

20 Noyabr 2026 00:00see215

Ağ Ev Trampın sammit zamanı yatması barədə məlumatları təkzib edib

19 Noyabr 2026 21:00see206

Deputat: “Vyetnam Azərbaycan üçün yeni bazar ola bilər”

19 Noyabr 2026 15:03see201

PR süni intellekt axtarış sistemlərindəki təsirini necə ölçməlidir?

19 Noyabr 2026 13:48see200

Elxan Səmədov: Xankəndi azarkeşlərinin komandalarını öz şəhərlərində dəstəkləməsi xüsusi əhəmiyyət daşıyır

20 Noyabr 2026 00:06see182

Azərişıq ASC elektroenergetika sektorunda əldə olunan nailiyyətləri beynəlxalq enerji forumunda təqdim edib

19 Noyabr 2026 17:30see180

DİN və Baş Prokurorluq 2 noyabr mitinqinin təşkilatçılarına xəbərdarlıq edib

20 Noyabr 2026 06:10see179

Anthropic in səhmləri Nasdaq da ticarətin ilk günündə 17 % artıb

20 Noyabr 2026 07:19see177

“iPhone”un 20 illiyinə özəl model üçün iki fərqli dizayn sınaqdan keçirilir

20 Noyabr 2026 22:20see177
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri