Icma.az
close
up
RU
Menu

PR də strateji planlaşdırma: uğurlu kommunikasiya necə qurulur?

Xəzər dənizinin Azərbaycan sahillərinin dövlət idarəçiliyi

Qışı sərt keçən rayonlarda qaz və işıq limitləri dəyişəcək? VACİB AÇIQLAMA

Mərkəzi Gömrük Hospitalında “Blue Code sisteminin tətbiqi və təkmilləşdirilməsi” mövzusunda maarifləndirici tədbir keçirilib

® Vüqar Eyvazov “AmCham Azərbaycan”ın yeni yaradılmış Səhiyyə Komitəsinin sədri təyin edilib

2027 ci ildən Bakıya köç daha da artacaq?

Təcili yardım stansiyasının müdiri işçilərdən rüşvət alır? YENİLƏNİB

Faiq Qarayev beynəlxalq turnirdə iştirak edəcək Azərbaycanın voleybol millisinin üzvləri ilə görüşüb FOTO

Dişlər yaddaş kartımızdır?

Diş əti qanaması hansı daxili xəstəliklərin əlamətidir?

Yuxu ilə böyümə hormonu arasında yeni neyron əlaqəsi aşkar edilib

Azerbaijan’s macro economy 2025 2026 and future prospects

İki zəhərli ilanı təyyarəyə keçirmək istədi

Bu hərəkətlər davam edərsə.. SEPAH generalı Bəhreyn hökümətini HƏDƏLƏDİ

Braziliya millisindən darmadağın: Vinisius het trik etdi

45 min dollardan Walmart rəflərinə: Bir qadının qəhvə alternativi biznesi

Polad Həşimovun anası xəstəxanadan evə buraxılıb TƏBİB

Bossların bossu” vəfat etdi Pablo Eskobarla əməkdaşlıq edib

Nənə tarladan 20 min qiyməti olan qızıl tapıb

Söküntü başlamazdan əvvəl vətəndaşlar əmlaklarını qiymətləndirməlidir? Açıqlama

Azərbaycan dili və yad təsirlər Prezidentin çağırışından sonra nə etməliyik?

Azərbaycan dili və yad təsirlər Prezidentin çağırışından sonra nə etməliyik?

Icma.az bildirir, Tribuna portalına istinadən.

Prezidenti İlham Əliyev AMEA-nın 80 illik yubileyinə həsr edilmiş konfransda çıxışı zamanı Azərbaycan dilinə dair bir neçə mühüm məqamlara toxunub, tapşırıqlar verib. Onun “…əgər orijinal Azərbaycan sözü varsa, onu xarici sözü ilə əvəz etmək ya səhvdir, ya da təxribatdır” fikri geniş material verir və əsaslı tezislər müəyyələnləşdirir.

Ən vacib sual isə budur – Ölkəmizdə istifadə olunan hansı əcnəbi sözlər Azərbaycan dili üçün böyük təhlükə yaradır? Bu suala cavab tapmaq üçün əsasən 3 istiqamətə diqqət etməliyik:

BİRİNCİSİ türk dili yox, Türkiyə türkcəsi! Türkiyə türkcəsi – bu, daha çox normativ təhdidlər yaradır, Azərbaycan dilinin fonetika və sintaksisini məhv edir. Daha çox Türkiyə seriallarının təsiri altında və qismən isə mədəni əlaqələrin genişlənməsi fonunda ortaya çıxan real və acı mənzərə “türk dünyasına inteqrasiya”, “mədəni yaxınlıq” adı altında ört-basdır edilsə də, Azərbaycan dilinin mental yaddaşına və mədəni-ideoloji dayaqlarına sarsıdıcı zərbələr vurur. Türkiyə türkcəsinə aid sözlər Azərbaycana süni şəkildə daxil olub, daha çox gənc qızlar və serialların təsiri altında bihuş olan savadsız insanlar tərəfindən istifadə edilməkdədir. Türkçülük yox, “türkiyəçilik”dən doğan elastik təəssübkeşlik hətta ölkəmizdə kifayət qədər tanınan qələm adamlarının da bu sözlərdən geniş istifadəsinə rəvac verib. Bu dildə “abi” sözündən başqa heç bir söz Azərbaycan xalqının genetik ruhuna yapışmayıb. “Abi” sözü doğmalıq ifadə etsə də, Türkiyədə öz səmimi tərəflərini çoxdan itirib. Azərbaycan uşaqları Türkiyə multfilmlərinin ağır zərbələri altında travmalar alır, bu multfilmlər böyüklər üçün nəzərdə tutulan sevgi seriallarının “körpə” formasıdır. Qayə, mahiyyət eynidir. “Aşkım, “kayınpederim”, “kocam” və s. kimi kifli serial sözləri multfilmləri də bəzəməklə yanaşı, uşaqların dilində bitib. Uşaqların Türkiyə türkcəsinin orbitinə düşməsi genefondumuzu da melodik təzyiqlərə məruz qoyur. Kuryoz xəstəliyimiz də var – Türkiyə türkcəsində – multfilmlərlə böyüyən uşaqlar təhsil almağa başlayanda birbaşa rus bölməsinə göndərilir.

İKİNCİSİ, ingilis dili (plaza dili) – insanların düşüncə müxanizminə lokal hücumlar etməklə, “texniki düşüncə” forması yaradır. Daha çox müasir, Avropa təhsilli, yenilikçi görünməyən istəyən gənc və orta yaşlı insanlar istifadə edir. Cəmi 3 ay Avropada kurs keçərək Vətənə dönür, hesab edir ki, ingilis sözlərindən istifadə etməklə daha cəlbedici görünə biləcək. Açığı desək, alınır da, kadr məsələlərində belələri daha çox önə çəkilir. “Mənə call gəldi”, “Meeting var”, “save etdim”, “bir az go edək”, “beynimi reflesh edirəm” və s. kimi yersiz ifadələr gənc kadrların gündəlik danışıq menyusuna daxil olan əsas ifadələrdir. Bu, daha çox mental müstəqllik təhlükəsi yaradır. Hazırda ingilis dilində danışmaq “intellekt göstəricisi” hesab olunur.

ÜÇÜNCÜSÜ, rus dili – müstəmləkə tarixinin ideoloji yaddaşı kimi xarakterizə etmək olar. Azərbaycan dilinin mühafizəsi ilə məşğul olduğunu iddia edən türkçü alimlərin, professorların, şair-yazıçıların əksəriyyətinin nəvə-nəticələri rus bölmələrində təhsil alırlar. Bununla yanaşı, rus dili Azərbaycana təbii şəkildə daxil olub: elm, texnika, mədəniyyət vasitəsilə rus dili ictimai münasibətlərin də əsas kodlardan birinə çevrilib. Azərbaycan dilinin kimliyini təhdid altına almır. Azərbaycan dilinin nəhəng alimləri sovet dövründə yetişib, dilin fundamental elmi bazası məhz bu dövrdə formalaşıb. İndiyə qədər rus dilində heç bir söz Azərbaycan dili üçün təhlükə yaratmayıb. Elə bir nümunə yoxdur. Rus dilinin geniş istifadəsi institusional risk – düşüncəni və iqtisadi təfəkkürü yönləndirən təhdid hesab oluna bilər, amma Azərbaycan dilinin əhəmiyyəti artmadıqca, bu, belə də davam edəcək.

Dəhşətlisi budur ki, Azərbaycanda elm adamları ev, medal, vəzifə davası aparır və dilin mühafizə sisteminin qurulması istiqamətində heç bir addım atmırlar.

Halbuki, Prezident İlham Əliyev növbəti dəfə dilin mühafizəsi məsələsini önə çəkməklə mühüm çağırış edir. Əminəm ki, dilimizin mühafizəsinin qurulması prosesi ilə bağlı əsaslı təkliflər Prezident tərəfindən xüsusi diqqətlə qəbul edilə bilər. Amma alimlər işləmir, heç bir sahədə dilin qorunması məsələsi prioritet deyil.

Qısası, Azərbaycan dlinin əhəmiyyəti artmaqdıqca, ölkəmizdə digər dillərin əhəmiyyəti kosmik sürətlə artmış olacaq. Ölkədə təhsilin, elmin səviyyəsi o qədər aşağıdır və milli dəyərlər o qədər zərbələnib ki, Azərbaycan dilinin əhəmiyyətini artırmaq müşkülə çevrilib. Əgər bu baş verərsə, digər dillər Azərbaycan dili üçün ideoloji təhdidə çevrilməyəcək. Başqa dilləri qadağan etmək yox, öz dilimizi təmizləməliyik. Ölkədə əksər ictimai-iaşə obyektlərinin adı əcnəbi dilindədir.

Samir Feyruzov

Ən son xəbərləri və yenilikləri almaq üçün Icma.az saytını izləyin.
seeBaxış sayı:242
embedMənbə:https://tribunainfo.az
archiveBu xəbər 06 Noyabr 2025 09:18 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

PR də strateji planlaşdırma: uğurlu kommunikasiya necə qurulur?

17 Noyabr 2026 09:13see447

Xəzər dənizinin Azərbaycan sahillərinin dövlət idarəçiliyi

17 Noyabr 2026 23:52see318

Qışı sərt keçən rayonlarda qaz və işıq limitləri dəyişəcək? VACİB AÇIQLAMA

17 Noyabr 2026 13:59see310

Mərkəzi Gömrük Hospitalında “Blue Code sisteminin tətbiqi və təkmilləşdirilməsi” mövzusunda maarifləndirici tədbir keçirilib

17 Noyabr 2026 09:14see295

® Vüqar Eyvazov “AmCham Azərbaycan”ın yeni yaradılmış Səhiyyə Komitəsinin sədri təyin edilib

18 Noyabr 2026 01:28see294

2027 ci ildən Bakıya köç daha da artacaq?

17 Noyabr 2026 23:20see286

Təcili yardım stansiyasının müdiri işçilərdən rüşvət alır? YENİLƏNİB

17 Noyabr 2026 14:53see265

Faiq Qarayev beynəlxalq turnirdə iştirak edəcək Azərbaycanın voleybol millisinin üzvləri ilə görüşüb FOTO

17 Noyabr 2026 14:52see249

Dişlər yaddaş kartımızdır?

17 Noyabr 2026 13:42see245

Diş əti qanaması hansı daxili xəstəliklərin əlamətidir?

17 Noyabr 2026 23:18see225

Yuxu ilə böyümə hormonu arasında yeni neyron əlaqəsi aşkar edilib

17 Noyabr 2026 12:44see224

Azerbaijan’s macro economy 2025 2026 and future prospects

17 Noyabr 2026 13:48see215

İki zəhərli ilanı təyyarəyə keçirmək istədi

17 Noyabr 2026 23:17see214

Bu hərəkətlər davam edərsə.. SEPAH generalı Bəhreyn hökümətini HƏDƏLƏDİ

18 Noyabr 2026 02:03see211

Braziliya millisindən darmadağın: Vinisius het trik etdi

18 Noyabr 2026 00:46see202

45 min dollardan Walmart rəflərinə: Bir qadının qəhvə alternativi biznesi

17 Noyabr 2026 14:53see200

Polad Həşimovun anası xəstəxanadan evə buraxılıb TƏBİB

18 Noyabr 2026 01:24see197

Bossların bossu” vəfat etdi Pablo Eskobarla əməkdaşlıq edib

18 Noyabr 2026 01:52see196

Nənə tarladan 20 min qiyməti olan qızıl tapıb

18 Noyabr 2026 02:56see188

Söküntü başlamazdan əvvəl vətəndaşlar əmlaklarını qiymətləndirməlidir? Açıqlama

18 Noyabr 2026 14:55see182
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri